نکته‌های تفسیر نور

شخصى از يک قبيله‌ى معروف، مرتکب سرقتى شد. چون موضوع به اطلاع پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد، آن سارق، گناه را به گردن شخص ديگرى انداخت که در خانه‌ى او زندگى مى‌کرد. متّهم، با شمشير به او حمله کرد و خواستار اثبات اين ادّعا شد. او را آرام کردند ولى يکى از سخنوران قبيله را همراه جمعى براى تبرئه‌ى خود خدمت پيامبر فرستاد. پيامبر، طبق ظاهر و بر اساس گواهى آنان، سارق واقعى را تبرئه کرد و خبر دهنده‌ى سرقت را (به نام قتاده) سرزنش نمود، ولى قتاده که مى‌دانست گواهى آنان دروغ است به شدّت ناراحت بود. اين آيه نازل شد و مظلوميّت قتاده و صحنه‌سازى وگواهى دروغ آنان را روشن ساخت. نقل ديگر در شأن نزول آن است که در يکى از جنگ‌ها، يکى از مسلمانان زرهى سرقت کرد. چون در آستانه‌ى رسوايى قرار گرفت، زره را به خانه‌ى يک يهودى انداخت و افرادى را مأمور کرد که بگويند: يهودى سارق است، نه فلانى. پيامبر، طبق ظاهر، حکم به تبرئه آن مسلمان کرد. امّا نزول اين آيه، آن يهودى را تبرئه کرد. «خصيم» به کسى گفته مى‌شود که از ادّعايى طرفدارى مى‌کند و خائن به کسى گفته‌ جلد 2 - صفحه 152 مى‌شود که در محضر قاضى ادعاى امرى باطل مى‌کند. «1» رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: من طبق ظاهر حکم مى‌کنم، امّا چنانچه حقّ با شما نيست به اتکاى قضاوت من چيزى از کسى نگيريد که قطعه‌اى از دوزخ است. امام صادق عليه السلام فرمود: جانشينان بر حقّ پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله همانند خود آن حضرت بايد بر اساس قرآن قضاوت نمايند. «2»