نکته‌های تفسیر نور

در قرآن حدود 130 بار واژه‌ى سؤال و مشتقّات آن، از جمله 15 بار عبارت‌ «يَسْئَلُونَکَ» آمده است. «انفال» جمع «نَفل»، به معناى زياده و عطيّه است. چنانکه به زيادتر از نمازهاى واجب، نافله گفته مى‌شود و عطاى فرزند به حضرت ابراهيم «نافله» به حساب آمده است. «وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ نافِلَةً» «1» در روايات و کتب فقهى، منابع طبيعى و ثروت‌هاى عمومى، غنائم جنگى، اموال بى‌صاحب مثل: زمينى که صاحبش آن را رها کرده، اموال مردگان بى‌وارث، جنگل‌ها، درّه‌ها، نيزارها، «1». انبياء، 72. جلد 3 - صفحه 265 زمين‌هاى موات، معادن و ... از انفال شمرده شده‌اند. «1» چون قبل از اسلام، نحوه‌ى توزيع غنائم بر اساس تبعيضات بود، پس از جنگ بدر که اوّلين جنگ مسلمانان و همراه با غنائم بسيار بود، در اين‌که غنائم را چه بايد کرد و به چه کسانى مى‌رسد و چه کسانى اولويّت دارند، نظرهاى مختلفى وجود داشت. سرانجام با سؤال و درخواست مردم از پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله، خود آن حضرت به تقسيم غنائم پرداخت و بطور عادلانه و يکسان ميان مردم تقسيم کرد تا تبعيضات موهوم دوره‌ى جاهلى را از ميان برداشته و از مستضعفان حمايت کند، هر چند برخى، از اين برابرى رنجيدند. «2» گرچه آيات اين سوره درباره‌ى جنگ بدر است و اين آيه نيز بيشتر نظر به غنائم جنگى دارد، ولى اختصاص به آن ندارد. «3» امام صادق عليه السلام فرمود: «انفال به چند سهم تقسيم مى‌شود که يکى از سهام براى خداوند است، سهم خداوند از انفال، زير نظر رسول خدا مصرف مى‌شود». «4» پاداش اصلاح و آشتى ميان مردم، از يک سال نماز و روزه‌ى مستحبّى هم بيشتر است. «5» امام صادق عليه السلام به شاگرد خود مفضّل فرمود: «اگر ميان دو نفر از طرفداران ما نزاعى درگرفت، از مال من خرج کن و ميان آنان آشتى بده». «6» در اسلام، تقويت و تحکيم پيوندها و از بين بردن اسباب تفرقه و نفاق به قدرى اهميّت دارد که در بعضى مراحل نه تنها اصلاح ذات البين واجب است، بلکه از سهم امام نيز مى‌توان براى آن استفاده کرد. «7»