تکرار موضوع تغيير قبله در آيات متعدّد، نشانه‌ى اهميّت آن است. علاوه بر آنکه در هر يک از آيات در کنار اين موضوع، مطلب جديدى را نيز يادآور مى‌شود. مثلًا در اين آيه، خداوند بعد از دستور روى نمودن به سوى مسجدالحرام، مى‌فرمايد: اين بدين خاطر است که مردمان، بهانه‌اى بر عليه پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانان نداشته باشند. چون اهل کتاب مى‌دانستند که پيامبر اسلام به سوى دو قبله نماز مى‌خواند و اگر اين امر محقّق نمى‌شد، آنها ايراد مى‌گرفتند که پيامبر شما فاقد اوصاف ذکر شده در کتاب‌هاى آسمانى پيشين است.
و يا اينکه زخم زبان زده و مسلمانان را تحقير مى‌کردند که شما دنباله‌رو يهود هستيد و قبله‌ى مستقلى نداريد.
البتّه اين ايراد تنها از سوى يهود نبود، بلکه مشرکان نيز مى‌گفتند: اگر محمّد صلى الله عليه و آله به آئين
جلد 1 - صفحه 230
ابراهيم توجّه دارد، پس چرا به خانه‌اى که ابراهيم ساخته است، توجّه ندارد؟ البتّه منافقان آرام نگرفته و با تغيير قبله، خرده‌گيرى‌هاى خود را شروع کرده و مى‌گفتند: پيامبر، ثبات رأى ندارد. در هر حال خداوند با تأکيد و تکرار، مسلمانان را براى پذيرش موضوع و ثبات قدم آماده مى‌سازد و يادآور مى‌شود، آنان که دنبال حجت و دليل باشند، بر شما خرده نخواهند گرفت، ولى افراد ظالم که حقيقت را کتمان مى‌کنند، از بهانه‌جويى دست بر نخواهند داشت و شما نبايد به آنان اعتنا کنيد، و از آنان نترسيد و فقط از خداوند بترسيد.
قبله، نشانه و مظهر توحيد است. قبله، آرم و نشانه‌ى مسلمانان است. در نهج‌البلاغه از کعبه به عنوان عَلَم يعنى پرچم ونشانه‌ى آشکار اسلام ياد شده است. بت‌پرستان و ستاره پرستان هنگام نيايش، به سوى بت و يا ستاره و ماه توجّه مى‌کردند، امّا اسلام توجّه به خانه خدا را به جاى آن قرار داد و روى کردن به سوى قبله را نشانه‌ى توجّه به خدا شمرده است.
در روايات مى‌خوانيم: پيامبر صلى الله عليه و آله معمولًا روبه قبله مى‌نشستند و سفارش کرده‌اند؛ بسوى قبله بخوابيد و بنشينيد و حتّى رو به قبله نشستن، عبادت شمرده شده است. قبله، جايگاه واحترام خاصّى دارد ودر بعضى اعمال، توجّه به آن واجب است. براى مثال: نمازهاى واجب بايد روبه قبله خوانده شود. ذبح حيوان ودفن ميّت، بايد به سوى قبله باشد. در مستراح رو به قبله يا پشت به قبله نشستن حرام است.
علاوه بر آنچه ذکر شد، قبله عامل وحدت مسلمانان است. اگر از فراز کره‌ى زمين بر مسلمانان نظر کنيم، مى‌بينيم آنان هر روز پنج بار با نظم و ترتيب خاصّ، به سوى قبله توجّه مى‌کنند. کعبه، قرارگاه وآمادگاه حرکت‌ها وانقلاب‌هاى الهى بوده است. از حضرت ابراهيم وحضرت محمّد گرفته تا امام حسين عليهم السلام و در آينده حضرت مهدى عليه السلام، همگى از کنار کعبه حرکت خود را شروع کرده و مى‌کنند. در عظمت کعبه همين بس که مسلمانان به اهل قبله معروفند.
خداوند متعال در ماجراى تغيير قبله مى‌فرمايد: تغيير قبله براى اين است که در آينده نعمت خود را بر شما تمام کنم. يعنى استقلال شما و توجّه به کعبه، زمينه‌ى اتمام نعمت در آينده است. «لِأُتِمَّ نِعْمَتِي»
جلد 1 - صفحه 231
اين ماجرا در سال دوّم هجرى در مدينه واقع شده است. در سال هشتم هجرى نيز خداوند به مناسبت فتح مکّه مى‌فرمايد: «وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْکَ» «1»* يعنى: اين پيروزى براى اين است که خداوند در آينده نعمت خود را بر شما تمام کند. چنانکه ملاحظه مى‌کنيد در هر دو آيه «اتمام نعمت» به صيغه فعل مضارع بيان شده است که نشانه‌ى حدوث آن در آينده است، ولى در آيه 3 سوره‌ى مائده که به هنگام بازگشت از حجةالوداع در سال دهم هجرى و بعد از معرفى رهبرى معصوم در غدير خم نازل مى‌شود، اينگونه مى‌فرمايد: «الْيَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِينَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْکُمْ نِعْمَتِي» امروز نعمت خود را بر شما تمام کردم.
قابل توجّه و دقّت است که خداوند، روى کردن مردم به قبله را قدم نخستين براى اتمام نعمت و فتح مکّه را قدم ديگر و تعيين و معرفى رهبر را آخرين قدم در اتمام نعمت بيان مى‌کند. لازم به يادآورى است که در جريان تعيين قبله و همچنين تعيين رهبر، تذکّر مى‌دهد که «فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِي». چون در هر دو، احتمال مقاومت، مقابله، بهانه‌گيرى و شايعه پراکنى از سوى ديگران مى‌رود.
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمودند: «يا على مثلک فى الامّة کمثل الکعبة نصبها اللّه للنّاس علماً» «2» اى على! مثال تو در ميان امّت، همانند مثال کعبه است که خداوند آنرا به عنوان نشانه روشن و پرچم براى مردم قرار داده است، تا جهت خويش را گم نکنند. همچنين در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام نقل شده است که فرمود: «ونحن کعبة اللّه ونحن قبلة اللّه» «3» ما کعبه و قبله‌ى خداوندى هستيم.