تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
رَضُوا بِأَنْ يَکُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ وَ طُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ (87)
بعد از آن بيان پستى طبع آنها را فرمايد:
رَضُوا بِأَنْ يَکُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ: راضى و خرسند گشتند به اينکه باشند با زنان باز پس مانده. يا کسانى که خيرى در ايشان نباشد. وَ طُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ:
و مهر نهاده شده بر دلهاى ايشان از نفاق، يعنى نشان و علامتى در آن پيدا شده که ملائکه به آن علامت، علم به نفاق ايشان حاصل نموده، بر آنها لعنت کنند و استغفار براى ايشان ننمايند. و يا مراد آنکه: چون نظر و فکر نمى‌کنند و با وجود ظهور آيات داله بر حقيقت اسلام، قبول ايمان ننموده به جهت فرط عناد و انکار،
ج5، ص 170
و به سوء اختيار کفر را اتخاذ کردند، پس گوئيا مانند کسانى هستند که حق تعالى مهر بر قلوب آنها نهاده، يا اعراض از حق چون متمکن و راسخ شده در قلوب آنها به سبب عناد و لجاج، پس گوئيا طبيعى و از صفات خلقى ايشان است که مجبولند بر آن، يا چون اعراق کفار راسخ و مستحکم شده در کفر بر وجهى که طريقى باقى نمانده به تحصيل ايمان ايشان غير از الجاء و اجبار که حکمت مقتضى عدم آن است، زيرا نقض غرض و با تکليف منافات دارد، پس تعبير شده از ترک الجاء به طبع، چه آن سدّ و منع ايمان آنها نموده؛ و بنابراين تأويل در آيه اشعار است بر ترامى امر منافقين در غى و تناهى انهماک آنها در ضلالت و بغى و تباهى و سرکشى.
فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ: پس ايشان فهم نمى‌کنند آن چيزى را که در جهاد است از امور سعادت و آنچه در تخلف آن است از آثار شقاوت. يا ادراک ننمايند حکم و مصالح و اسرارى را که در جهاد مقرر فرموده.