اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اللّه‌ُ أَخرَجَکُم مِن بُطُون‌ِ أُمَّهاتِکُم لا تَعلَمُون‌َ شَيئاً وَ جَعَل‌َ لَکُم‌ُ السَّمع‌َ وَ الأَبصارَ وَ الأَفئِدَةَ لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ (78)
و خداوند بيرون آورد شما را از شکم‌هاي مادرانتان نميدانستيد چيزي را و قرار داد براي شما شنوايي و چشمها و قلبها باشد که شما شکر گذار باشيد وَ اللّه‌ُ أَخرَجَکُم مِن بُطُون‌ِ أُمَّهاتِکُم اينکه هم يکي از آيات بزرگ الهي است چنانچه از امير المؤمنين مرويست
ا تزعم انک جرم صغير، و فيک انطوي العالم الاکبر
و در قرآن مجيد مراتب خلقت انسان را مکررا بيان فرموده:
وَ لَقَد خَلَقنَا الإِنسان‌َ مِن سُلالَةٍ مِن طِين‌ٍ ثُم‌َّ جَعَلناه‌ُ نُطفَةً فِي قَرارٍ مَکِين‌ٍ ثُم‌َّ خَلَقنَا النُّطفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقنَا العَلَقَةَ مُضغَةً فَخَلَقنَا المُضغَةَ عِظاماً فَکَسَونَا العِظام‌َ لَحماً ثُم‌َّ أَنشَأناه‌ُ خَلقاً آخَرَ فَتَبارَک‌َ اللّه‌ُ أَحسَن‌ُ الخالِقِين‌َ مؤمنون آيه 12 تا 15 و نيز ميفرمايد:
وَ صَوَّرَکُم فَأَحسَن‌َ صُوَرَکُم وَ رَزَقَکُم مِن‌َ الطَّيِّبات‌ِ ذلِکُم‌ُ اللّه‌ُ رَبُّکُم فَتَبارَک‌َ اللّه‌ُ رَب‌ُّ العالَمِين‌َ مؤمن آيه 64.
و غير اينها از آيات و خلاصه کلام اينکه انسان مرکب است از روح و بدن و ظهر و بطن و سر و علن اما بدن اصل آن از خاک است که فرمود مِن سُلالَةٍ مِن طِين‌ٍ و حکماء گفتند کل شي‌ء يرجع الي اصله لذا اينکه بدن خاک ميشود و قدرت کامله حق اينکه خاک را در مأکولات انسان قرار داده و از آنها نطفه استخراج فرموده و در صلب پدران و از آنجا بغريزه شهوت در رحم مادران قرار داده که ميفرمايد:
جلد 12 - صفحه 162
فِي قَرارٍ مَکِين‌ٍ و در جاي ديگر ميفرمايد يَخلُقُکُم فِي بُطُون‌ِ أُمَّهاتِکُم خَلقاً مِن بَعدِ خَلق‌ٍ فِي ظُلُمات‌ٍ ثَلاث‌ٍ زمر آيه 8.
ظلمت رحم مشيمه بطن پس از آن اطواري در رحم دارد که ميفرمايد: خَلقاً مِن بَعدِ خَلق‌ٍ از علقه مضغه عظام لحم که در آيه مذکوره بيان ميفرمايد پس از آن صورت بندي ميکند که ميفرمايد وَ صَوَّرَکُم فَأَحسَن‌َ صُوَرَکُم پس از آن از عالم ارواح روح هر فردي تعلق ميگيرد ببدن آن که ميفرمايد:
ثُم‌َّ أَنشَأناه‌ُ خَلقاً آخَرَ فَتَبارَک‌َ اللّه‌ُ أَحسَن‌ُ الخالِقِين‌َ پس از آن رشد ميکند و تکميل ميشود از رحم بيرون ميآيد که ميفرمايد: وَ اللّه‌ُ أَخرَجَکُم مِن بُطُون‌ِ أُمَّهاتِکُم و چون در دنيا آمد هيچگونه علمي نداشت حتي از جوجه مرغ پس تر است زيرا جوجه تا از تخم در آيد تک بر زمين ميزند و دانه برميدارد که ميفرمايد:
لا تَعلَمُون‌َ شَيئاً پس از آن افاضه قواي ظاهره و باطنه باو ميشود سامعه باصره ناطقه شامه لامسه خيال حس مشترک حافظه متفکره ذاکره عاقله که ميفرمايد وَ جَعَل‌َ لَکُم‌ُ السَّمع‌َ وَ الأَبصارَ وَ الأَفئِدَةَ و سر اينکه سمع را مفرد بيان فرموده و ابصار و افئدة را جمع اينست ابصار مراد اعين است که آلت ديدنست و همچنين افئدة که محل قواي باطنه است ولي آلت سمع اذن است اگر بغير آن فرموده بود بجمع بيان کرده بود چنانچه ميفرمايد وَ لَهُم آذان‌ٌ لا يَسمَعُون‌َ بِها اعراف آيه 178 ولي تعبير بسمع فرموده و شنيدن مفرد است لعلکم براي ترديد و شک نيست بلکه بمعناي ينبغي است که بايد و لازم و واجب است تشکرون قدر اينکه نعم کليه الهيه را بدانيد و شکر گذار باشيد که بحکم عقل شکر منعم واجب است و اينکه فرع شناختن منعم است و در قرآن ميفرمايد لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم آيه 7.
163