1- مؤمنان سابق و قديمى بايد کسانى را که در آينده ايمان مى‌آورند و هجرت مى‌کنند، همانند خود مؤمن حقيقى بدانند. وَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ ... فَأُولئِکَ مِنْکُمْ آرى، آغوش جامعه اسلامى، به روى همه باز است ومسلمانى در مدار بسته و انحصارى نيست، گرچه سابقه مى‌تواند امتيازات معنوى بيشترى را به دنبال داشته باشد.
2- مؤمنان خويشاوند، علاوه بر ولايت خويشاوندى بر يکديگر، ولايتى نيز در سايه‌ى ايمان، هجرت و جهاد نسبت به هم دارند. وَ الَّذِينَ آمَنُوا 75 ... وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ
«1». تفاسير نمونه، اطيب‌البيان.
جلد 3 - صفحه 368
3- در قانون الهى، ميان خويشاوندان نيز سلسله مراتب وجود دارد. «وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ»
4- هجرت، شرط ملحق شدن به مؤمنان حقيقى است. (هجرت، کليد تمرکز و تشکّل نيروهاى خودى است) هاجَرُوا ... فَأُولئِکَ مِنْکُمْ
«والحَمدُ لِلّه رَبّ العالَمين»
جلد 3 - صفحه 371
سوره‌ى توبه
اين سوره که نهمين سوره‌ى قرآن کريم است، يکصد و بيست ونه آيه دارد و در سال نهم هجرى نازل شده است. «1» قسمت‌هايى از آن قبل از جنگ تبوک، بخشى در حال جنگ و قسمت ديگر، بعد از آن نازل شده است.
مشهورترين نام‌هاى اين سوره در روايات، «توبه» و «برائت» است. «توبه»، از آن جهت که در اين سوره، بارها از توبه‌ى انسان و بازگشت لطف الهى سخن به ميان آمده است و «برائت»، بدان جهت که اين سوره با اعلام برائت از مشرکان آغاز شده‌است.
برخى مفسّران به خاطر ارتباط مطالب اين سوره با سوره‌ى «انفال»، اين سوره را دنباله‌ى آن دانسته وگفته‌اند: به همين دليل نيازى به «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» نداشته است، ولى به عقيده‌ى ما که از اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله گرفته‌ايم، اين سوره، مستقّل است و نداشتن «بِسْمِ اللَّهِ» به خاطر لحن قهرآميز آن نسبت به مشرکان است، زيرا کلمه‌ى «بِسْمِ اللَّهِ»، نشان رحمت و امان است و اين سوره با اعلام تنفّر از مشرکانِ پيمان شکن آغاز شده است. چنانکه حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد:
«بِسْمِ اللَّهِ» براى امان دادن و برائت براى رفع امان است. «2»
در اهميّت اين سوره همين بس که رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: سوره‌هاى برائت و توحيد، همراه با هفتاد هزار صف از فرشتگان نازل شد.
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». تفسير مجمع‌البيان.
تفسير نور(10جلدى)، ج3، ص: 372