تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا جاءَکَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (54)
بعد از آن حق تعالى پيغمبر را به تعظيم و اکرام مؤمنان امر فرمايد:
وَ إِذا جاءَکَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا: و چون بيايند به تو آنکه ايمان دارند به قرآن و فرامين فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْکُمْ: پس بگو سلام بر شما باد. بعد از نزول اين آيه فقراى صحابه مذکوره سابقه چون خدمت حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله آمدندى بر ايشان سبقت نمودى به سلام و نگذاشتى که آنها پيش دستى نمايند به سلام و فرمودى «الحمد للّه الّذى جعل فى امّتى من امرنى ان ابداهم بالسّلام» شکر خداى را در امت من جماعتى پيدا شدند که من به امر او سبحانه ابتدا به سلام کنم بر ايشان. و گويند يا تبليغ سلام خدا کن بر ايشان به سعه رحمت و فضل او، به جهت آنکه جامع فضيلت علم و عملند. و هر که بر اين سيرت باشد مستحق قرب و اعزاز و بشارت از خدا به سلامتى در دنيا و نعمت نامتناهى در عقبى.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 284
شأن نزول «1»- جمعى خدمت حضرت عرضه داشتند: يا رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله، گناهان بسيار از ما صادر شده، تدبير اعتذار و چاره استغفار آن بر چه وجه کنيم؟ آيه نازل شد: چون مؤمنان گناهکار که به وحدانيت من و رسالت تو و حقيقت قرآن ايمان دارند به جانب تو آيند، بر ايشان سلام کن که متضمن بشارت به سلامتى دنيا و رحمت عقبى، و بگو کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ: واجب فرمود پروردگار شما از راه لطف و تفضيل بر ذات بزرگوار از خود، بخشش و بخشايش را، چه وعده فرموده به رحمت خود وعده مبرا از تخلف أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ: بدرستى که شأن چنين است هر که بجا آورد از شما کار بدى را در حالتى که جاهل باشد به حقيقت آنکه ملتبس باشد به فعل جهله، چه ارتکاب آنچه مؤدى شود به ضرر از افعال جهله است ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ: پس توبه کند بعد از آن بدى و به اصلاح آورد کار خود را به آنکه تدارک آن نمايد به عزم بر عدم عود بر آن گناه و تلافى به مثل آن از طاعات فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ: پس بدرستى که ذات احديت آمرزنده است تائبان را، مهربان است بر ايشان.
تنبيه- آيه شريفه شامل است عموم تائبين را، چنانچه حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: انّها نزلت فى التّائبين. «2» و در قول سلام اختلاف است: 1- امر فرمود پيغمبر صلى اللّه عليه و آله را که سلام کند از جانب خدا، پس آن تحنيتى باشد از خدا بر لسان نبى مکرم. 2- حق تعالى امر فرمود پيغمبر صلى اللّه عليه و آله را که سلام نمايد بر ايشان به جهت کرامت ايشان. 3- قبول کن عذر و اعتراف ايشان را و بشارت ده آنها را به سلامت از آنچه معذرت خواستند از آن. و توبه از بعض با فعل برخى ديگر صحيح نيست، زيرا توبه براى قبح به فعل است نزد حضرت احديت، و جميع معاصى قبيح هستند، لذا توبه بايد از کل آنها باشد. متکلمين فرموده‌اند: قاصد فعل، تارک فعل نباشد. قاصد
«1» مجمع البيان ج 2 ص 307.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 307.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 285
قبيحى با ترک قبيحى، جمع بين ضدين، و محال است وقوع آن در خارج.