وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحاً
سوگند به اسبان دونده (مجاهدان) در حالی که نفس‌زنان به پیش می‌رفتند،
سورة العاديات
مکه · ۱۱ آیه· ترتیب نزول ۱۴
معرفی سوره عادیات (تفسیر نمونه)
اين سوره در مدينه نازل شده و داراى ۱۱ آيه است
محتوى و فضيلت سوره و العاديات :
در اينکه اين سوره در مکه نازل شده است يا در مدينه ؟ در ميان مفسران سخت گفتگو است ، بسيارى آن را مکى شمرده اند، در حالى که جمعى آن را مدنى مى دانند.
کوتاه بودن مقطع آيات ، و تکيه بر سوگندها، و همچنين تکيه بر مساءله معاد قرائنى است که مکى بودن سوره را تاءييد مى کند.
ولى از سوى ديگر مضمون سوگندهاى اين سوره که تناسب زيادى با مسائل جهاد دارد - چنانکه انشاء الله مشروحا بيان خواهد شد - و همچنين رواياتى که مى گويد اين سوره بعد از جنگ «ذات السلاسل » نازل شده است .
(جنگى که در سال هشتم هجرت واقع شد و در آن گروه کثيرى از کفار به اسارت درآمدند، و آنها را با طنابها محکم بستند و لذا آن را ذات السلاسل ناميده اند و شرح آن در تفسير آيات به خواست خدا خواهد آمد) گواه بر مدنى بودن اين سوره است ، حتى اگر سوگندهاى آغاز اين سوره را ناظر به حرکت حجاج به سوى منى و مشعر بدانيم نيز تناسب با مدينه دارد.
درست است که مراسم حج با اکثر شاخ و برگهايش در ميان عرب جاهلى نيز - به خاطر اقتدا به سنت ابراهيم - رواج داشت ولى آنها چنان با خرافات آميخته شده بود که بعيد به نظر مى رسد قرآن به آن سوگند ياد کرده باشد.
با توجه به مجموع اين جهات ما مدنى بودن آن را ترجيح مى دهيم . از آنچه گفتيم ضمنا محتواى سوره نيز روشن شد که در آغاز سوگندهاى بيدار کننده اى را ذکر مى کند، و بعد از آن سخن از پاره اى از ضعفهاى نوع انسان همچون کفر و بخل و دنياپرستى به ميان مى آورد، و سرانجام با اشاره کوتاه و گويائى به مساءله معاد، و احاطه علمى خداوند به بندگان ، سوره را پايان مى دهد.
در فضيلت تلاوت اين سوره از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمده است : من قراءها اعطى من الاجر عشر حسنات ، بعدد من بات بالمزدلفة ، و شهد جمعا: هر کس آن را تلاوت کند به عدد هر يک از حاجيانى که (شب عيد قربان ) در مزدلفه توقف مى کنند و در آنجا حضور دارند ده حسنه به او داده مى شود و
در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) مى خوانيم : من قراء و العاديات و اءدمن قرائتها بعثه الله مع امير المؤ منين (سلام الله عليه ) يوم القيامة خاصه ، و کان فى حجره و رفقائه : هر کس سوره و العاديات را بخواند، و بر آن مداومت کند، خداوند روز قيامت او را با امير مؤ منان (سلام الله عليه ) مبعوث مى کند، و در جمع او و ميان دوستان او خواهد بود.
از بعضى از روايات نيز استفاده مى شود که سوره و العاديات معادل نصف قرآن است .
ناگفته پيدا است که اين همه فضيلت براى آنها است که آن را برنامه زندگى خويش قرار دهند و به تمام محتواى آن ايمان دارند و عمل مى کنند.
تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۲۳۶
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
فَالْمُورِيَاتِ قَدْحاً
و سوگند به افروزندگان جرقه آتش (در برخورد سمهایشان با سنگهای بیابان)،
فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحاً
و سوگند به هجوم آوران سپیده دم
فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعاً
که گرد و غبار به هر سو پراکندند،
فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعاً
و (ناگهان) در میان دشمن ظاهر شدند،
إِنَ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ
که انسان در برابر نعمتهای پروردگارش بسیار ناسپاس و بخیل است؛
وَ إِنَّهُ عَلَى ذٰلِكَ لَشَهِيدٌ
و او خود (نیز) بر این معنی گواه است!
وَ إِنَّهُ لِحُبِ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ
و او علاقه شدید به مال دارد!
أَ فَلاَ يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ
آیا نمی‌داند در آن روز که تمام کسانی که در قبرها هستند برانگیخته می‌شوند،
وَ حُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ
و آنچه در درون سینه‌هاست آشکار می‌گردد،
إِنَ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ
در آن روز پروردگارشان از آنها کاملاً باخبر است!