تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَأَلْقى عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ (107)
فَأَلْقى عَصاهُ: پس انداخت موسى عصا را از دست خود، فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ: پس آن هنگام، عصا بعد از القا، مار عظيمى و اژدهائى شد ظاهر و هويدا، دهن گشاده، ما بين فکين او هشتاد ذراع، فک اسفل به زمين نهاد و
جلد 4 صفحه 156
فک اعلى بر کنگره قصر فرعون، روى به جانب تخت آورد. فرعون با ملازمان فرار نمودند. و به روايتى: فرعون بالاى تخت از شدت خوف، خود را ملوث نمود و آن روز چهل بار محدث شد، در صورتى که چهل روز يکمرتبه حدث مى‌کرد، و هنگام فرار از ازدحام خلايق، بيست و پنج هزار نفر هلاک شدند. فرعون نعره زد اى موسى، قسم به خدائى که فرستاده او هستى و به حق رضاع و تربيت، که عصاى خود را بگير تا من به تو ايمان آورم، و بنى اسرائيل را به تو واگذارم. موسى عليه السّلام قفاى ثعبان را گرفت، همان عصا شد.
رفع شبهه: جماعتى از فلاسفه و طبيعيين، ظهور اين معجزه بزرگ را منکر شده‌اند. و جواب آنها مبتنى بر سه مقدمه است:
1- اجسام متماثلند در تمام ماهيت و ذات، و متشابهند در حقيقت.
2- هر صفت و حالتى که صحيح باشد بر بعض اجسام، همان صفت و حالت ثابت است در ساير اجسام و احرام، خواه آن جرم و جسم کبير باشد يا صغير، علوى باشد يا سفلى، جماد باشد يا ذى الحيات.
3- اثبات قدرت مطلقه الهيه بر کل ممکنات.
پس از ثبوت اين سه مقدمه، انقلاب و انتقال و استحاله و خرق و التيام و تغير و انفعال، در صور و اشکال و تبديل و ابدال، جائز و صحيح باشد؛ در اين صورت جسم و جرم عصا از همين اجسام و اوصاف بود که قابليت صيرورت ثعبان داشت که به اراده مؤثر قدير ماهيت آن به ماهيت ثعبان منقلب گشت، و اين انقلاب، امرى ممکن و در حيطه قدرت سبحانى است؛ استبعادى ندارد.
تبصره: اکثر برآنند عصاى آدم عليه السّلام که از بهشت آورده و به طريق ارث ميان اولاد او بود تا به شعيب عليه السّلام رسيد با چهل عصاى ديگر که از آباى او بود. چون موسى عليه السّلام اجازه حرکت نمود فرمود: در اين خانه برو و عصائى بردار. وارد شده همين عصا به دست او آمد. به شعيب عليه السّلام ارائه داد، فرمود: ديگرى را اختيار کن. موسى عليه السّلام برگشت، عصا را در ميان آنها نهاد، ثانيا همان عصا به دست او آمد، تا نوبت چهارم، شعيب عليه السّلام دانست در اين حکمتى است، آن را به او داد. در مراجعت و مشاهده آتش، به طلب آن، بالاى کوه برآمد. خطابات الهى رسيد و از جمله القاى عصا و اژدها
جلد 4 صفحه 157
شد. به محض گرفتن، فورا عصا گرديد، و با هارون عليه السّلام مأمور دعوت فرعون شدند.
خواص عصا: به روايتى همه انبياء عصا در دست داشتند براى دورى از خيلاء و کبر.
در مجمع- فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: تعصّوا فانّها من سنن اخوانى المرسلين: «1» عصا بدست گيريد که آن از سنن برادران من پيغمبران است.
و فرمود امير المؤمنين عليه السّلام: من خرج فى سفره و معه عصا من لوز مرّ و تلا هذه الاية: «وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْيَنَ الى قوله وَ اللَّهُ عَلى ما نَقُولُ وَکِيلٌ» امنه اللّه من کلّ سبع ضارّ و من کلّ لصّ عاد و من کلّ ذات حمة حتّى يرجع الى اهله و منزله و کان معه سبعة و سبعون من المعقّبات يستغفرون له حتّى يرجع و يضعها: «2» هر که در سفر خود بيرون رود، با او عصاى بادام تلخ باشد، و آيه شريفه «وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْيَنَ تا وَ اللَّهُ عَلى ما نَقُولُ وَکِيلٌ» را بخواند حق تعالى او را ايمن گرداند از هر درنده ضرر رساننده، و هر دزد ستم کننده و از هر جانور گزنده، تا آن که مراجعت کند با اهل خود و با او هفتاد و هفت ملک در قدام و خلف او واو را محافظت نمايند و استغفار براى او کنند تا معاودت و عصا را بگذارد.
و اول کسى که عصا به دست گرفت در خطبه، قس بن ساعده بود.