آيه، به داستان مسجد ضرار اشاره دارد که منافقان به بهانه‌ى افراد ناتوان و بيمار يا روزهاى بارانى، در برابر مسجد قُبا مسجدى ساختند که در واقع پايگاه تجمّع خودشان بود، و از پيامبر در آستانه‌ى عزيمت به جنگ تبوک، خواستند آنجا نماز بخواند و افتتاح کند. بعد از مراجعت پيامبر صلى الله عليه و آله از تبوک، آيه نازل شد و نيّت شومشان را بر ملا کرد. پيامبر فرمان داد
«1». تفسير نورالثقلين؛ کافى، ج 2، ص 407.
جلد 3 - صفحه 502
مسجد را آتش بزنند و ويران کنند و محلّ آن را زباله‌دان کنند. «1»
طبق بعضى روايات، ساختِ مسجد ضرار در مدينه، به دستور ابوعامر بود. وى که پدر حنظله‌ى غسيل الملائکه است، از عابدان مسيحى بود و در قبيله‌ى خزرج نفوذ داشت. با هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله و گسترش و نفوذ اسلام، او به مخالفت با پيامبر پرداخت و نقش منافقانه در جنگ احد داشت. سرانجام به مکّه گريخت و از آنجا به روم رفت و از پادشاه روم براى براندازى اسلام کمک خواست. شگفتا که او رهبر منافقان بود و پسرش حنظله، عاشقِ اسلام و پيامبر و شهيد شد! «2»
هنگام دعوت پيامبر براى نماز در مسجد ضرار، سه مسأله را مطرح کردند: عشق به نماز جماعت، عشق به ناتوانان و عشق به رهبر و نماز او. و هر سه منافقانه بود. منافقان همواره چنين بوده‌اند؛ در برابر موسى، سامرى توطئه مى‌کند، در برابر مسجد نبوى، مسجد اموى مى‌سازند و در برابر على عليه السلام قرآن بر نيزه مى‌کنند. همان گونه که گوساله‌ى سامرى را سوزاندند، مسجد منافقان را نيز مى‌سوزانند تا درسى براى تاريخ باشد.
در کوفه و شام نيز به خاطر پيروزى يزيد بر امام حسين عليه السلام مساجدى ساخته شد، که امامان ما آنها را مساجد ملعونه ناميدند!.
هرگونه ضررى در اسلام ممنوع است، «لا ضرر و لا ضرار فى الأسلام» «3» از جمله:
الف: ضررهاى جانى. «لا يُرِيدُ بِکُمُ الْعُسْرَ» «4»
ب: ضرر به مردم. «لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ» «5»
ج: ضرر به همسر. «لا تُضآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ» «6»
د: ضرر به فرزند. «لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها» «7»
ه: ضرر به ورثه. «مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصى بِها أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ» «8»
«1». تفاسير مجمع‌البيان، المنار و نورالثقلين.
«2». تفسير نمونه.
«3». وسائل، ج 26، ص 14.
«4». بقره، 185.
«5». مائده، 2.
«6». طلاق، 6.
«7». بقره، 233.
«8». نساء، 12.
جلد 3 - صفحه 503
و: آموزشهاى مضرّ. «يَتَعَلَّمُونَ ما يَضُرُّهُمْ وَ لا يَنْفَعُهُمْ» «1»
ز: ضرر در معاملات وبدهکارى‌ها. «وَ لا يُضَارَّ کاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ» «2»
ضرر به مکتب و وحدت. «اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِراراً»