تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَيْ‌ءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ (44) ترجمه‌ پس چون فراموش کردند آنچه را تذکر داده شدند بآن گشوديم بر ايشان درهاى هر چيزيرا تا آنکه چون شاد شدند بآنچه داده شدند گرفتيم ايشانرا ناگهان پس‌ جلد 2 صفحه 321 آنگاه ايشان نوميدانند. تفسير پس از آنکه خداوند بنده را مبتلا نمود براى آنکه متوجّه بحق شود و توبه نمايد و بواسطه امور مذکوره در آيه سابقه متوجّه نشد و متعظ نگرديد خداوند درهاى نعمت و وسعت و صحّت و فراغت و رفاهيّت را بروى او مى‌گشايد تا بکلّى مست دنيا و سرگرم بنعيم آن شود و از منعم چشم بپوشد ناگهان از راهى که هيچ انتظار ندارد عذاب را بر او وارد ميسازد و ميگيرد او را بجرم اعمالش بطوريکه متحيّر و متحسّر و نااميد از نجات و مأيوس از رحمت و واله و سرگردان ميماند و اين سلوک خدا را با خلق استدراج گويند چنانچه در مجمع از پيغمبر (ص) روايت نموده است که فرمود وقتى ديدى خداوند عطا مى‌کند بر گناهکار همانا اين استدراج است از او و اين آيه را تلاوت نمود و از امير المؤمنين (ع) روايت نموده است که وقتى ديدى خداوند پى در پى نعمت بتو مى‌دهد در حذر باش از آن و قمى ره از حضرت باقر (ع) روايت نموده که مراد از نسيان ذکر ترک ولايت امير المؤمنين (ع) است و مراد از فتح ابواب دولت دنيا و بسط يد مخالفان است و مراد از اخذ ناگهان قيام قائم است و معلوم است که مراد تطبيق مدلول است نه تعيين آن و فوائد و حکم استدراج زياد است از آن جمله آنکه اتمام حجت است از حق بر خلق که هر نوع خداوند با آنها سلوک فرموده چه ابتلاء ببلا بوده چه تنعّم به نعمت بوظيفه خود عمل ننمودند و متوجه بحق نشدند ديگر کمال استحقاق آنها است براى عذاب چون هر قدر نعمت زيادتر شود کفرانش بيشتر موجب استحقاق است و نيز آنکه بعد از وفور نعمت و پرورش يافتن در آن تأثير عذاب زيادتر است ..