تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَيْکَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقاً فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِي السَّماءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى‌ فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ (35) ترجمه‌ و اگر گران است بر تو اعراض آنها پس اگر توانى که بجوئى رخنه در زمين يا نردبانى در آسمان پس بياورى براى آنها نشانه و اگر خواسته باشد خدا هر آينه جمع مى‌کند آنها را بر هدايت پس مباش البته از نادانان. تفسير قمى ره از حضرت باقر (ع) روايت نموده که پيغمبر (ص) مايل بود که حرث بن نوفل بن عبد مناف اسلام اختيار نمايد او را دعوت باسلام فرمود و کوشش کرد که قبول کند شقاوت بر او غلبه نمود و قبول نکرد و اين امر بر پيغمبر (ص) گران آمد و اين آيه نازل شد و جواب شرط اول جمله شرطيه ثانيه است که جواب آن محذوف است يعنى اگر خيلى بر طبعت گران آمده اعراض اقوامت از ايمان بآنچه آوردى اگر ميتوانى راه باريکى در زمين پيدا کنى که بروى از آن راه تا جوف زمين يا نردبانى در آسمان تهيه نمائى که از آن بالا بروى تا فوق آسمان و از يکى از آن دو جا نشانه با خود بياورى که آنها يقين کنند و اقرار نمايند به نبوت تو و آنکه سير نمودى ملکوت عليا و سفلى را اين کار را بکن ولى نميتوانى بکنى چون خداوند نخواسته آنها را ملجاء بايمان نمايد و اگر خواسته بود کارى ميکرد که تمام خلق مسلمان ميشدند اما اين امر بر خلاف حکمت است چون هر کس بايد باختيار ايمان بياورد تا باستحقاق بنعيم جنان برسد که لذّتش اکمل باشد يا خداوند نخواسته آنها ايمان بياورند چون قابليت ندارند و فيض بايد بموضوع قابل برسد در هر حال مقصود بيان شوق مفرط پيغمبر (ص) است بايمان آنها که باين اندازه ساعى و مجدّ است با آنکه ميداند قدرت و حکمت خدا و عدم قابليت آنها را و آنکه نبايد از عدم قبول کسى اسلام را ملول باشد مانند کسانيکه نميدانند قدرت و حکمت خدا را پس خطاب اخير متوجه به پيغمبر (ص) است ولى مقصود بخطاب مردمند چنانچه قمى ره فرموده است و در اکمال از پيغمبر (ص) روايت نموده که بامير المؤمنين (ع) فرمود خداوند مقدر فرمود اختلاف و تفرق را در اين امت و اگر خواسته باشد خدا مى‌تواند همه را هدايت فرمايد بطورى که‌ جلد 2 صفحه 316 دو نفر با يکديگر در امر دين اختلاف نداشته باشند و مفضول منکر نشود فضل فاضل را ..