تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَدَلاَّهُما بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَکُما عَنْ تِلْکُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُلْ لَکُما إِنَّ الشَّيْطانَ لَکُما عَدُوٌّ مُبِينٌ «22»
ترجمه
پس فرود آورد آندو را بفريب پس چون چشيدند از آن درخت ظاهر شد براى آنها عورتهاشان و شروع کردند مينهادند بالاى يکديگر آندو بر عورت خود از برگ بهشت و ندا کرد آندو را پروردگارشان آيا نهى نکردم شما را از اين درخت و نگفتم مر شما را که شيطان براى شما دشمنى است آشکار.
تفسير
تدليه ارسال چيزى است از اعلى باسفل و در اينجا مراد هبوط آنها است از مقام عالى بدانى و فريب از اين راه بود که ايشان گمان نميکردند کسى بخدا قسم دروغ ميخورد و بمجرّد شروع آندو در خلاف فرمان و وصول طعم آنطعام بذائقه ايشان شروع در عقوبت شد و لباسهاى ايشان از بدنشان ريخت و عورتشان ظاهر گرديد ناچار برگ انجير يا غير آنرا مى‌چيدند و روى يکديگر ميگذاردند تا عورت خودشان را بآنها بپوشانند و قمى ره از حضرت صادق (ع) نقل نموده که چون خداوند آدم را در بهشت جاى داد و مباح فرمود براى او اطعمه بهشتى را جز آندرخت ابليس آمد و گفت اگر شما دو نفر از اين درخت که نهى شده‌ايد بخوريد دو ملک ميشويد و باقى ميمانيد در بهشت هميشه
جلد 2 صفحه 416
و اگر نخوريد از آن درخت خدا شما را از بهشت خارج ميکند و قسم ياد نمود که ناصح آندو است پس آدم قبول نمود قول او را و خورد از آن درخت و لباسهاى بهشتى که خدا بآنها پوشانده بود از بدنشان ريخت و آنچه خداوند در اين آيه اخبار فرموده بوقوع پيوست حقير عرض ميکنم از اين روايت استفاده ميشود که آنچه موجب رغبت آنها شد بقاء در بهشت الى الابد بود نه تبديل حقيقت آنها بملائکه چنانچه قائلين با فضليّت آنها از انبيا تمسّک نموده‌اند باين آيه بر مدّعاى خودشان باين تقريب که اگر ملائکه افضل از انبيا نبودند حضرت آدم رغبت نمى‌نمود بخوردن از آن شجره براى آنکه از جنس ملائکه شود و جواب آنستکه کلمه او براى ترديد در علّت نهى است که آن تبديل حقيقت يا خلود در صورت اصلى است و مرغوب فيه خلود است که موجود در هر دو حال است و در روايت کشف حجاب از چهره مراد الهى شده است که بصورت جمع بيان فرموده است و در خاتمه خطاب عتاب آميز از مصدر جلال صادر شد بر مخالفت نهى و مغرور شدن بگفتار دشمنى که خداوند دشمنى او را بآنها اعلام فرموده بود و واضح شده بود بر ملائکه بعد از اباء از سجود ..