تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ ما هذِهِ التَّماثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَها عاکِفُونَ (52)
إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ: ياد بياور زمانى را که گفت مر عمويش آزر و قومش را وقتى که ديد ايشان را که عبادت اصنام مى‌نمايند و مشرک شدند.
تبصره: آنچه مسلم است نزد مفسرين و مورخين آنکه: پدر ابراهيم تارخ، و موحد بوده نه مشرک، و آنچه مکالمات به خطاب «أب» شده، مراد عموى او آزر بوده، چنانچه در آيه ديگر فرمايد: (وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ) «1». و چون آزر، قيم او
«1» سوره انعام، آيه 74.
جلد 8 - صفحه 403
بوده، بر حسب اصطلاح قديم جارى شده که قيم به امور را پدر اطلاق مى‌کردند، اگرچه بنده و رعيت مى‌بود، و اقوى شاهد بر اطلاق پدر بر عم، کلام مجيد است که مى‌فرمايد: (أَمْ کُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَکَ وَ إِلهَ آبائِکَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً) «1» و محققا اسمعيل عليه السلام عموى حضرت يعقوب بوده، و در شماره پدران محسوب داشته.
خلاصه حضرت ابراهيم در مقام مکالمه به عم و قوم خود گفت:
ما هذِهِ التَّماثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَها عاکِفُونَ: چه چيز است اين صورتها و کالبدهاى بى‌جانى را که شما بر آن اقبال نموده و مقيم و ثابت قدم هستيد (استفهام بر سبيل تحقير است) يعنى چه چيز است اين بتان مصوره به صورت درنده و پرنده و انسان که بر پرستش آنها دائم و مستقر مى‌باشيد.
عياشى از اصبغ بن نباته روايت نموده که حضرت امير المؤمنين عليه السلام گذشت به جمعى که بازى شطرنج مى‌نمودند، پس حضرت فرمود: ما هذه التّماثيل الّتى انتم لها عاکفون لقد عصيتم اللّه و رسوله: چه چيز است اين تماثيل که شما بر آن مقيم هستيد، هر آينه به تحقيق نافرمانى نموديد خدا و پيغمبرش را «2».
اين حديث شريف دلالت دارد بر حرمت لعب به شطرنج، بلکه بازى به تمام آلات قمار حرام است، بلکه مطلق چيزهائى که برد و باخت در آن باشد، زيرا از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله مروى است که فرمود: کلّ ما يقومر به ميسر: هر چيزى که برد و باخت شود قمار بازى است «3» و حرام باشد. بنابراين تخم مرغ بازى و گردو بازى و کبوتر بازى قمار است، و لاطار و بليط بخت‌آزمائى که امروزه متداول شده نيز جايز نباشد.
«1» سوره بقره، آيه 133.
«2» مجمع البيان، ج 4، ص 52 بنقل از عياشى.
«3» مجمع البحرين، چاپ نجف، ج 3، ص 520 ذيل «يسر».
جلد 8 - صفحه 404