تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لَقَدْ کَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ وَ ما مِنْ إِلهٍ إِلاَّ إِلهٌ واحِدٌ وَ إِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (73)
ترجمه
هر آينه بتحقيق کافر شدند آنانکه گفتند همانا خدا سومى سه خدا است با آنکه نيست خدائى مگر خداى يگانه و اگر باز نايستند از آنچه مى‌گويند هر آينه برسد البتّه آنانرا که کافر شدند از آنها عذابى دردناک.
تفسير
قسمت مهم از نصارى قائل باقانيم ثلثه ميباشند يعنى معتقدند بسه اصل ثابت که يکى از آنها پدر است و ديگرى پسر و سومى روح القدس و اين هر سه يک خدا هستند و ميگويند روح القدس خدا است پسر هم خدا است و او غير از پدر است پس لازمه کلام آنها آنستکه خداوند يکى از سه خدا و سومى آنسه اصل موجود باشد اگر چه تصريح بآن نمى‌کنند بلکه منکرند و يک شعبه هم بجاى روح القدس مريم (ع) را ذکر نمودند شعبه ديگر مى‌گويند آن سه اصل بعدا متحد شدند در وجود مسيح (ع) فعلا فقط او خدا است و اين شعبه کسانى هستند که در آيه قبل اشاره بآنها شده بود دسته ديگر کسانى هستند که قائل شدند به آنکه مسيح خدا و پسر خدا است چنانچه قمى ره از حضرت باقر (ع) نقل نموده که نصارى مخالفت با حضرت عيسى نمودند و غلوّ کردند در باره او تا بجائيکه تصور نمودند او خدا است و او پسر خدا است و طائفه ديگر از آنها گفتند او يکى از سه خداوند است و طائفه ديگر گفتند او خدا است و بنظر حقير آنها نمى‌فهمند چه بگويند شايد مراد همه آن باشد که خداوند حلول نموده در مريم (ع) و از آن حضرت عيسى (ع) بوجود آمده و در اطراف اداء اين معنى نامعقول هر دسته بسليقه خود تعبيرى کرده‌اند که تمام مزخرف و باطل است آنچه معقول و صحيح است آنستکه خداوند روح پاکيرا که مظهر صفات خود بود خلق و در رحم مريم (ع) قرار داد و از آن عيسى (ع) بوجود آمد که بقوت آن روح قدسى افعال الهى از او بروز ميفرمود اگر مراد آنها هم همين معنى باشد نهايت آنکه نتوانند مراد خودشان را بيان کنند لذا در اطراف اداء اين
جلد 2 صفحه 251
مقصود تعبيرات سوئى نموده‌اند بنظر حقير مشرک واقعى نيستند اگر چه در ظاهر و بجهات ديگر بايد احکام کفر بر آنها مرتب شود و شايد براى اين نکته خداوند نسبت کفر را در ضمن وعده عذاب اخيرا ببعضى از آنها داده است اگر چه ظاهرا مراد آنستکه کسانى که ادامه بکفر و شرک خودشان بدهند معذبند تا خارج شوند کسانيکه از آنها باسلام مشرف شوند و دست از اين عقايد و اقوال فاسده بردارند ..