نکته‌های تفسیر نور

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: نشانه‌ى شرح صدر چند چيز است: «الانابة الى دار الخلود و التجافى عن دار الغرور و الاستعداد للموت قبل نزول الفوت»، توجّه و گرايش خاضعانه به سوى آخرت و دورى از دنياى حيله‌گر و آمادگى براى مرگ قبل از آنکه فرصت را از دست بدهد. «1» امام سجاد عليه السلام نيز در شب 27 رمضان دعايى را که متضمّن همين خواسته است، مکرّر مى‌خواند. «2» مراد از هدايت و ضلالت الهى، فراهم کردن اسباب هدايت براى شايستگان و از بين بردن اسباب، براى نااهلان است. منظور از «صدر»، روح و دل است. مراد از شرح صدر، گسترش افق عقل و فکر بلندى‌ «1». تفسير الميزان. «2». مفاتيح‌الجنان. جلد 2 - صفحه 550 روح، براى پذيرش حقّ و هدايت است و اين نيازمند گذشتن از هوسها و تمنيات دل است. آنکه شرح صدر نداشته باشد، همواره در لاک خود مى‌ماند و بيرون نمى‌آيد. نتيجه‌ى شرح‌صدر، بصيرت و نورانيّت همراه با قلب رقيق و حقّ‌پذير است. اين آيه يکى از معجزات علمى قرآن است که عوارض صعود به آسمان را بيان کرده و مى‌فرمايد: کسى که حاضر به پذيرش حقّ نگردد، روحش تنگ و کم ظرفيت مى‌شود، همانند کسى که مى‌خواهد به آسمان برود که نبودن اکسيژن، سينه‌اش تنگ و تنفّسش سخت مى‌شود. امام رضا عليه السلام فرمود: نشانه‌ى سعه‌صدر، تسليم خدا بودن، اطمينان به او داشتن و دلگرم شدن به وعده‌هاى الهى است و نشانه‌ى ضيق‌صدر، ترديد و اضطراب است. «1» از سنّت‌هاى الهى آن است که براى پاکدلان حقّ‌پذير، شرح صدر قرار دهد و لجوجانِ گريزان از ايمان را گرفتار سلب توفيق و رجس سازد. حضرت موسى همين که مأمور تبليغ شد، در اوّلين دعاى خود از خداوند خواست: «رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي» «2» ولى خداوند به پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله بدون درخواست، سعه‌ى صدر عطا کرد. «أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ» «3»