المیزان جلد۱۵ بخش۲۸
« سوره شعراء »
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۴۵
آيات ۱ - ۹ سوره شعراء
* سوره«شعراء»، مکّى است و ۲۲۷ آيه دارد.
بِسمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ *
طسم (۱)
تِلْک آيَاتُ الْکِتَابِ الْمُبِينِ(۲)
لَعَلَّک بَاخِعٌ نَّفْسک أَلّا يَکُونُوا مُؤْمِنِينَ(۳)
إِن نَّشأْ نُنزِّلْ عَلَيهِم مِّنَ السَّمَاءِ آيَةً فَظلَّت أَعْنَاقُهُمْ لهََا خَاضِعِينَ(۴)
وَ مَا يَأْتِيهِم مِّن ذِکْرٍ مِّنَ الرَّحْمَانِ مُحْدَثٍ إِلّا کانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ(۵)
فَقَدْ کَذَّبُوا فَسيَأْتِيهِمْ أَنبَاؤُا مَا کانُوا بِهِ يَستهْزِءُونَ(۶)
أَوَ لَمْ يَرَوْا إِلى الاَرْضِ کَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن کُلِّ زَوْجٍ کَرِيمٍ(۷)
إِنَّ فى ذَلِک لاَيَةً وَ مَا کانَ أَکْثرُهُم مُّؤْمِنِينَ(۸)
وَ إِنَّ رَبَّک لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ(۹)
«ترجمه آیات»
به نام خداى رحمان و رحيم.
طسم. (۱)
اين آيه هاى کتاب روشن است. (۲)
گويا مى خواهى خويشتن را تلف کنى، براى اين که آنان ايمان نمى آورند. (۳)
اگر مى خواستيم از آسمان آيه اى به ايشان نازل مى کرديم، که گردن هايشان در مقابل آن خاضع شود، مى توانستيم. (۴)
پند تازه اى از خداى رحمان به سوى آنان نيامد، مگر اين که از آن روى گردان شدند. (۵)
به تکذيب پرداخته اند، به زودى خبرهاى چيزى که آن را استهزا مى کرده اند، به ايشان خواهد رسيد. (۶)
چرا به زمين نمى نگرند که انواع گياهان خوب در آن رويانده ايم. (۷)
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۴۶
که در اين عبرتى هست، ولى بيشترشان مؤمن نيستند. (۸)
همانا پروردگارت، نيرومند و رحيم است. (۹)
«بیان آیات»
بيان غرض سوره مبارکه «شعراء»
غرض از اين سوره، تسليت خاطر رسول خدا «صلى الله عليه و آله» است، از اين که قومش او را و قرآن نازل بر او را تکذيب کرده بودند و او آزرده شده بود. و همين معنا، از اولين آيه آن که مى فرمايد: «تِلکَ آيَاتُ الکِتَابِ المُبِين» بر مى آيد.
آرى، کفار قريش، يک بار او را مجنون خواندند، بار ديگر شاعر. و اين آيات علاوه بر تسليت خاطر آن جناب، مشرکان را تهديد مى کند به سرنوشت اقوام گذشته. و به اين منظور، چند داستان از اقوام انبياى گذشته، يعنى موسى و ابراهيم و نوح و هود و صالح و لوط و شعيب «عليهم السلام» و سرنوشتى که با آن روبرو شدند و کيفرى که در برابر تکذيب خود ديدند، نقل کرده است، تا آن جناب از تکذيب قوم خود، دلسرد و غمناک نگردد. و نيز قوم آن جناب از شنيدن سرگذشت اقوام گذشته عبرت بگيرند.
و اين سوره از سوره هاى پيشين مکّى است. يعنى از آن هايى است که در اوايل بعثت نازل شده، به شهادت آيه: «وَ أنذِر عَشِيرَتَکَ الأقرَبِين»، که مى دانيم مشتمل بر مأموريت آن جناب، در اول بعثت است و در اين سوره واقع است. و چه بسا از قرار گرفتن آيه مزبور در اين سوره، و آيه: «فَاصدَع بِمَا تُؤمَر»، در سوره «حجر» و مقايسه مضمون آن دو با يکديگر، تخمين زده شود که اين سوره، جلوتر از سوره «حجر» نازل شده است.
مطلب ديگر اين که: از سياق همه آيات اين سوره بر مى آيد که تمام آن، مکّى است، ليکن بعضى از مفسران، پنج آيه آخر آن را و بعضى ديگر، تنها آيه: «أوَ لَم يَکُن آيَة لَهُم أن يَعلَمَهُ عُلَمَاءُ بَنِى إسرَائيل» را استثنا کرده و گفته اند که اين ها در مدينه نازل شده است، که به زودى در اين باره بحث خواهيم کرد.
«طسم * تِلْک آيَاتُ الْکِتَابِ الْمُبِينِ»:
لفظ «تِلکَ: آن»، اشاره است به «آيات کتاب» که قبلا نازل شده و آنچه بعدا با نزول سوره نازل مى شود. و اگر با لفظى اشاره آورد که مخصوص اشاره به دور است، براى اين است که بر علوّ قدر آیات و
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۴۷
رفعت مکانت آن دلالت کند. و کلمۀ «مُبِين»، اسم فاعل از باب «إفعال» است، که ماضى آن «إبان» - به معنى ظاهر و جلوه گر شد - مى باشد.
و معناى آيه اين است که: اين آيات بلندمرتبه و رفيع القدر، آيات کتابى است که از ناحيه خداى سبحان بودنش، ظاهر و آشکار است. چون مشتمل است بر نشانه هايى از اعجاز، هر چند که اين مشرکان معاند آن را تکذيب نموده، گاهى آن را القاآت شيطانى، بار ديگر آن را نوعى شعر خوانده اند.
تسلى دادن به پيامبر«ص»: از ايمان نیاوردن آنان، غصه نخور
«لَعَلَّک بَاخِعٌ نَّفْسک أَلّا يَکُونُوا مُؤْمِنِينَ»:
کلمۀ «باخع» از «بخوع» گرفته شده، و معناى آيه، اين است که: از وضع تو چنين بر مى آيد که مى خواهى خود را از غصه هلاک کنى، که چرا به آيات اين کتاب که بر تو نازل شده، ايمان نمى آورند.
و معلوم است که منظور از اين تعبير، انکار بر رسول خدا «صلى اللّه عليه و آله» است (که اين غصه خوردن تو صحيح نيست) و مى خواهد با اين بيان، آن جناب را تسليت دهد.
«إِن نَّشأْ نُنزِّلْ عَلَيهِم مِّنَ السَّمَاءِ آيَةً فَظلَّت أَعْنَاقُهُمْ لهََا خَاضِعِينَ»:
در اين جمله، متعلق «مشيت» حذف شده. چون جزاى شرط بر آن دلالت دارد. (در فارسى نيز اين حذف معمول است. مثلا مى گوييم: اگر مى خواستم، فلان کار را مى کردم، که تقديرش اين است که: اگر مى خواستم فلان کار را بکنم، مى کردم).
کلمۀ «فَظَلَّت» از «ظلّ» است، که يکى از افعال ناقصه است، که اسم و خبر مى گيرد و در اين جا، اسمش کلمه «أعنَاقُهُم»، و خبرش «خَاضِعِين» مى باشد.
و اگر فرمود: گردن هايشان «خاضع» مى شود و نسبت خضوع را به گردن هاى مشرکان داده، با اين که «خضوع»، وصف خود ايشان است، از اين باب است که در حال خضوع، اولين عضو از انسان که حالت درونى خضوع را نشان مى دهد، گردن است، که سر را زير مى افکند. پس اين نسبت از باب مجاز عقلى است.
و معناى آيه، اين است که: اگر مى خواستيم آيه اى بر ايشان نازل کنيم که ايشان را خاضع نمايد و مجبور به قبول دعوتت کند و ناگزير از ايمان آوردن شوند، نازل مى کرديم و به ناچار خاضع مى شدند. خضوعى روشن که انحناى گردن هايشان از آن خبر دهد.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۴۸
بعضى از مفسران گفته اند: مراد از «أعناق»، جماعت ها است. (چون عنق به معناى جماعت نيز آمده).
بعضى ديگر گفته اند: مراد رؤسا و پيشتازان مشرکان است. بعضى ديگر گفته اند: در اين جا، مضافى حذف شده و تقدير کلام «فَظَلَّت أصحَابُ أعنَاقِهِم خَاضِعِين»: پس گردن داران ايشان خاضع شوند بوده، که اين قول اخير، از همه بى معناتر است.
معناى اين که مشرکان از «ذکر مُحدَث»، اعراض مى کنند
«وَ مَا يَأْتِيهِم مِّن ذِکْرٍ مِّنَ الرَّحْمَانِ مُحْدَثٍ إِلّا کانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ»:
اين آيه شريفه، ادامه مشرکان بر شرک و تکذيب آيات خدا را بيان نموده و مى رساند که اين گروه، ديگر هدايت شدنى نيستند. چون اعراض از ياد خدا در دل هايشان، آن چنان جا گرفته که هرچه آيات از ناحيه خداى رحمان تازه نازل شود و به سوى آن دعوت شوند، باز هم اعراض مى کنند و زير بار نمى روند.
پس غرض، افادۀ اين معنا است که مشرکان از هر ذکرى گريزان و روى گردانند. نه اين که بخواهد بفرمايد: از ذکرهاى جديد روى گردانند و از قديم آن روى گردان نيستند. و اگر به جاى «خدا»، کلمۀ «رحمان» را به کار برده، اشاره به اين نکته است که منشأ اين که خداى تعالى، «ذکر» را براى بشر فرستاده، صفت «رحمت عام» اوست، که صلاح دنيا و آخرت بشر را تأمين مى کند.
ما در اول سوره «انبياء»، گفتارى پيرامون معناى «ذکر محدث» گذرانديم. به آن جا مراجعه شود.
«فَقَدْ کَذَّبُوا فَسيَأْتِيهِمْ أَنبَاؤُا مَا کانُوا بِهِ يَستهْزِءُونَ»:
اين جمله، تفريع بر مطالب قبل، يعنى مسأله ادامه دادن مشرکان بر اعراض است. و جملۀ «فَسَيَأتِيهِم...» هم، تفريع دومى است بر تفريع اول.
و کلمۀ «أنبَاؤا»، جمع «نبأ» است، که به معناى خبر مهم است. و معناى جمله اين است که: چون مشرکان از هر ذکرى اعراض مى کنند، بناچار اين حکم عليه ايشان صادر شد که ايشان جزء تکذيب کنندگان شدند و چون ثابت شد که جزء تکذيب کنندگان اند، پس به زودى خبرهاى مهم و خطرناکى به ايشان خواهد رسيد. خبر اعراض و استهزايشان نسبت به آيات خدا و آن خبرهايى که همان عقوبت هاى دنيايى و آخرتى است، که به زودى صورت خواهد گرفت.
«أَوَ لَمْ يَرَوْا إِلى الاَرْضِ کمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن کُلِّ زَوْجٍ کَرِيمٍ»:
اين استفهام، استفهام انکارى و توبيخى است، و جمله مورد بحث، عطف است بر جمله اى تقديرى، که مقام دلالت بر آن دارد، و تقدير کلام، اين است که: مشرکان بر اعراض خود ادامه داده و اصرار ورزیدند
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۴۹
و همچنان آيات خداى را تکذيب کردند و هيچ نگاهى به اين نباتات که از زمين رويانديم، نباتاتى که جفت هايى کريم اند، نيفکندند.
بنابراين، رؤيت در اين جمله، متضمن معناى نظر و تفکر است، و به همين جهت، با حرف «إلى»، متعدى شده. (چون اگر همان معناى لغوى خود، يعنى ديدن را مى داشت، ديگر اين حرف را لازم نداشت. يک بار مى گوييم فلان چيز را ديدم. بار ديگر مى گوييم: به فلان چيز نظر کردم. در اولى حرف «با» را به کار نمى بريم، و در دومى مى بريم).
و مراد از «زوج کريم» - به طورى که گفته اند - به معناى زوج نيکو است. آن نباتاتى است که خداى سبحان، نر و ماده شان خلق کرده.
بعضى از مفسران گفته اند: مراد از آن، همه موجودات روييدنى است. چه نبات و چه حيوان، و چه انسان. به دليل اين که در جاى ديگر، در خصوص انسان فرموده: «وَ اللهُ أنبَتَکُم مِنَ الأرضِ نَبَاتاً».
«إِنَّ فى ذَلِک لاَيَةً وَ مَا کانَ أَکْثرُهُم مُّؤْمِنِينَ»:
کلمه «ذَلِکَ»، اشاره است به داستان روياندن هر جفتى کريم، که در آيه قبلى بود و از اين جهت، «آيت» است که هر يک از اين جفت ها را ايجاد کرده و نواقص هر يک از دو طرف زوج را با ديگرى بر طرف نموده است و هر دو طرف را به سوى آن غايتى که بدان منظور ايجاد شده اند، سوق داده و به سوى آن هدف هدايت نموده است.
خدايى که چنين سنتى در همه کائنات دارد، چطور ممکن است امر انسان ها را مهمل بگذارد و به سوى سعادتش و آن راهى که خير دنيا و آخرتش در آن است، هدايت نکند؟ اين، آن حقيقتى است که آيت روييدنی ها، بدان دلالت دارد.
معناى جمله: «و بیشترشان، ایمان آور نبوده اند»
و در جملۀ «وَ مَا کَانَ أکثَرُهُم مُؤمِنِين: بيشترشان ايمان آور نبوده اند»، به اين نکته اشاره نمود که:
اکثر مشرکان، به خاطر اين که اعراض از ياد خدا ملکۀ ايشان شده و استعداد ايمان در آنان باطل شده، انتظار نمى رود که ايمان بياورند. پس ظاهر آيه شريفه، نظير ظاهر آيه «فَمَا کَانُوا لِيُؤمِنُوا بِمَا کَذَّبُوا بِهِ مِن قَبل» خواهد بود، و اين نکته، يعنى عليت رسوخ ملکات رذيله و استحکام فساد در سريره براى کفر و فسوق (نکته اى است که) در بسيارى از آيات قرآنى آمده است.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه :۳۵۰
از همين جا معلوم مى شود اين که بعضى از مفسران در معناى آيه گفته اند که:
منظور از تعبير به «مَا کَانَ» افاده اين نکته است که از ازل خدا مى دانسته که اينان ايمان نمى آورند، صحيح نيست. زيرا علاوه بر اين که خلاف آن چيزى است که از آيه تبادر مى شود. مطلبى است که هيچ دليلى در آيه نيست که مراد از الفاظ آيه، چنين معنايى باشد، بلکه دليل بر خلاف آن هست و آن دلالتى است که در جمله قبل بود و مى رسانيد که ملکۀ اعراض، همواره در نفوسشان راسخ بوده است.
و از سيبويه نقل شده که گفته است: کلمۀ «کَانَ» در جملۀ «وَ مَا کَانَ أکثَرُهُم مُؤمِنِين»، زايده و صرفا براى پيوند دو طرف خويش است، و گرنه معنا همان «وَ مَا أکثَرُهُم مُؤمِنِين» است. ليکن به نظر ما، هر چند که اين سخن در جاى خود صحيح است، ولى مقام آيه با معنايى که گذشت، مناسب تر است.
«وَ إِنَّ رَبَّک لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ»:
پس خداى تعالى به خاطر اين که «عزيز» و «مقتدرى» است شکست ناپذير، روى گردانان از ذکرش و مکذّبين آياتش و استهزاء کننده به آيات خود را مى گيرد و با عقوبت هاى دنيايى و آخرتى جزا مى دهد. و به خاطر اين که «رحيم» است، ذکر را بر آنان نازل مى کند تا هدايت شوند و مؤمنان را مى آمرزد و کافران را مهلت مى دهد.
بحثى عقلى پيرامون علم خدا
صاحب تفسير روح المعانى، در ذيل آيه «وَ مَا کَانَ أکثَرُهُم مُؤمِنين»، از بعضى نقل کرده که گفته اند: معناى آيه اين است که:
در علم خدا چنين چيزى نبوده و چون از اين سخن، عليت را فهميده اند، بر آن اعتراض کرده اند که علم خدا، علت ايمان نياوردن کفار نمى شود. زيرا «علم»، تابع «معلوم» است، نه اين که معلوم تابع علم باشد، تا چنانچه هدايت و ايمان بعضى ها در علم خدا نباشد، علت شود که آنان ايمان نياورند.
آنگاه خود روح المعانى اعتراض را پاسخ داده که: معناى تابع بودن علم خدا براى معلوم، اين است که علم خداى سبحان در ازل، به معلومى معين و حادث، تابع ماهيت آن باشد.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۱
به اين معنا که خصوصيت اين علم و امتيازش از ساير علوم به همين اعتبار است، که علم به اين ماهيت است و اما وجود ماهيت در لايزال، تابع علم ازلى خداى تعالى، به ماهيت آن است. به اين معنا که چون خداى تعالى، اين ماهيت را در ازل با اين خصوصيت دانسته، لازم است که در وجود هم به همين خصوصيت موجود شود.
بنابراين، مرگ کفار به حالت کفر و ايمان نياوردنشان متبوع علم ازلى خدا است، ولى وجود آن تابع علم اوست.
اين طرز استدلال در کلام جبرى مذهبان و مخصوصا فخر رازى در تفسيرش بسيار آمده و با اين دليل، جبر را اثبات، و اختيار را نفى مى کنند، و خلاصه اين دليل، اين است که:
حوادث عالَم، که اعمال انسان ها هم يکى از آن ها است، همه از ازل براى خداى سبحان معلوم بوده و به همين جهت، وقوع آن ها ضرورى و غيرقابل تخلف است. چون اگر تخلف کند، لازم مى آيد علم او جهل شود - و خدا از جهل منزّه است - پس هر انسانى نسبت به هر عملى که مى کند، مجبور است و هيچ اختيارى از خود ندارد، و چون به ايشان اعتراض مى شود که آخر علم هميشه تابع معلوم است، نه معلوم تابع علم، همان جواب بالا را مى دهند که: درست است که علم، تابع معلوم مى باشد، اما تابع ماهيت معلوم، نه وجود آن و وجود معلوم تابع علم است.
و اين حجت و دليل، علاوه بر اين که از مقدماتى فاسد تشکيل شده و در نتيجه بنا و مبناى آن فاسد است، مغالطه روشنى نيز در آن شده است، که اينک اشکالات آن از نظر خواننده مى گذرد:
اول اين که: اين حرف، وقتى صحيح است که ماهيت داراى اصالت باشد و در ازل و قبل از آن که وجود به خود بگيرد و هستى بپذيرد، داراى تحقق و ثبوتى باشد تا علم به آن تعلق گيرد، و ماهيت، چنين اصالت و تقدمى بر وجود ندارد.
دوم اين که: مبناى حجت و همچنين اعتراضى که به آن شده و پاسخى که از اعتراض مى دهند، همه بر اين است که: علم خداى تعالى به موجودات، علمى حصولى، نظير علم ما به معلوماتمان باشد، که همواره به مفاهيم متعلق مى شود و در جاى خود، برهان قاطع بر بطلان اين معنا قائم شده و ثابت گشته که موجودات براى خداى تعالى، معلوم به علم حضورى اند، نه حصولى.
و نيز ثابت شده که علم حضورى حق تعالى، به موجودات دو قسم است: يکى علم به اشياء قبل از ايجاد آن ها - که اين علم، عين ذات اوست - ديگرى علم به اشياء، بعد از ايجاد آن ها - که اين علم، عين وجود اشياء است - و تفصيلش را بايد در محل خودش جستجو کرد.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۲
سوم اين که: علم ازلى خداى تعالى به معلومات لايزالى، يعنى معلوماتى که تا لايزال موجود مى شوند، اگر به تمامى قيود و مشخصات و خصوصيات وجودى آن چيز که يکى از آن ها حرکات و سکنات اختيارى آن چيز است، تعلق گيرد، علم به تمام معنا و به حقيقت معناى کلمه است. خداى تعالى، در ازل عالم است به اين که فلان فرد انسانى مثلا دو قسم حرکت دارد. يکى حرکات اضطرارى، از قبيل رشد و نمو و زشتى و زيبايى صورت و امثال آن، و ديگرى هم حرکات اختيارى، از قبيل نشستن و برخاستن و امثال آن.
و اگر صرف تعلق علم خدا به خصوصيات وجودى اين فرد از انسان ضرورتى در او پديد آرد و اين ضرورت صفت خاص او شود، باز صفت خاص اختيارى او مى شود.
به عبارت ساده تر: باعث مى شود که به ضرورت و وجوب، فلان عمل اختيارا از او سر بزند. نه اين که باعث شود که فلان عمل از او سر بزند، چه با اختيار و چه بى اختيار. زيرا اگر در چنين فرضى فلان عمل بدون اختيار از او سر بزند، در اين صورت است که علم خدا جهل مى شود. چون علم خدا به صدور فعل از او و به اختيار او تعلق گرفته بود و ما فرض کرديم که بدون اختيار از او سر زد. پس علم خداى تعالى تخلف پذيرفت و در حقيقت علم نبوده، بلکه جهل بوده و خدا از جهل، منزّه است.
پس مغالطه اى که در اين حجت شده، اين است که در مقدمه حجت فعل خاصى - يعنى فعل اختيارى - مورد بحث بوده. آن وقت، در نتيجه اى که از حجت گرفته اند، فعل مطلق و بدون قيد اختيار آمده است.
از اين جا روشن مى شود: اين که ايمان نياوردن کفار را تعليل کرده اند به اين که چون علم ازلى خدا به چنين چيزى تعلق گرفته، حرف صحيحى نيست. زيرا - گفتيم - تعلق گرفتن علم ازلى خدا به هر چيز باعث مى شود که آن چيز به طور وجوب و ضرورت با همه اوصاف و مشخصاتى که علم بدان تعلق گرفته بود، موجود شود. اگر علم خدا تعلق گرفته بود به اين که فلان عمل از فلان شخص به طور اختيارى سر بزند، بايد به طور اختيارى سر بزند و اگر تعلق گرفته بود به اين که فلان خصوصيت يا فلان عمل، به طور اضطرارى و بى اختيار از فلان شخص سر بزند، بايد همين طور سر بزند.
علاوه بر اين، اگر جملۀ «وَ مَا کَانَ أکثَرُهُم مُؤمِنِين» مى خواست بفرمايد: ايمان آوردن کفار محال است. چون علم ازلى به عدم آن تعلق گرفته است. خود کفار همين آيه را مدرک براى خود قرار مى دادند و به ضرر رسول خدا «صلى الله عليه و آله» و به نفع خود احتجاج مى کردند و مى گفتند: تو از ما چه مى خواهى؟ مگر نمى دانى که خدا ما را از ازل کافر ديده، همچنان که بعضى از جبرى مسلکان، همين کار را کرده اند.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۳
بحث روايتى
در تفسير قمى، در ذيل آيه: «إن نَشَأ نُنَزِّل عَلَيهِم مِنَ السَّمَاءِ آيَةً فَظَلَّت أعنَاقُهُم لَهَا خَاضِعِين» مى گويد: پدرم از ابن ابى عمير، از امام صادق «عليه السلام» روايت کرد که فرمود: گردن هايشان - يعنى گردن هاى بنى اميه، با آمدن صيحه اى آسمانى به نام صاحب الامر، نرم و خاضع مى شود.
مؤلف: اين معنا را، کلينى نيز در روضه کافى، و صدوق، در کمال الدين، و مفيد در ارشاد، و شيخ در غيبت، روايت کرده اند.
و ظاهرا اين روايات، همه از باب جرى و تطبيق مصداق بر کلّى است. نه از باب تفسير، چون سياق آيات با تفسير بودن آن ها نمى سازد.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۴
آيات ۱۰ - ۶۸ سوره شعراء
وَ إِذْ نَادَى رَبُّک مُوسى أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظّالِمِينَ(۱۰)
قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَلا يَتَّقُونَ(۱۱)
قَالَ رَبّ إِنّى أَخَافُ أَن يُکَذِّبُونِ(۱۲)
وَ يَضِيقُ صَدْرِى وَ لا يَنطلِقُ لِسانى فَأَرْسِلْ إِلى هَارُونَ(۱۳)
وَ لهَُمْ عَلىَّ ذَنبٌ فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ(۱۴)
قَالََ کلّا فَاذْهَبَا بِآيَاتِنَا إِنَّا مَعَکُم مُّستَمِعُونَ(۱۵)
فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ فَقُولا إِنَّا رَسولُ رَبّ الْعَالَمِينَ(۱۶)
أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنى إِسرائيلَ(۱۷)
قَالَ أَلَمْ نُرَبِّک فِينَا وَلِيداً وَ لَبِثْت فِينَا مِنْ عُمُرِک سِنِينَ(۱۸)
وَ فَعَلْت فَعْلَتَک الَّتى فَعَلْت وَ أَنت مِنَ الْکَافِرِينَ(۱۹)
قَالَ فَعَلْتُهَا إِذاً وَ أَنَا مِنَ الضالِّينَ(۲۰)
فَفَرَرْتُ مِنکُمْ لَمَّا خِفْتُکُمْ فَوَهَب لى رَبّى حُکْماً وَ جَعَلَنى مِنَ الْمُرْسلِينَ(۲۱)
وَ تِلْک نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلىَّ أَنْ عَبَّدت بَنى إِسرائيلَ(۲۲)
قَالَ فِرْعَوْنُ وَ مَا رَبُّ الْعَالَمِينَ(۲۳)
قَالَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَ الاَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا إِن کُنتُم مُّوقِنِينَ(۲۴)
قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ أَلا تَستَمِعُونَ(۲۵)
قَالَ رَبُّکُمْ وَ رَبُّ آبَائکُمُ الاَوَّلِينَ(۲۶)
قَالَ إِنَّ رَسُولَکُمُ الَّذِى أُرْسِلَ إِلَيْکُمْ لَمَجْنُونٌ(۲۷)
قَالَ رَبُّ الْمَشرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ مَا بَيْنهُمَا إِن کُنتُمْ تَعْقِلُونَ(۲۸)
قَالَ لَئنِ اتخَذْتَ إِلَهاً غَيرِى لاَجْعَلَنَّک مِنَ الْمَسجُونِينَ(۲۹)
قَالَ أَوَ لَوْ جِئْتُک بِشئٍ مُّبِينٍ(۳۰)
قَالَ فَأْتِ بِهِ إِن کنتَ مِنَ الصادِقِينَ(۳۱)
فَأَلْقَى عَصاهُ فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ(۳۲)
وَ نَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِىَ بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ(۳۳)
قَالَ لِلْمَلا حَوْلَهُ إِنَّ هَذَا لَساحِرٌ عَلِيمٌ(۳۴)
يُرِيدُ أَن يخْرِجَکُم مِّنْ أَرْضِکُم بِسِحْرِهِ فَمَا ذَا تَأْمُرُونَ(۳۵)
قَالُوا أَرْجِهْ وَ أَخَاهُ وَ ابْعَث فى المَْدَائنِ حَاشِرِينَ(۳۶)
يَأْتُوک بِکُلِّ سحَّارٍ عَلِيمٍ(۳۷)
فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِيقَاتِ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ(۳۸)
وَ قِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنتُم مُجْتَمِعُونَ(۳۹)
لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِن کانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ(۴۰)
فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ قَالُوا لِفِرْعَوْنَ أَئنَّ لَنَا لاَجْراً إِن کُنَّا نحْنُ الْغَالِبِينَ(۴۱)
قَالَ نَعَمْ وَ إِنَّکُمْ إِذاً لَّمِنَ الْمُقَرَّبِينَ(۴۲)
قَالَ لهَُم مُّوسى أَلْقُوا مَا أَنتُم مُّلْقُونَ(۴۳)
فَأَلْقَوْا حِبَالهَُمْ وَ عِصِيَّهُمْ وَ قَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ(۴۴)
فَأَلْقَى مُوسى عَصاهُ فَإِذَا هِىَ تَلْقَف مَا يَأْفِکُونَ(۴۵)
فَأُلْقِىَ السحَرَةُ ساجِدِينَ(۴۶)
قَالُوا آمَنَّا بِرَبّ الْعَالَمِينَ(۴۷)
رَبّ مُوسى وَ هَارُونَ(۴۸)
قَالَ آمَنتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَکُمْ إِنَّهُ لَکَبِيرُکُمُ الَّذِى عَلَّمَکُمُ السحْرَ فَلَسوْف تَعْلَمُونَ لاُقَطعَنَّ أَيْدِيَکُمْ وَ أَرْجُلَکُم مِّنْ خِلَافٍ وَ لاُصلِّبَنَّکُمْ أَجْمَعِينَ(۴۹)
قَالُوا لا ضيرَ إِنَّا إِلى رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ(۵۰)
إِنَّا نَطمَعُ أَن يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطايَنَا أَن کُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ(۵۱)
وَ أَوْحَيْنَا إِلى مُوسى أَنْ أَسرِ بِعِبَادِى إِنَّکُم مُّتَّبَعُونَ(۵۲)
فَأَرْسلَ فِرْعَوْنُ فى الْمَدَائنِ حَاشِرِينَ(۵۳)
إِنَّ هَؤُلاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ(۵۴)
وَ إِنّهُمْ لَنَا لَغَائظونَ(۵۵)
وَ إِنَّا لجََمِيعٌ حَاذِرُونَ(۵۶)
فَأَخْرَجْنَاهُم مِّن جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ(۵۷)
وَ کُنُوزٍ وَ مَقَامٍ کَرِيمٍ(۵۸)
کَذَلِک وَ أَوْرَثْنَاهَا بَنى إِسرائيلَ(۵۹)
فَأَتْبَعُوهُم مُّشرِقِينَ(۶۰)
فَلَمَّا تَرءَا الْجَمْعَانِ قَالَ أَصحَابُ مُوسى إِنَّا لَمُدْرَکُونَ(۶۱)
قَالََ کلا إِنَّ مَعِىَ رَبّى سيهْدِينِ(۶۲)
فَأَوْحَيْنَا إِلى مُوسى أَنِ اضرِب بِّعَصاک الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَکانَ کُلُّ فِرْقٍ کالطوْدِ الْعَظِيمِ(۶۳)
وَ أَزْلَفْنَا ثَمَّ الاَخَرِينَ(۶۴)
وَ أَنجَيْنَا مُوسى وَ مَن مَّعَهُ أَجْمَعِينَ(۶۵)
ثُمَّ أَغْرَقْنَا الاَخَرِينَ(۶۶)
إِنَّ فى ذَلِک لاَيَةً وَ مَا کانَ أَکْثرُهُم مُّؤْمِنِينَ(۶۷)
وَ إِنَّ رَبَّک لهَُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ(۶۸)
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۵
«ترجمه آیات»
و چون پروردگارت به موسى ندا داد که سوى گروه ستمکاران برو. (۱۰)
گروه فرعون که چرا نمى ترسند؟ (۱۱)
(موسى) گفت: پروردگارا! من بيم آن دارم که دروغگويم شمارند. (۱۲)
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۶
و حوصله ام سر آيد، در نتيجه زبانم روان نشود، پس هارون را نيز پيغمبرى ببخش. (۱۳)
فرعونيان، خونى به گردن من دارند و بيم دارم که مرا بکشند.(۱۴)
فرمود: هرگز! شما هر دو آيات ما را ببريد، که ما همراه شما شنواييم. (۱۵)
نزد فرعون رويد و بگوييد که: ما فرستاده پروردگار جهانيانيم. (۱۶)
بايد که بنى اسرائيل را با ما بفرستى. (۱۷)
(فرعون) گفت: مگر وقتى نوزاد بودى، تو را نزد خويش پرورش نداديم و سال ها از عمرت را، ميان ما به سر نبردى؟ (۱۸)
و (سرانجام) آن کارت را (که نمى بايست انجام مى دادى)، انجام دادى و تو از ناسپاسان بودى. (۱۹)
(موسى) گفت: آن کار را هنگامى کردم که از راه بيرون بودم. (۲۰)
و چون از شما بيم داشتم، از دستتان گريختم و پروردگارم به من فرزانگى و دانش بخشيد و از پيغمبرانم کرد. (۲۱)
آيا اين نعمتى است که منت آن را به من مى نهى، که پسران بنى اسرائيل را به بردگى گرفته اى؟ (۲۲)
فرعون گفت: پروردگار جهانيان چيست؟ (۲۳)
گفت: پروردگار آسمان ها و زمين و آنچه ميان آن دو است، اگر اهل يقين ايد. (۲۴)
(فرعون) به اطرافيان خود گفت: هيچ مى شنويد چه مى گويد؟ (۲۵)
گفت: پروردگار شما و پروردگار نياکانتان. (۲۶)
گفت: پيغمبرى که به سوى شما فرستاده شده، ديوانه است. (۲۷)
گفت: (او) پروردگار مشرق و مغرب و هرچه ميان آن دو است، اگر فهم داريد. (۲۸)
گفت: اگر خدايى غير از من بگيرى، زندانی ات مى کنم. (۲۹)
گفت: و حتى اگر براى تو معجزه اى روشن آورده باشم؟ (۳۰)
گفت: اگر راست مى گويى، آن را بياور. (۳۱)
موسى عصاى خود را بينداخت و در دَم، اژدهايى هويدا گشت. (۳۲)
و دست خويش را بيرون آورد، همه ديدند که سفيد و روشن بود. (۳۳)
(فرعون به بزرگان اطراف خود) گفت: عجب جادوگر ماهرى است! (۳۴)
که مى خواهد شما را با جادوى خويش، از سر زمينتان بيرون کند، بنابراين چه رأى مى دهيد؟ (۳۵)
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۷
گفتند: وى را با برادرش نگه دار و به تمام شهرها مأمورين جمع آورى بفرست. (۳۶)
تا همه جادوگران ماهر را پيش تو آورند. (۳۷)
پس جادوگران را به موعد روزى معين، جمع کرد. (۳۸)
و به مردم گفتند: شما نيز جمع شويد. (۳۹)
تا اگر ساحران غالب آمدند، ما نيز آن ها را پيروى کنيم. (۴۰)
پس جادوگران آمدند و به فرعون گفتند: اگر ما غالب آمديم، آيا مزدى خواهيم داشت؟ (۴۱)
گفت: آرى، و در اين صورت، از مقربان خواهيد بود. (۴۲)
(موسى) به ايشان گفت: هر چه افکندنى هست، بيفکنيد. (۴۳)
پس ريسمان ها و عصاهاى خويش را افکندند و گفتند: به عزت فرعون سوگند، که ما غلبه يافتگانيم. (۴۴)
سپس موسى عصاى خويش را بيفکند و آنچه را ساخته بودند، بلعيد. (۴۵)
جادوگران سجده کنان، خاکسار شدند. (۴۶)
گفتند: به پروردگار جهانيان ايمان آورديم. (۴۷)
که پروردگار موسى و هارون نيز هست. (۴۸)
(فرعون) گفت: چرا پيش از آن که اجازه تان دهم، به او ايمان آورديد؟ پس حتما او بزرگ شما است که جادو تعليمتان داده است. به زودى خواهيد دانست که دست ها و پاهايتان را به عکس يکديگر قطع مى کنم و همه شما را بر دار مى آويزم. (۴۹)
گفتند: مهم نيست، چون به سوى پروردگارمان مى رويم. (۵۰)
ما طمع داريم که پروردگارمان گناهانمان را بيامرزد، به همين جهت، اولين کسى هستيم که ايمان آورديم. (۵۱)
و به موسى وحى کرديم که بندگان ما را شبانگاه حرکت بده، که آن ها شما را تعقيب مى کنند. (۵۲)
و فرعون، مأموران جمع آورى را به شهرها فرستاد. (۵۳)
که اينان گروهى اندک اند. (۵۴)
که موجب خشم ما شده اند. (۵۵)
و ما همگى آماده کارزاريم. (۵۶)
ولى آن ها (فرعونيان) را از باغستان ها و چشمه سارها، بيرون کرديم. (۵۷)
و از گنج ها و جايگاه هاى خوبشان (بيرون کرديم). (۵۸)
ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۵ صفحه : ۳۵۸
و آن را به بنى اسرائيل داديم. (۵۹)
پس هنگام آفتاب از پى آن ها شدند. (۶۰)
و چون دو جماعت يکديگر را بديدند، ياران موسى گفتند: اى واى! ما را گرفتند. (۶۱)
(موسى) گفت: هرگز! پروردگار من، با من است و رهبريم خواهد کرد. (۶۲)
به موسى وحى کرديم که عصاى خويش را به دريا بزن. پس بشکافت و هر بخشى، چون کوهى بزرگ بود. (۶۳)
ديگران را بدان جا نزديک کرديم. (۶۴)
و موسى را با همراهانش، جملگى نجات داديم. (۶۵)
سپس ديگران را غرق کرديم. (۶۶)
که در اين، عبرتى است، ولى بيشترشان ايمان آور نبودند. (۶۷)
و پروردگارت، نيرومند و فرزانه است. (۶۸)
رده:تفسیر المیزان
آیات این صفحه
آیه ۱ سوره شعراءآیه ۲ سوره شعراءآیه ۳ سوره شعراءآیه ۴ سوره شعراءآیه ۵ سوره شعراءآیه ۶ سوره شعراءآیه ۷ سوره شعراءآیه ۸ سوره شعراءآیه ۹ سوره شعراءآیه ۱۰ سوره شعراءآیه ۱۱ سوره شعراءآیه ۱۲ سوره شعراءآیه ۱۳ سوره شعراءآیه ۱۴ سوره شعراءآیه ۱۵ سوره شعراءآیه ۱۶ سوره شعراءآیه ۱۷ سوره شعراءآیه ۱۸ سوره شعراءآیه ۱۹ سوره شعراءآیه ۲۰ سوره شعراءآیه ۲۱ سوره شعراءآیه ۲۲ سوره شعراءآیه ۲۳ سوره شعراءآیه ۲۴ سوره شعراءآیه ۲۵ سوره شعراءآیه ۲۶ سوره شعراءآیه ۲۷ سوره شعراءآیه ۲۸ سوره شعراءآیه ۲۹ سوره شعراءآیه ۳۰ سوره شعراءآیه ۳۱ سوره شعراءآیه ۳۲ سوره شعراءآیه ۳۳ سوره شعراءآیه ۳۴ سوره شعراءآیه ۳۵ سوره شعراءآیه ۳۶ سوره شعراءآیه ۳۷ سوره شعراءآیه ۳۸ سوره شعراءآیه ۳۹ سوره شعراءآیه ۴۰ سوره شعراءآیه ۴۱ سوره شعراءآیه ۴۲ سوره شعراءآیه ۴۳ سوره شعراءآیه ۴۴ سوره شعراءآیه ۴۵ سوره شعراءآیه ۴۶ سوره شعراءآیه ۴۷ سوره شعراءآیه ۴۸ سوره شعراءآیه ۴۹ سوره شعراءآیه ۵۰ سوره شعراءآیه ۵۱ سوره شعراءآیه ۵۲ سوره شعراءآیه ۵۳ سوره شعراءآیه ۵۴ سوره شعراءآیه ۵۵ سوره شعراءآیه ۵۶ سوره شعراءآیه ۵۷ سوره شعراءآیه ۵۸ سوره شعراءآیه ۵۹ سوره شعراءآیه ۶۰ سوره شعراءآیه ۶۱ سوره شعراءآیه ۶۲ سوره شعراءآیه ۶۳ سوره شعراءآیه ۶۴ سوره شعراءآیه ۶۵ سوره شعراءآیه ۶۶ سوره شعراءآیه ۶۷ سوره شعراءآیه ۶۸ سوره شعراء