تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَلَنَأْتِيَنَّکَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنا وَ بَيْنَکَ مَوْعِداً لا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَ لا أَنْتَ مَکاناً سُوىً (58)
فرعون از شدت نخوت و غرور، معجزات باهرات را سحر و جادو پنداشته در مقام معارضه برآمده گفت:
فَلَنَأْتِيَنَّکَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ: پس هر آينه البته البته مى‌آوريم تو را به سحرى مثل آنچه تو آورده‌اى و با تو معارضه کنيم تا مردمان بدانند که تو پيغمبر نيستى بلکه ساحر مى‌باشى.
تبصره: بطور اختصار شرحى در حقيقت معجزه و سحر بيان مى‌شود تا کيفيت شبهه انداختن فرعون قوم خود را در نبوت موسى عليه السلام معلوم شود.
حدوث حوادث، لا محاله موقوف است بر اسباب، و اسباب اين عالم ماديات که به حکمت الهى تقدير گشته دو قسم است:
الف: آنچه عادة اللّه جارى شده به آن، و آن سه چيز است: 1- اسباب عنصريه مثل گرم شدن آب از آتش و خاموش شدن آتش از آب. 2- اسباب سماويه مثل گرمى تابستان و سردى زمستان. 3- اسباب مرکبه از امتزاج امور
جلد 8 - صفحه 286
سماوى و زمينى، مثل نشو و نما و رسيدن نباتات در فصول مختلفه. پس هر امرى که به يکى از اين اسباب سه‌گانه حادث شود، داخل امور عاديه باشد، و دلالت بر حجت و صدق مدعى نکند، هر چند خفى و نادر و دشوار باشد تحصيل آن از قبيل سحر و شعبده، زيرا چون اينها از جمله مقدورات انسانى مى‌باشد، ممکن است تحصيل آن.
ب: اسبابى که خارج است از مجراى عادت، و آن امورى است که هيچيک از اسباب مذکوره نباشد مانند عصا و يد بيضاى موسى، و شق القمر و تسبيح سنگريزه و رد شمس براى پيغمبر ما، که مؤثر در اين امور، هيچيک از اسباب سماوى و عنصرى نيست، بلکه به محض اراده و مشيت الهى است؛ پس واجب است که حجت پيغمبر از اين قسم امور باشد که دست تعلم و اکتساب، از تحصيل آن کوتاه است تا موجب ثبوت نبوت او باشد. و اين قسم، چون جارى بر خلاف مجراى عادت، و وقوع آن به حسب عادت محال است، خارق عادت گويند. پس اگر مقارن با دعوى نبوت شد، آن را معجزه، و صاحب آن را پيغمبر نامند؛ زيرا عاجز کننده است سايرين را از آوردن به مثل آن.
فرعون خواست امر را مشتبه سازد، گفت: البته مى‌آوريم به مثل سحر تو.
فَاجْعَلْ بَيْنَنا وَ بَيْنَکَ مَوْعِداً: پس قرار ده بين ما و خود وعده‌اى براى معارضه آنچنان وعده‌اى که: لا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَ لا أَنْتَ: به هيچ وجه خلاف نکنيم در وفا نمودن به آن نه ما و نه تو، بلکه چون زمان وعده رسد حاضر شويم. مَکاناً سُوىً:
جائى مساوى در مسافت قوم ما و تو به آن، يا حاضر شويم در مکان مستوى و هموار که در آن بلندى و پستى نباشد تا همه مردم تو را نظاره کنند. و مؤيد اين معنى است قرائت «سويا».
نکته: سوى بر تقدير اول صفت مسافت بوده باشد، و بر تقدير دوم صفت مکان. و مقصود چنين بود که ايشان مکانى مستوى خواستند که در آن پستى و بلندى نباشد تا اينکه تمامى حاضرين بر وجه احسن مشاهده و معاينه کرده تمامى آنچه را که در ما بين جارى مى‌شود.
جلد 8 - صفحه 287