تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (34)
بعد از بيان محارب بيان تائب آن را ميفرمايد:
«1» کنز العرفان فى فقه القرآن، فاضل مقداد، جزء دوّم، صفحه 351.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 75
إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ: مگر آنانکه توبه کنند از آنچه حق اللّه است پيش از آنکه قادر شوند بر ايشان، چه بعد از ثبوت محاربه او و وقوع او در برابر امام، توبه او مانع حدّ اوست، اگرچه مسقط عذاب اخروى است.
فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ: پس بدانيد بدرستى که حق تعالى آمرزنده است به توبه و مهربان بر تائبان. شعبى روايت نموده که: حارثة بن بدر در عهد امير المؤمنين عليه السّلام به محاربه بيرون آمد و به قتل و قطع طريق اقدام نمود.
بعد توبه نمود و نزد بعضى از اقارب امير المؤمنين عليه السّلام رفت تا شفاعت او را خدمت آن حضرت نمايند. هيچ کس قبول نکرد. پس نزد قيس بن سعد همدانى آمد، او قبول نموده وى را به خانه برد. روز ديگر خدمت حضرت رفت و گفت:
يا امير المؤمنين عليه السّلام جزاى آنکس که با رسول خدا صلى اللّه عليه و آله محاربه کند چيست؟ فرمود: آنچه حق تعالى در قرآن ذکر فرموده، پس آيه تلاوت نمود. سعد گفت: اگر توبه کند پيش از آنکه او را بگيرند حکم آنچه باشد؟ فرمود: توبه او قبول است گفت: يا امير المؤمنين عليه السّلام حارثه پناه به من آورده و توبه کرد قبل از گرفتن او، آيا او را امان هست؟ فرمود: آرى. گفت:
بفرما تا امان او را بنويسند، پس خط امان نوشته او را بخود راه داد. «1» تبصره- بدانکه توبه مانند صابونى است براى رفع زنگ غبار معاصى، لکن در صورتى که مظالم عباد نباشد، زيرا در آن مؤاخذه خواهد بود. چنانچه امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه مى‌فرمايد: اى پسر آدم عمل خير بنما و واگذار شرّ را، و هرگاه به اين صفت مستقيم باشى، پس در آن هنگام تو هستى پسنديده کردار، ميانه رفتار. بدانيد اى آدميان، ظلم بر سه گونه است: 1- گناهى است که آمرزيده نمى‌شود 2- گناهى است ترک کرده نمى‌شود، بلکه در آخرت مؤاخذه خواهد شد 3- گناهى است که آمرزيده شده، طلب کرده نشود مکافات آن در روز موعود. پس اما ظلمى که هرگز مغفور نگردد شرک به خداست، و دليل بر اين مدعا آنکه خدا فرموده در کلام مجيد خود:
«1» در کتاب جواهر الکلام، جلد 41، صفحه 581 به اين روايت اشاره شده است.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 76
بدرستى که حق تعالى نمى‌آمرزد شرک را؛ اما گناهى که مغفور خواهد بود ظلم عبد است بر نفس خود به بعضى از قبايح، که آن صغاير است نه بر سبيل اصرار؛ و اما گناهى که متروک نمى‌شود پس آن ظلم بعضى بندگان است بر بعضى در حقوق يکديگر. قصاص در عقبى سخت است به مرتبه‌اى که نيست آن قصاص جراحت کردن به کاردها و نه به زدن تازيانه‌ها، لکن عذاب و نکال آن در غايت سختى و نهايت دشوارى خواهد بود به حيثيتى که جراحات و ضرب در مقابل آن هيچ خواهد بود. چون حال بر اين منوال است پس بترسيد از متلوّن بودن و دو روئى نمودن در دين خداى تعالى. «1»