وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ
وای بر کمفروشان!
سورة المطففين
مکه · ۳۶ آیه· ترتیب نزول ۸۶
معرفی سوره مطففین (تفسیر نمونه)
اين سوره در «مکه » نازل شده و داراى ۳۶ آيه است
محتواى سوره مطففين
در اينکه اين سوره در مکه نازل شده يا در مدينه ؟ در ميان مفسران گفتگو است
شاءن نزولى نشان مى دهد که آيات آغاز اين سوره که درباره کمفروشان سخن مى گويد ناظر به افرادى است که در «مدينه » به اين کار کثيف مشغول بودند.
ولى لحن ديگر آيات اين سوره شباهت زيادى با سوره هاى مکى دارد که در آياتى کوتاه و پر طنين از رستاخيز و حوادث قيامت خبر مى دهد، مخصوصا آيات اواخر اين سوره که بيانگر استهزاى کفار نسبت به مسلمانان است نيز تناسب زيادى با محيط مکه دارد که مؤ منان در اقليت بودند و کفار در اکثريت قاطع .
و شايد به همين دليل است که بعضى قسمتى از سوره را مکى و قسمتى را مدنى مى دانند ولى روى هم رفته اين سوره به سوره هاى مکى شبيه تر است .
به هر حال بحثهاى اين سوره بر پنج محور دور مى زند:
۱ - هشدار و تهديد شديدى نسبت به کمفروشان .
۲ - اشاره به اين مطلب که گناهان بزرگ از عدم ايمان راسخ به رستاخيز سرچشمه مى گيرد.
۳ - بخشى از سرنوشت فجار در آن روز بزرگ .
۴ - قسمتى از مواهب عظيم و نعمتهاى روح پرور نيکوکاران در بهشت .
۵ - اشاره اى به استهزاى جاهلانه کافران نسبت به مؤ منان و معکوس شدن اين کار در قيامت .
فضيلت تلاوت اين سوره
در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم : من قراء سورة المطففين سقاه الله من الرحيق المختوم يوم القيامة : «هر کس سوره مطففين را بخواند خدا او را از شراب طهور زلال و خالص که دست احدى به آن نرسيده است در آن روز سيراب مى کند».
و در حديثى از امام صادق (عليه السلام ) آمده است : من قراء فى فرائضه ويل للمطففين اعطاه الامن يوم القيامة من النار، و لم تره ، و لم يرها...: «هر کس در نمازهاى فريضه خود سوره مطففين را بخواند خداوند امنيت از عذاب دوزخ را در قيامت به او عطا مى کند، نه آتش دوزخ او را مى بيند و نه او آتش دوزخ را» پيدا است ، اينهمه ثواب و فضيلت و برکت براى کسى است که خواندن آن را مقدمه اى براى عمل قرار دهد.
تفسیر نمونه، جلد ۲۶، صفحه ۲۴۰
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ
آنان که وقتی برای خود پیمانه می‌کنند، حق خود را بطور کامل می‌گیرند؛
وَ إِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ
امّا هنگامی که می‌خواهند برای دیگران پیمانه یا وزن کنند، کم می‌گذارند!
أَ لاَ يَظُنُ أُولٰئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ
آیا آنها گمان نمی‌کنند که برانگیخته می‌شوند،
لِيَوْمٍ عَظِيمٍ
در روزی بزرگ؛
يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِ الْعَالَمِينَ
روزی که مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان می‌ایستند.
كَلاَّ إِنَ كِتَابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ
چنین نیست که آنها (درباره قیامت) می‌پندارند، به یقین نامه اعمال بدکاران در «سجّین» است!
وَ مَا أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ
تو چه می‌دانی «سجّین» چیست؟
كِتَابٌ مَرْقُومٌ
نامه‌ای است رقم زده شده و سرنوشتی است حتمی!
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان!
الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ
همانها که روز جزا را انکار می‌کنند.
وَ مَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلاَّ كُلُ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ
تنها کسی آن را انکار می‌کند که متجاوز و گنهکار است!
إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
(همان کسی که) وقتی آیات ما بر او خوانده می‌شود می‌گوید: «این افسانه‌های پیشینیان است!»
كَلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
چنین نیست که آنها می‌پندارند، بلکه اعمالشان چون زنگاری بر دلهایشان نشسته است!
كَلاَّ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ
چنین نیست که می‌پندارند، بلکه آنها در آن روز از پروردگارشان محجوبند!
ثُمَ إِنَّهُمْ لَصَالُو الْجَحِيمِ
سپس آنها به یقین وارد دوزخ می‌شوند!
ثُمَ يُقَالُ هٰذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ
بعد به آنها گفته می‌شود: «این همان چیزی است که آن را انکار می‌کردید!»
كَلاَّ إِنَ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ
چنان نیست که آنها (درباره معاد) می‌پندارند، بلکه نامه اعمال نیکان در «علیّین» است!
وَ مَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ
و تو چه می‌دانی «علیّین» چیست!
كِتَابٌ مَرْقُومٌ
نامه‌ای است رقم‌خورده و سرنوشتی است قطعی،
يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ
که مقربان شاهد آنند!
إِنَ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ
مسلّماً نیکان در انواع نعمت‌اند:
عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ
بر تختهای زیبای بهشتی تکیه کرده و (به زیباییهای بهشت) می‌نگرند!
تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ
در چهره‌هایشان طراوت و نشاط نعمت را می‌بینی و می‌شناسی!
يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ
آنها از شراب (طهور) زلال دست‌نخورده و سربسته‌ای سیراب می‌شوند!
خِتَامُهُ مِسْكٌ وَ فِي ذٰلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ
مهری که بر آن نهاده شده از مشک است؛ و در این نعمتهای بهشتی راغبان باید بر یکدیگر پیشی گیرند!
وَ مِزَاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ
این شراب (طهور) آمیخته با «تسنیم» است،
عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ
همان چشمه‌ای که مقرّبان از آن می‌نوشند.
إِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ
بدکاران (در دنیا) پیوسته به مؤمنان می‌خندیدند،
وَ إِذَا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ
و هنگامی که از کنارشان می‌گذشتند آنان را با اشاره تمسخر می‌کردند،
وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهِينَ
و چون به سوی خانواده خود بازمی‌گشتند مسرور و خندان بودند،
وَ إِذَا رَأَوْهُمْ قَالُوا إِنَ هٰؤُلاَءِ لَضَالُّونَ
و هنگامی که آنها را می‌دیدند می‌گفتند: «اینها گمراهانند!»
وَ مَا أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حَافِظِينَ
در حالی که هرگز مأمور مراقبت و متکفّل آنان [= مؤمنان] نبودند!
فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ
ولی امروز مؤمنان به کفار می‌خندند،
عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ
در حالی که بر تختهای آراسته بهشتی نشسته و (به سرنوشت شوم آنها) می‌نگرند!
هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ
آیا (با این حال) کافران پاداش اعمال خود را گرفتند؟!