نکته‌های تفسیر نور

مراد از «عَهْدٍ»، يا پيمان فطرت است، أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْکُمْ يا بَنِي آدَمَ‌ ... «1» يا دعوت پيامبران، و يا پيمان‌هاى مخصوصى که گاهى مردم با انبيا مى‌بستند که مثلًا اگر فلان‌ «1». يس، 60. جلد 3 - صفحه 129 معجزه را انجام دهى، يا فلان مشکل ما را حل کنى ايمان مى‌آوريم. به حضرت موسى مى‌گفتند: «لَئِنْ کَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَکَ وَ لَنُرْسِلَنَّ مَعَکَ بَنِي إِسْرائِيلَ. فَلَمَّا کَشَفْنا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلى‌ أَجَلٍ هُمْ بالِغُوهُ إِذا هُمْ يَنْکُثُونَ» «1» اگر بدبختى ما را برطرف کنى حتماً به تو ايمان آورده، بنى‌اسرائيل را همراه تو مى‌فرستيم. امّا همين که مشکل را از آنان برطرف کرديم، آنها قول و پيمان خود را شکستند. خداوند از طريق فطرت و پيامبران، حقايقى را براى انسان‌ها روشن ساخته تا نسبت به آنها تسليم و تعهّد داشته باشند، ولى همواره گروهى از مردم نداى فطرت و انبيا را از ياد برده و از مدار حقّ خارج و فاسق شده‌اند. امام کاظم عليه السلام فرمود: «اذا جاء اليقين لم يجز الشک» هنگامى که نسبت به امرى يقين حاصل شد، ديگر شک و ترديد موجّه نيست، سپس اين آيه را تلاوت فرمود. «2» شايد مراد حديث اين باشد که اگر کسى حقّ را از روى برهان شناخت، ولى به خاطر هواى نفس در آن تشکيک کرد، مصداق آيه‌ى فوق شده و عهدشکن است. خداوند در قرآن، وفاداران را ستوده و پيمان‌شکنان را نکوهش کرده است. وفاداران را با القاب: «مؤمنون» «3»، «متقين» «4»، «أُولُوا الْأَلْبابِ» «5» و «ابرار» «6»، ستايش کرده است، امّا در نکوهش پيمان شکنان، اوصافى چون: «فاسقين» «7»، «کافرين»، «مشرکين» «8»، «خاسرون» «9»، «شَرَّ الدَّوَابِّ» «10»، «قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً» «11» و «لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ» «12» بکار برده و در موردى جنگ با آنان را لازم مى‌داند. «الا تقاتلون قوماً نکثوا ايمانهم» «13» «1». اعراف، 134- 135. «2». کافى، ج 2، ص 399. «3». مؤمنون، 1 و 8. «4». آل‌عمران، 76. «5». رعد، 19. «6». انسان، 5 و 7. «7». اعراف، 102. «8». توبه، 7. «9». بقره، 27. «10». انفال، 55. «11». مائده، 13. «12». رعد، 25. «13». توبه، 13. جلد 3 - صفحه 130