نکته‌های تفسیر نور

گفتنِ‌ «إِنْ شاءَ اللَّهُ»* که اعتقاد به قدرت ومشيّت الهى را مى‌رساند، تکيه کلام اولياى الهى است. چنانکه در قرآن نيز از زبان پيامبران نقل شده است؛ يعقوب به فرزندانش مى‌گويد: «ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ» «1» وارد مصر شويد، ان‌شاءاللّه درامانيد، خضر به موسى مى‌گويد: «سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ صابِراً» «2» اگر خدا بخواهد مرا شکيبا خواهى يافت. حضرت شعيب به حضرت موسى مى‌گويد: «سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ» «3» و حضرت اسماعيل به پدرش حضرت ابراهيم مى‌گويد: «سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ» «4» مرا ذبح کن که به خواست خدا مرا از شکيبايان خواهى يافت. البتّه مراد از گفتن‌ «إِنْ شاءَ اللَّهُ»* و «أَعُوذُ بِاللَّهِ» و امثال آن، لقلقه‌ى زبان نيست، بلکه داشتن چنين بينشى در تمام ابعاد زندگى و در باور و دل انسان است. امام صادق عليه السلام فرمود: در نوشته‌هاى خود نيز «إِنْ شاءَ اللَّهُ»* را فراموش نکنيد. روزى دستور «1». يوسف، 99. «2». کهف، 69. «3». قصص، 27. «4». صافّات، 102. جلد 5 - صفحه 159 داد نامه‌اى بنويسند، هنگامى که نامه را بدون «ان‌شاءاللّه» ديد، فرمود: «کيف رجوتم أن يتم هذا؟» چگونه اميد داريد که اين کار به سامان برسد؟ «1» پيامبر اسلام هنگام ورود به‌قبرستان مى‌فرمود: «و انا ان شاء الله بکم لاحقون» اگر خدا بخواهد ما هم به شما خواهيم پيوست، در حالى که مرگ، حتمى است. «2» انسان در عين حال که اراده دارد و آزاد است، ولى به طور مستقل نيست و همه‌ى کارها به او سپرده نشده که بدون خواست خدا هم بتواند کارى انجام دهد. يعنى انسان نه در جبر است و نه اختيار تمام امور به او داده شده است، بلکه آزادى انسان در سايه‌ى مشيّت خداوند است. «إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ»