اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد نَعلَم‌ُ أَنَّهُم يَقُولُون‌َ إِنَّما يُعَلِّمُه‌ُ بَشَرٌ لِسان‌ُ الَّذِي يُلحِدُون‌َ إِلَيه‌ِ أَعجَمِي‌ٌّ وَ هذا لِسان‌ٌ عَرَبِي‌ٌّ مُبِين‌ٌ (103)
و هر آينه ما ميدانيم که اينکه کفّار و مشرکين ميگويند جز اينکه نيست که اينکه قرآن را پيغمبر اکرم تعليم گرفته از بشر که او تعليمش داده و حال آنکه لسان آن کسي که اينها الحاد ميکنند باو يعني آن کسي که مي‌گوييد که پيغمبر را ياد داده عجميست و اينکه قرآن لسان عرب فصيح واضح و روشن است عرب نام خود را عرب گذارده به اينکه کلام او معرب عمّا في الضمير است و ساير لغات را عجم نام کرده که بمعني گنگ که قادر بر تکلم نيست چون کلمات آنها را نميفهميدند چنانچه حيوانات را مثل انعام حيوان عجم ناميدند و حروف منقوطه را که بتنهايي معني ندارد حروف معجمه گفتند و فرق بين عجم و اعجم اينست که عجم کسي را گويند که نسلش از عجم باشد لکن ممکن است مدتي در عرب بوده و زبان عربي را فرا گرفته و بتواند بعربي تکلّم کند و اعجم آن کسي است که قدرت بر تکلم بعربي نداشته باشد از اينکه جهت ميفرمايد (وَ لَقَد نَعلَم‌ُ) چون
جلد 12 - صفحه 190
علم الهي احاطه دارد بکل‌ّ شي‌ء (انّهم) اينکه کفار و مشرکين (يقولون) اينکه نسبت را بحضرت رسالت ميدهند (إِنَّما يُعَلِّمُه‌ُ بَشَرٌ) اينکه قران از جانب پروردگار نازل نشده بلکه بشري تعليم حضرت رسول کرده از قصص انبياء و اخبار سماوي و حال گذشتگان و نحو اينها خداوند براي دفع توهم آنها و تکذيب مقال آنها ميفرمايد (لِسان‌ُ الَّذِي يُلحِدُون‌َ إِلَيه‌ِ أَعجَمِي‌ٌّ) البته اينها شخص معيني را که با پيغمبر تماس داشته و از طوائف عرب نبوده يا از فارس يا از روم بوده در نظر داشتند خداوند ميفرمايد اينکه شخص را که شما الحاد ميکنيد يعني شريک قرار ميدهيد اصلا قدرت بر تکلم عربي ندارد مفسّرين در تعيين اينکه شخص هر کدام کسي را گفتند و چون مدرکي ندارند اعتبار ندارد فقط مي‌گوييم خداوند نام او را ذکر نفر ده چون خود مشرکين ميدانستند کرا ميگويند ميفرمايد آن کس که شما مي‌گوييد اصلا قدرت بر تکلم بلسان عرب ندارد (و هذا) يعني اينکه قرآن مجيد لِسان‌ٌ عَرَبِي‌ٌّ مُبِين‌ٌ شما که خود را افصح عرب ميدانيد قدرت بر اتيان بيک سوره آن نداريد چه رسد شخص اعجمي که قدرت بر تکلّم عربي نداشته باشد.