تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَ هُوَ مُلِيمٌ (142) فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ‌: پس به يکبار او را فرو برد ماهى، وَ هُوَ مُلِيمٌ‌: و او به جهت ترک اولى مستحق ملامت بود، يا خود را ملامت کننده بود به ترک اولى که بدون اذن الهى از شهر خارج شد. تنبيه: اين مطلب ثابت شده که انبياء از اول عمر تا آخر معصوم مى‌باشند، گناه و خطا و سهو و نسيان از آنها صادر نگردد، زيرا قابل شأن و رتبه نبوت کسى است که جميع قواى طبيعيه و حيوانيه و نفسانيه او مطيع و منقاد و مقهور عقل او شده باشد؛ و کسى که جميع قواى او تابع عقل او شوند محال است که نافرمانى از او سرزند به جهت آنکه تمام معاصى در نظر عقل قبيح است، و هر که معصيتى از او صادر شود تا يکى از قواى نفسانى مانند غضبى يا شهوى بر عقل غالب نشود محال باشد صدور معصيت؛ پس بنابراين آياتى که موهم صدور معصيت باشد، تأويل شود به ترک اولى، چه نافرمانى در ترک اولى نيز مى‌باشد، زيرا شايسته مقام تقرب و جلالت شأن انبياء نباشد خلاف اولى نمودن، و اين نسبت به انبياء به اسم گناه اطلاق شده، لذا فرموده‌اند: (حسنات الابرار سيئات المقربين) بنا براين شايسته حضرت يونس نبود که بدون امر الهى از شهر خارج شود. تتمه: علامه مجلسى (رحمه اللّه) روايت نموده از ابو بصير که از حضرت صادق‌ جلد 11 - صفحه 159 عليه السلام پرسيد که به چه سبب خدا عذاب را از قوم يونس گردانيد و حال آنکه نزديک سر ايشان رسيده بود و به امتهاى ديگر اين کار نکرد؟ فرمود: زيرا در علم الهى بود که از ايشان بر طرف خواهد کرد براى توبه ايشان، و اين امر را به يونس خبر نداد براى آنکه مى‌خواست که او را فارغ گرداند براى بندگى خود در شکم ماهى، پس مستوجب ثواب و کرامت خدا گردد. «1» حضرت يونس عليه السلام در تاريکيهاى دريا خدا را ندا نمود: (لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّي کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ). «2»