مادّه «نظر» چنان که «راغب» در «مفردات» می گوید، به معنای گردش فکر یا اندیشه، برای مشاهده یا ادراک چیزی است، و گاه به معنای تأمل و جستجوگری، و نیز به معنای معرفت حاصل از جستجوگری، آمده است. و می گوید «نظر» و «انتظار» گاه به یک معنا می آید.
=== قاموس قرآن ===
نگاه کردن. گاهی مراد از آن تدبر و تأمل و دقت است و گاهی مراد معرفت حاصله بعد از فحص و تأمل است (راغب) [توبه:127]. مراد نگاه عادی است [حشر:18]. مراد تأمل و دقت است یعنی هر نفس تأمل کند برای فردا چه از پیش فرستاده است همچنین ایاتی از قبیل [غاشیه:17]. [اعراف:185]. *** آیهای است راجع به نظر خدا نسبت به بندگان [آل عمران:77]. مراد از آن رحمت است یعنی خدا با آنها سخن نگوید و به آنها رحم نمیکند راغب گویدمراد از آن احسان و افاضه نعمت است طبرسی فرموده: آیه دلالت دارد بر آنکه «نظر» چون با حرف الی متعدی شود معنی رؤیت نمیدهد ولی در کتب لغت «نظرالیه» را به معنی نگاه کردن گفتهاند در آیه [بقره:104]. نیز مراد رحمت و مراعات حال است. *** نظر به معنی انتظار آید «نَظَرَ الشَّیْءَ: اِنْتَظَرَهُ» [ص:15]. اینها منتظر نیستند مگر به یک صیحه. [فاطر:43]. پس آیا جز طریقه پیشینیان را انتظار دارند. [سجده:30]. *** انظار به معنی مهلت دادن و تأخیر انداختن است که نوعی انتظار و نگاه کردن میباشد [هود:55]. همگی به من حیله کنید و مهلتم ندهید. [اعراف:14]. گفت تا روزیکه مردم برانگیخته شوند مهلتم بده. [نحل:85]. عذاب از آنها کم نمیشود و مهلت داده نمیشوند. نَظِرَة: (به فتح اول وکسر دوم) نیز به معنی تأخیر و امهال است [بقره:280]. اگر قرضدار در تنگی باشد پس وظیفه مهلت دادن است تا وسعت یافتن.
و هنگامی که سورهای نازل میشود، بعضی از آنها [= منافقان] به یکدیگر نگاه میکنند و میگویند: «آیا کسی شما را میبیند؟ (اگر از حضور پیامبر بیرون رویم، کسی متوجّه ما نمیشود!)» سپس منصرف میشوند (و بیرون میروند)؛ خداوند دلهایشان را (از حق) منصرف ساخته؛ چرا که آنها، گروهی هستند که نمیفهمند (و بیدانشند)!
کسانی که ایمان آوردهاند میگویند: «چرا سورهای نازل نمیشود (که در آن فرمان جهاد باشد)؟!» امّا هنگامی که سوره واضح و روشنی نازل میگردد که در آن سخنی از جنگ است، منافقان بیماردل را میبینی که همچون کسی که در آستانه مرگ قرار گرفته به تو نگاه میکنند؛ پس مرگ و نابودی برای آنان سزاوارتر است!