1- قساوت و سنگدلى، مرض روحى سختى است که به جهت لجاجت‌هاى پى‌درپى، براى انسان پيدا مى‌شود. «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ»
2- مشاهده‌ى آيات و الطاف الهى، در افراد لجوج به جاى تقويت ايمان، موجب قساوت قلب مى‌گردد. «1» «قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ»
3- کارى نکنيم که نسل ما، شرمنده رفتار ما شود. نياکان سنگدل شدند، ولى خداوند به نسل آنان مى‌گويد: «قَسَتْ قُلُوبُکُمْ»
4- علم، به تنهايى نورانيّت نمى‌آورد. بعد از ديدن آن همه معجزه، باز سنگدل شدند. «قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ»
5- قساوت، مراحلى دارد. «کَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً»
6- با ساده‌ترين تشبيه، عميق‌ترين معارف را مى‌توان بيان کرد. «کَالْحِجارَةِ»
7- انتقادات بايد مستند باشد. قرآن که مى‌فرمايد: دلهاى بعضى از سنگ سفت‌تر است، دليل آن را که جارى شدن آب از کنار سنگ است، بيان مى‌دارد. «و انّ
«1». همچنان که قرآن، براى مؤمنان مايه‌ى شفا ورحمت و براى ظالمان، موجب زيان و خسارت است. اسراء، 82.
باران که در لطافت طبعش، خلاف نيست
در باغ، لاله رويد و در شوره‌زار، خَس
جلد 1 - صفحه 142
مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ ...»
8- جمادات، مرحله‌اى از شعور را دارا هستند. زيرا خوف و خشيت دارند. «وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ» «1»
9- داروى قساوت، توجّه به علم خداوند است. «کَالْحِجارَةِ ... وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ»
10- سنگدلى، در رفتار ما مؤثّر است. «قَسَتْ قُلُوبُکُمْ ... عَمَّا تَعْمَلُونَ»
11- خداوند به همه‌ى کارهاى ما آگاه است. «وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ»