تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ ما کانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (199)
فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ: پس خواندى آن عجمى قرآن را بر ايشان به لغت ايشان با آنکه اين دليل زيادى اعجاز قرآن بودى که اعجمى کلام عرب را در غايت فصاحت و نهايت بلاغت بخواند. ما کانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ: نبودندى ايشان به آن قرآن منزل ايمان آورندگان، زيرا از روى استکبار و گردنکشى و فرط عناد و استنکاف و حميت جاهليت گفتندى که عرب را از متابعت عجم عار است، و
جلد 9 - صفحه 502
اصلا در آن معجزه ظاهره و هويدا نظر نکردندى که مرد عجمى، عربى فصيح و بليغ مى‌خواند که ايشان از آوردن مثل آن عاجزند.
2- آنکه اگر قرآن را بر اعجمى به لغت غير عربى نازل مى‌کرديم، کافران ايمان نمى‌آوردند و مى‌گفتند ما نمى‌فهميم و معنى آن را درک نکنيم، پس به جهت اين آن را به لسان عربى نازل فرموديم بر افصح و اشرف شخصى از ايشان که از اشراف خانواده ايشان است تا در آن تدبر و تأمل نمايند و تصديق آن کنند.
3- تفسير اهل بيت از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که اگر قرآن به لغت عجم نازل شدى، عرب به او ايمان نمى‌آوردند؛ و چون به لغت عرب نازل شد، عجم به او ايمان آوردند. اين فرمايش دال است بر فضيلت عجم. «1» 4- عبد اللّه مطيع گفته: اگر قرآن را بر بعضى حيوانات عجم القا نمودى و آن حيوان آن را بر وجه افصح بر ايشان مى‌خواند، ايشان ايمان نمى‌آوردند با آنکه در نهايت اعجاب است. از ابن مسعود از معنى آيه سؤال کردند، اشاره کرد به شترى که سوار بود و گفت (هذا من الاعجمين) عرب هر که را که به غير زبان آنها تکلم مى‌کرد و آن را نمى‌فهميدند، آن را عجم و اعجمى مى‌گفتند، اگرچه در لغت خود آن شخص فصيح بود و حيوانات با صوت را عجم نامند يعنى زبان بسته. «2»