تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً (33)
سوم از محرمات:
وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ: و مکشيد نفس آن چنانى که حرام
«1» خصال، جزء اوّل، باب الستّ، حديث 3، صفحه 321.
جلد 7 - صفحه 367
فرموده خدا کشتن آن را. إِلَّا بِالْحَقِ: مگر به حق که مستحق کشتن باشد يا به قصاص و يا به وجهى ديگر که شريعت تجويز فرموده باشد از زناى محصنه و لواط و قطع طريق و مانند آن. أبو الفتوح رازى رحمه الله روايت نموده «1» از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که فرمود: مأمور شدم که کارزار کنم با مردمان تا بگويند لا اله الّا اللّه، وقتى گفتند خون و مال خود را در حمايت گرفتند مگر به حقش و حسابشان بر خدا است. پرسيدند. و حقش چيست يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم؟ فرمود: زناى بعد احصان، و کفر بعد از ايمان، و کشتن نفسى که او را باز کشند.
وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً: و هر که کشته شود به حالت مظلوميت. فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً: پس قرار داديم ولى او را قوت و تسلطى بر قاتل که اگر خواهد قصاص کند و اگر خواهد ديه بگيرد. فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ: پس اسراف نکند در کشتن، يعنى جز قاتل را نبايد بکشد. إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً: بدرستى که ولى يارى کرده شده از جانب شرع که او را قدرت داده.
در کافى- از حضرت کاظم عليه السّلام سؤال از اين آيه که چيست معنى اسرافى که خداوند نهى فرموده؟ فرموده: نهى نموده که غير قاتل را بکشد، يا قاتل را مثله کند. عرض کردند: چيست معنى (إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً)؟
فرمود: چه نصرتى اعظم از اينکه دفع شود قاتل به اولياى مقتول، پس بکشد او را و تبعه‌اى لازم نيايد او را نه در دين و نه در دنيا. «2» تبصره: يکى از گناهان کبيره و مفاسد عظيمه جامعه بشريه، خون به ناحق ريختن است که فساد آن بر هيچ عاقلى مخفى نيست، لذا شارع مقدس نهى از آن فرموده، و براى تشفى و حفظ نفوس، قصاص را براى اولياء مقتول ثابت و عقوبت اخروى را بر قاتل مترتب ساخته:
«1» تفسير أبو الفتوح رازى، جلد 6، صفحه 310.
«2» فروع کافى، جلد 7، کتاب الديّات، صفحه 370، حديث 7.
جلد 7 - صفحه 368
1- عياشى از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده: قال: لا يزال المؤمن فى فسحة من دينه ما کم يصب دما حراما.
فرمود: هميشه مؤمن در وسعت از دينش باشد ماداميکه نريزد خون حرامى را.
2- فرمود: وحى فرمود خداى تعالى به موسى بن عمران: بگو به اشراف بنى اسرائيل، بپرهيزيد کشتن نفس محترم را به غير حق. پس بدرستى که کسى که بکشد از شما نفسى را در دنيا، بکشد خدا قاتل را در آتش صد کشتن صاحبش. «1» 3- عقاب الاعمال، فرمود حضرت صادق عليه السّلام فى رجل قتل رجلا مؤمنا يقال مت اىّ ميتة شئت ان شئت يهوديّا و ان شئت نصرانيا و ان شئت مجوسيّا. «2» مردى که بکشد مؤمنى را، گفته شود به او وقت مرگ بمير هر مردنى که خواهى: يهودى يا نصرانى يا مجوسى.