نکته‌های تفسیر نور

در روز جنگ بدر، پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود: مشتى خاک و سنگريزه از زمين بردار و به من بده. على عليه السلام چنين کرد وپيامبربا خواندن دعايى آنها را به سوى دشمن پرتاب کرد و به صورت معجزه‌آسايى، طوفانى به پا کرد وباعث وحشتى عجيب در دل دشمن شد. «1» آرى، عامل مهم پيروزى در جنگ بدر، اراده و امداد الهى بود، نه نيروى مادّى و قواعد و تاکتيک‌هاى نظامى و گرنه لشگرى اندک و تنها با يک يا دو اسب‌سوار، چگونه بر سپاهى انبوه و کاملًا مجهّز و داراى يکصد اسب‌سوار، پيروز مى‌شد؟ «بَلاءٌ»، به معناى آزمايش است که اگر با نعمت و پيروزى باشد، «بلاء حَسَن» است و اگر به وسيله‌ى مصيبت و مجازات باشد «بلاء سيّى‌ء»، چنانکه قرآن درباره‌ى بنى‌اسرائيل مى‌فرمايد: «وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ» «2» انسان اگر با اعتقاد صحيح و در مسير حقّ حرکت کند و به فرمان الهى تلاش و کوشش کند، امدادهاى خداوند را در پى خود دارد، «لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً» و وجود او وجودى خدايى مى‌گردد، چنانکه در روايتى خداوند مى‌فرمايد: بنده با نافله و کارهاى مستحب به مقام قرب رسيده، دست او دست من، گوش او گوش من و تمام اعضا و جوارح او خدايى‌ «1». تفاسير الميزان ونمونه. «2». اعراف، 168، تفسير نمونه. جلد 3 - صفحه 287 مى‌شود و آنچه بخواهد، همان مى‌شود. انّه ليتقرّب الىّ بالنافلة حتّى احبّه فاذا احببتُه کنتُ سمعه الّذى يسمع به و بصره الّذى يبصر به و لسانه الّذى ينطق به و يده الّذى يبطش بها ان دعانى أجبتُه و ان سألنى أعطيتُه ... «1» پس اگر حرکتى نيز انجام دهد، آن حرکت از خداوند است. «وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ رَمى‌» امّا در مقابل اگر در مسير غير الهى و به فرمان ديگران حرکت کند، در حقيقت وجودى شيطانى پيدا نموده است، چنانکه عايشه در رويارويى با سپاه اميرالمؤمنين على عليه السلام در جنگ جمل، به تأسّى از پيامبر صلى الله عليه و آله مشتى خاک به سوى آنان پرتاب کرد و دعا کرد، پس از آن حضرت على عليه السلام به او فرمودند: «اين شيطان بود که چنين کرد. «و ما رميتَ اذ رميت و لکنّ الشّيطان رمى». «2»