الصّمَد

تکرارها: ۱

برای «صمد» در روایات، کلمات مفسران و ارباب لغت، معانی زیادی ذکر شده است; «راغب» در «مفردات» می گوید: «صمد» به معنای آقا و بزرگی است که برای انجام کارها به سوی او می روند. و بعضی گفته اند: «صمد» به معنای چیزی است که تو خالی نیست، بلکه پر است. در «مقاییس اللغة» آمده است: «صمد» دو ریشه اصلی دارد: یکی به معنای «قصد» است، و دیگری به معنای «صلابت و استحکام» و این که به خداوند متعال «صمد» گفته می شود، به خاطر این است که، بندگانش قصد درگاه او می کنند. و شاید به همین مناسبت است که معانی متعدد زیر نیز، در کتب لغت برای «صمد» ذکر شده است: شخص بزرگی که در منتهای عظمت است، کسی که مردم در حوائج خویش به سوی او می روند، کسی که برتر از او چیزی نیست، و کسی که دائم و باقی بعد از فنای خلق است. لذا امام حسین بن علی(علیه السلام) در حدیثی برای «صمد» پنج معنا بیان فرموده: صمد، کسی است که در منتهای سیادت و آقایی است. صمد، ذاتی است دائم، ازلی و جاودانی. صمد، وجودی است که جوف ندارد. صمد، کسی است که نمی خورد و نمی آشامد. صمد، کسی است که نمی خوابد. در عبارت دیگری آمده است: «صمد، کسی است که قائم به نفس است و بی نیاز از غیر». صمد، کسی است که تغییرات و کون و فساد ندارد. از امام علی بن الحسین(علیه السلام) نقل شده است که فرمود: «صمد کسی است که شریک ندارد، و حفظ چیزی برای او مشکل نیست، و چیزی از او مخفی نمی ماند». بعضی نیز گفته اند: «صمد» کسی است که هر وقت چیزی را اراده کند، می گوید: موجود باش، آن هم فوراً موجود می شود. === قاموس قرآن === (یه فتح ص - م)بی نیاز. معنای لازم صمد همان بی نیاز است که خواهیم گفت. * [اخلاص:1-4]. صمد (بر وزن فلس) مصدر است به معنی قصد چنانکه در صحاح، قاموس، مفردات، اقرب، مجمع، جوامع الجامع، نهایه ابن اثیر و غیره هست در نهج البلاغه این کلمه سه بار آمده که هر سه به معنی قصد است اوّل در خطبه 64 که به یاران خویش در صفّین فرمود: «فَصَمْداً صَمْداً حَتّی یَنْجِلی لَکُمْ عَمُودُ الْحَقِّ»یعنی در قصد خود ثابت باشید تا روشنی حق بر شکا آشکار شود.این جمله را در نهایه نیز نقل کرده است. دوم در خطبه 125 که درباره حکمین (ابو موسی عمر و عاص) فرمود: «قَدْ سَبَقَ اِسْتِثْناؤُنا عَلَیْهِما فی الْحُکُومَةِبِالْعَدْلِ وَ الصَّمْدِ لَلْحَقِّ سُوءِ رَأْیِهِما». یعنی: پیش ازآن که رأی ناپسند خود را صادر کنند بر آن دو شرط کرده بودیم که حکم به عدل کنند و حق را قصد نمایند. «سوء» مفعول «سبق» است. سوم در خطبه 184 که درباره توحید فرموده: «وَ لا صَمَدَهُ مَنْ اَشارَ اِلَیْهِ وَ تَوَهَّمِهُ» یعنی: خدا را قصد نکرده‏آن که به او اشاره نموده و در ذهنش تصویر کرده است. در نهایه: از معاذبن جموع در قتل ابو جهل نقل شده: «فَصَمَدْتُ لَهُ حَتّی اَمْکَنَتْنی مِنْهُ غرّة» یعنی او را قصد کردم تا غفلتش مرا از او متمکن نمود. در کافی کتاب التوحید باب تأویل الصمد از ابوطالب علیه السلام نقل شده: وَ بِالْجَمْرَةِ الْقُصْوی اِذا صَمَدُوا لَها. یَؤُمُّونَ قَذْفاً رَأْسَها بِالْجَنادِلِ. یعنی سوگند به جمره دور آنگاه که آن را قصد کنند و به سوی آن روند. می‏خواهند سر آن را با سنگریزه‏ها بزنند. و نیز از شعراء جاهلیّت نقل شده: ما کُنْتُ اَحْسَبُ اَنَّ بَیْتاً ظاهِراً لِلّهِ فی اَکْنافِ مَکَّةَ یُصْمَدُ علی هذا باید معنی اللّه الصمد را از قصد گرفت که معنای اولی کلمه است و الف و لام آن ظاهراً برای عهد است. اللّه الصمد یعنی: خدا همان مصمود مقصود همه است که در حوائج به او رو می‏آوردند و او را قصد می‏کنند و به او محتاجند چنانکه مقتضای [رحمن:29]، [فاطر:15]. است ولی بهتر است آن را بی نیاز معنی کنیم که لازم کلمه است زیراآن که همه او را قصد می‏کنند قهراً بی نیاز است. و نیز می‏وشد آن را به معنی دائم و ثابت گرفت که در قاموس و اقرب از جمله معانی صمد شمرده شده و در روایات نیز که نقل خواهد شد آمده است. درکافی باب فوق پس از نقل روایات و اشعار فرموده: خدای عزّو جل آن سیّد صمدی است که همه جنّ و انس در حوائج او را قصد می‏کنند و در شدائد به او پناه می‏آورند و وسعت را از او امید دارند... صدوق رحمةاللّه در توحید فرموده: صمد به معنی سیّد و آقا است هر که این طور گفته می‏شود بگوید: خدا پیوسته صمد بوده است و به سیّد مطاع که قومش کاری بدون او انجام نمی‏دهند صمد گفته می‏شود... صمد را معنای دیگری است و آن مصمود و مقصود در حوائج است... ایضاً در کافی در باب فوق از داود بن قاسم نقل شده که به ابو جعفر ثانی علیه السلام گفتن: فدایت شئم صمد چیست؟ فرمود سیّد و بزرگی که در کم و زیاد او را قصد کنند «السِّیِّدُ الْمَصْمُودُ اِلَیْهِ فی الْقَلیلِ وَ الْکَثیرِ» ایضاً در این حدیث در ت.حید صدوق باب تفسیر «قُلْ هُوَ اللّهَ اَحَد... نقل شده است ایضاً در آن باب نقل شده: «قالَ الْباقِرُ حَدَّثَنی ابی زَیْنُ الْعابِدینَ عَنْ اَبیهِ الْحُسَیْن بْنِ عَلِیٍّ عَلَیْهِمْ السَّلامُ اَنَّهُ قالَ: اَلصَّمَدُ الَّذی لا جَوُفَ لَهُ. وَ الصَّمَدُ الَّذی قَدْ اِنْتَهی سؤدده. وَ الصَّمَدُ الَّذی لا یَشْرِبُ. وَ الصَّمَدُ الَّذی لا یَنامُ وَ الصَّمَدُ الدَّائِمُ الَّذی لَمْ یَزَلْ وَ لا یَزالُ. قالَ الْباقِرُ «علیه السلام»: کانَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِیَّةِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ یَقُولُ: اَلصَّمَدُ الْقائِمُ بِنَفْسِهِ، اَلْغَّنُّی عَنْ غَیْرِهِ. وَ قالَ غَیْرُهُ اَلصَّمَدُ الْمُتَعالی عَنِ الْکَونِ وَ الْفَسادِ وَ الصَّمَدُ الَّذی لا یُوصَفُ بِالتَّغ‏ایُرِ. قالَ الباقِرُ علیه السلام: الصَّمَدُ السَّیِدُ الْمُطاعُ الَّذی لَیْسَ فَوْقَهُ آمِرٌ وَ ناهٍ» و از امام سجاد «علیه السلام» در ضمن حدیثی نقل کرده که حضرت حسین «علیه السلام» در جواب نامه اهل بصره که از الصمد سؤال کرده بودند صمدار «لَمْ یَلِد وَ لَمْ یُولَدْ» تفسیر فرموده است. این روایت را می‏شود در مجمع و صافی و غیره نیز مطالعه کرد.
۰۱۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۱سال ۲: ۰سال ۳: ۰سال ۴: ۰سال ۵: ۰سال ۶: ۰سال ۷: ۰سال ۸: ۰سال ۹: ۰سال ۱۰: ۰سال ۱۱: ۰سال ۱۲: ۰سال ۱۳: ۰سال ۱۴: ۰سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۰سال ۱۷: ۰سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۰سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
اخلاص · ۲

اللَّهُ الصَّمَدُ

خداوندی است که همه نیازمندان قصد او می‌کنند؛