المیزان جلد۳ بخش۲۴
گفتار معصومين در تفسير «کلمه »
حال ببينيم در آيه مورد بحث «کلمه » به چه معنا است ؟ بعضى گفته اند: مراد از آن حضرت مسيح (عليه السلام ) است ، به اين اعتبار که انبياى قبل از مسيح و يا خصوص اسرائيليان از انبياء، مردم را بشارت داده بودند به اينکه به زودى نجات دهنده بنى اسرائيل مى آيد، و صحيح است که خداى تعالى در چنين مورد بفرمايد: مسيح همان کلمه اى است که قبلا مى گفتم و نظير اين تعبير را در ظهور موسى (عليه السلام ) آورده و فرموده : «و تمت کلمه ربک الحسنى على بنى اسرائيل بما صبروا»، ليکن اين توجيه درست نيست براى اينکه هر چند با بشارتهاى کتب عهدين مى سازد،
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۲
ولى با قرآن کريم نمى سازد، چون قرآن کريم قبلا بشارت آمدن عيسى (عليه السلام ) را نداده بود، تا بگوئيم : «کلمه » در اين آيه به معناى آن بشارتى است که قبلا داده بود، بلکه قرآن ، عيسى (عليه السلام ) را بشارت آور معرفى نموده ، نه کسى که مردم از پيش بشارت آمدنش را شنيده باشند، علاوه بر اينکه سياق جمله : «اسمه المسيح » با اين توجيه تناسبى ندارد، چون ظاهر اين عبارت اين است که لفظ «مسيح » نام خود کلمه است ، و يا به عبارت ديگر کلمه خود عيسى است نه نام ظهور او و يا ظهور کلمه اى که قبلا به وسيله انبياء وعده اش داده شده بود.
و چه بسا گفته باشند که مراد از «کلمه »، عيسى (عليه السلام ) است ، چون عيسى (عليه السلام ) روشنگر تورات براى مردم است ، و مرادى که خداى تعالى از تورات دارد بيان مى کند، و براى مردم ، آن مطالبى را که يهوديان در تورات اضافه کرده اند مشخص مى سازد، و اختلافى را که در امور دينى دارند برطرف مى سازد، همچنان که خود آن جناب به حکايت قرآن در خطاب به بنى اسرائيل فرموده : «و لابين لکم بعض الذى تختلفون فيه » ليکن اين نکته هر چند که تعبير به کلمه را توجيه مى کند، ولى آيه شريفه از قرينه اى که مساعد با اين توجيه باشد خالى است .
و چه بسا گفته باشند که مراد از «کلمه منه » خود بشارت است ، مى خواهد به مريم خبر دهد که به عيسى (عليه السلام ) حامله مى شود و عيسى (عليه السلام ) از او متولد خواهد شد و خلاصه مى خواهد بفرمايد: خداى تعالى به تو بشارت مى دهد به کلمه اى از خود و آن کلمه اين است : بشارت مى دهد تو را به اينکه به زودى بدون اينکه با مردى تماس گرفته باشى عيسى از تو متولد مى شود، اين توجيه نيز درست نيست ، چون در ذيل آيه فرموده : اسم آن کلمه مسيح است و بنابراين توجيه اسم کلمه «مسيح » نيست بلکه اسمش بشارت است .
معناى «کلمه خدا» و مراد از «کلمه » در جمله : «يبشرک بکلمة منه ...»
و چه بسا گفته باشند که مراد از کلمه خود عيسى (عليه السلام ) است ، چون عيسى کلمه ايجاد است ، يعنى مصداق کلمه «کن » است و اگر خصوص عيسى (عليه السلام ) را کلمه خوانده ، با اينکه هر انسانى و بلکه هر موجودى مصداقى از کلمه «کن » تکوينى است براى اين بود که ولادت ساير افراد بر طبق مجراى اسباب عادى و مالوف صورت مى گيرد، نطفه مرد با عمل نکاح به نطفه زن مى رسد و عوامل مقارن با اين عمل دست به کار مى شوند تا فرزند متولد شود و به همين جهت ولادت را مستند به عمل نکاح مى کنند،
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۳
همانطور که ساير مسببات را به اسبابش مستند مى کنند، و چون انعقاد نطفه عيسى از اين مجرا نبوده و پاره اى از اسباب عاديه و تدريجيه را نداشته ، قهرا هستيش مستند به صرف کلمه تکوين بوده ، بدون اينکه اسباب عاديه در آن دخالت داشته باشد، پس عيسى خود کلمه است و آيه : «و کلمته القيها الى مريم و روح منه ».
و نيز آخر آيات مورد بحث که مى فرمايد: «ان مثل عيسى عند اللّه ، کمثل آدم خلقه من تراب ، ثم قال له کن فيکون » مويد اين معنا است و به نظر ما اين وجه بهترين وجه در تعبير عيسى (عليه السلام ) به کلمه است .
وجه تسميه عيسى به مريم (عليهما السلام ) به «مسيح »
و کلمه «مسيح » به معناى ممسوح است . و اگر آن جناب را به اين نام ناميدند، به اين مناسبت بوده که آن جناب ممسوح به يمن و برکت بوده و يا براى اين بوده که آن جناب ممسوح به تطهير از گناهان بوده و يا با روغن زيتون تبرک شده ممسوح گشته ، چون انبياء روغن زيتون به خود مى ماليدند و يا بدين جهت است که جبرئيل بال خود را در هنگام ولادت آن جناب بر بدن او ماليده تا از شر شيطان محفوظ باشد و يا براى اين بوده که آن جناب همواره دست بر سر ايتام مى کشيده و يا براى اين بوده که دست بر چشم اشخاص نابينا مى کشيده و آنان را بينا مى کرده و يا بدين جهت مسيحش خواندند که دست بر بدن هيچ بيمارى نمى کشيده مگر آنکه شفا مى يافته ، اينها وجوهى است که در وجه تسميه عيسى بن مريم (عليهماالسلام ) به مسيح ذکر کرده اند.
ليکن آن وجهى که مى توان بدان اعتماد نمود اين است که لفظ مسيح در ضمن بشارتى که جبرئيل به مادرش داده بود آمده ، و قرآن آن بشارت را چنين حکايت نموده : «ان اللّه يبشرک بکلمه منه اسمه المسيح عيسى بن مريم ...»، پس قبل از آنکه آن جناب کورى را بينا کند و يا بيمارى را شفا دهد و اصولا به حکم اين آيه قبل از ولادت ، مسيح ناميده شده بود.
و کلمه «مسيح » عربى کلمه «مشيحا»ى عبرى است که در کتب عهدين عبرى زبان آمده و بطورى که از آن دو کتاب استفاده مى شود، رسم بنى اسرائيل چنين بوده که هر پادشاهى تاجگذارى مى کرده ، از جمله مراسم تاجگذارى اين بوده که کاهنان او را با روغن مقدس مسح مى کردند
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۴
تا سلطنتش مبارک شود و بدين مناسبت پادشاه را مشيحا مى گفتند، که يا به معناى خود شاه است و يا به معناى مبارک است .
يهود و کلمه «مسيح »
و نيز از کتب بنى اسرائيل استفاده مى شود که عيسى (عليه السلام ) را از اين جهت مشيحا ناميدند که در بشارت آمدنش خوانده بودند، او به زودى در بنى اسرائيل ظهور مى کند و او بر ايشان حکم مى راند و منجى ايشان است ، از آن جمله عبارت انجيل لوقا است که اين معنا از آن به خوبى استفاده مى شود، درآنجا مى گويد: وقتى فرشته مريم در آمد و گفت : سلام براى تو اى کسى که سرشار از نعمت ربى ، از نعمت مبارک او، و تو در ميان زنان ، زنى مبارک هستى ، مريم وقتى فرشته را ديد معطل ماند که چه بگويد و اين سلام که او کرد چه معنا دارد، فرشته گفت : اى مريم مترس که به نعمتى از ناحيه خدا ظفر يافتى و تو به زودى حامله مى شوى و پسرى ميزائى و نامش را يسوع مى گذارى و اين به زودى مردى عظيم مى شود که حتى او را پسر خداى على مى خوانند و رب به او کرسى داوود پدرش را خواهد داد و تا ابد بر بيت يعقوب حکمرانى خواهد نمود و ملک او آخر ندارد.
پس يهوديان از اين بشارت فهميدند که پيغمبرى که مژده اش را داده اند حکمرانى خواهد کرد و به همين جهت و به اين بهانه بود که يهوديان از قبول دعوت و نبوت عيسى بن مريم (عليهماالسلام ) تعلل ورزيدند، چون در عيسى بن مريم سلطنتى نديدند و تا چندى که آن جناب در بين ايشان بود به سلطنت نرسيد. و باز به خاطر وجود اين عبارت در آن بشارت بود که بعضى از علماى نصارا و به تبع آنان بعضى از مفسرين اسلام در مقام توجيه بر آمده و گفته اند: منظور از ملک و سلطنت عيسى (عليه السلام ) ملک معنوى است نه سلطنت ظاهرى و صورى .
مؤ لف قدس سره : اين توجيه بعيد نيست : از اين جهت در عبارت بشارت ، آن جناب را مسيح يعنى مبارک ناميدند، که بطور کلى روغن مالى کردن در اعتقاد بنى اسرائيل براى تبرک انجام مى شده . و مويد آن آيه زير است که مى فرمايد: «قال انى عبد اللّه ، آتانى الکتاب و جعلنى نبيا، و جعلنى مبارکا اينما کنت ».
معناى کلمه «عيسى »
و اما کلمه «عيسى » در اصل «يشوع » بوده که هم به معناى مخلص تفسير شده و هم به معناى منجى و در بعضى از اخبار به کلمه «يعيش زنده مى ماند» تفسير شده و اين با نامى
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۵
که براى فرزند زکريا نهاده ، يعنى نام «يحيى زنده مى ماند» مناسب تر است ، چون قبلا هم گفته بوديم که بين اين دو پيامبر از هر جهت شباهتى برقرار بوده (شباهت تام )
در آيه مورد بحث با اينکه خطاب به مريم است در عين حال عيسى (عليه السلام ) را، عيسى بن مريم خوانده و اين براى آن بوده که توجه دهد به اينکه عيسى بدون پدر خلق شده و به اين صفت شناخته مى شود و نيز به اين که مريم در اين معجزه شريک او است ، همچنانکه در جمله : «و جعلناها و ابنها آيه للعالمين »، فرموده مريم و عيسى را براى همه عالميان آيت قرار داديم .
وجيها فى الدنيا و الاخره ، و من المقربين
«وجاهت » به معناى مقبوليت است و مقبول بودن عيسى (عليه السلام ) در دنيا روشن است و همچنين در آخرت چون قرآن از آخرت او چنين خبر داده .
و اما اينکه فرمود: از مقربين است ، معناى کلمه «مقرب » روشن است ، مى فرمايد: عيسى (عليه السلام ) مقرب نزد خدا است و داخل در صف اولياء است و از جهت تقرب داخل در صف مقربين از ملائکه است ، همچنانکه فرمود: «لن يستنکف المسيح ان يکون عبدا للّه و لا الملائکه المقربون »، و در جاى ديگر قرآن تقريب را معنا کرده و فرموده : «اذا وقعت الواقعه - تا جمله - و کنتم ازواجا ثلثه ...، و السابقون السابقون اولئک المقربون ».
و به طورى که ملاحظه مى کنيد از اين آيات بر مى آيد که منظور از اين تقرب ، تقرب به خداى سبحان است و حقيقت آن اين است که فردى از انسانها در پيمودن راه برگشت به خدا - آن راهى که به حکم آيه : «يا ايها الانسان انک کادح الى ربک کدحا فملاقيه »، و به حکم آيه : «الا الى اللّه تصير الامور»، پيمودنش بر هر انسانى نوشته شده ، از ساير انسانها سبقت بگيرد.
و اگر دقت بفرمائيد در اينکه صفت «مقربين » صفتى است براى افرادى از انسانها و افرادى از ملائکه ، آن وقت خواهى فهميد که لازم نيست اين صفت اکتسابى باشد تا بگوئى
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۶
ملائکه صفت تقرب را از راه اکتساب و مجاهده با نفس به دست نياورده اند و با اين حال چگونه بعضى از آنان مقرب و بعضى غير مقرب شده اند، چون ممکن است مقام تقرب در ملائکه موهبتى باشد و در انسان از راه عمل و مجاهدت به دست آيد.
جمله : «وجيها فى الدنيا و الاخرة » و همچنين جمله هائى که به آن عطف شده ، يعنى «و من المقربين و يکلم ...»، «و من الصالحين ») و «يکلمه » و «رسولا»، همه جمله هائى حاليه اند.
و يکلم الناس فى المهد و کهلا...
کلمه «مهد» به معناى آن بسترى است که براى کودک شيرخوار تهيه مى کنند. و کلمه «کهلا» از ماده کهولت يعنى سالخوردگى گرفته شده و به معناى دوران بين جوانى و پيرى است ، دورانى است که انسان به حد تماميت و قوت مى رسد، و لذا بعضى گفته اند: کهل به کسى گفته مى شود که جوانيش با پيرى مخلوط شده و چه بسا گفته باشند کهل کسى است که سنش به سى و چهار سال رسيده باشد.
و به هر حال جمله مورد بحث مى فهماند که عيسى (عليه السلام ) تا سن کهولت زنده مىماند و اين خود بشارت ديگرى است براى مريم .
اقوالى که درباره سخن گفتن عيسى (ع )با مردم در سن کهولت ، گفته شده است
و در اينکه قرآن کريم تصريح کرده به اينکه عيسى (عليه السلام ) تا سن کهولت زنده مى ماند، با اينکه انجيل ها دلالت مى کند بر اينکه بيش از سى و سه سال در روى زمين زندگى نکرد، نظرى هست که جا دارد در آن دقت شود و لذا بعضى گفته اند: سخن گفتن وى با مردم در سن کهولت ، بعد از برگشتنش از آسمان است ، چون آن جناب قبل از آنکه به آسمان صعود کند، به سن کهولت نرسيده بود تا در آن سن با مردم سخن گفته باشد و چه بسا گفته باشند آنچه بعد ازبررسى دقيق در کتب تاريخ به دست مى آيد، اين است که عيسى (عليه السلام ) بر خلاف آنچه از انجيل ها استفاده مى شود حدود شصت و چهار سال در زمين زندگى کرد.
آنچه از سياق آيه مورد بحث استفاده مى شود اين است که مى خواهد به يکى از معجزات آن جناب اشاره کند. و در ضمن افاده آن معنا مى رساند که وى به سن شيخوخت و پيرى نمى رسد و مدت معاشرت و سخن گفتنش با مردم از طرف ابتدا ايام صباوت ، و از طرف انتها ايام کهولت است . و آنچه از کودک و گهواره و ارتباط آن دو با هم معهود ذهن ما است ، اين است که کودک را در اوائل عمرش تا چندى که قنداق مى شود و قبل از اينکه به راه بيفتد يعنى قبل از رسيدن به دو سالگى ، در گهواره مى گذارند و بنا بر اين اگر کسى بگويد: «فلان کودک در گهواره سخن گفت » اين عبارت نمى رساند که اين سخن گفتن از باب معجره است ،
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۷
چون معمولا کودک از يک سال و اندى به تدريج و بطور شکسته مفرداتى از کلمات را مى گويد، ليکن اگر کسى بگويد: «فلان کودک در گهواره با مردم سخن گفت » از آن بر مى آيد که با مردم سخنى تمام و با جمله بنديهاى صحيح گفته و مردم به گفته وى اعتنا کرده اند، همانطور که به کلام شخصى که به سن کهولت رسيده اعتنا مى کنند و به عبارتى ساده تر جمله مورد بحث مى فرمايد: عيسى در گهواره همانطور با مردم سخن گفت که در دوران کهولت سخن مى گفت . و سخن گفتن کودک در گهواره ، معجزه اى است خارق العاده .
اين از نظر خود آيه مورد بحث و اما با در نظر گرفتن آيات ديگرى که در اين قصه وارد شده ، از آن جمله آيه : ۳۱ سوره مريم ، جاى هيچ ترديدى باقى نمى ماند در اينکه سخن گفتن آن جناب از باب معجزه بوده ، چون از آن آيه استفاده مى شود که آن جناب در همان ساعت اولى که به دنيا آمده با مردم سخن گفته ، مى فرمايد:
فاتت به قومها تحمله ، قالوا: يا مريم لقد جئت شيئا فريا، يا اخت هرون ما کان ابوک امرا سوء و ما کانت امک بغيا فاشارت اليه ، قالوا: کيف نکلم من کان فى المهد صبيا، قال : انى عبد اللّه ، آتينى الکتاب ، و جعلنى نبيا، و جعلنى مبارکا اين ما کنت .
قَالَت رَب أَنى يَکُونُ لى وَلَدٌ وَ لَمْ يَمْسسنى بَشرٌ
در اين آيه مريم با اينکه طرف صحبتش روح بود با او سخن نگفت بلکه خطاب را متوجه پروردگارش کرد و اين بر همان اساس بوده که قبلا بدان اشاره کرديم ، که خطاب ملائکه و خطاب روح و کلامشان ، کلام خداى سبحان است ، پس مريم (عليهاالسلام ) مى دانسته که آن کسى که با او سخن مى گويد خود خداى تعالى است ، هر چند که خطابى که مى شنيده از جانب روح ممثل و يا ملائکه بود و به همين جهت در پاسخ روى سخن را متوجه خداى تعالى کرد که «پروردگارا از کجا من داراى فرزند مى شوم ؟...». البته اين احتمال هم هست که بردن نام پروردگار از باب استغاثه باشد، نظير عبارت :
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۸
«قال رب ارجعون »)، که نوعا گوينده در وسط سخن خود اين را مى آورد.
قَالَ کذَلِکِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشاءُ إِذَا قَضى أَمْراً فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ کُن فَيَکُونُ
در سابق اشاره کرديم به اينکه از تطبيق اين آيه با آيه سوره مريم که مى فرمايد: «قال کذلک قال ربک هو على هين و لنجعله آيه للناس و رحمه منا و کان امرا مقضيا» چنين بدست مى آيد که کلمه «کذلک » در مورد بحث خودش به تنهائى کلامى است تام . و تقديرش «الامر کذلک » است ، يعنى بله مطلب اين چنين است ، و بشارتى که هم اکنون به تو دادم امرى است مقضى و قضائى است که رد و بدل نمى شود.
و از جمله «يفعل اللّه ما يشاء...» چنين استفاده مى شود که اى مريم اين تعجب تو جا ندارد، براى اينکه وقتى تعجب صحيح است که خدا قادر برپديد آوردن چنين فرزندى نباشد و يا اگر هم باشد برايش دشوار باشد، اما در حالى که قدرت خداى تعالى نامحدود باشد و هر کارى بخواهد بکند، ديگر چه جاى تعجب است و مساءله دشوارى هم وقتى تصور مى شود که کار نيازمند به اسباب و وسائل باشد، هر چه اسباب و وسائل بيشترى بخواهد آن کار دشوارتر است و هر قدر آن اسباب ناياب تر و از دسترس دورتر باشد، باز کار دشوارتر خواهد بود. و خداى عزوجل هيچ چيزى را با ابزار و وسائل خلق نمى کند، بلکه هر وقت اراده امرى را کند، تنها کافى است فرمان دهد که «باش » و آن چيز موجود شود.
پس معلوم شد که کلمه «کذلک » به تنهائى کلامى است تام و منظور از آن رفع اضطراب مريم و تردد خاطر او بوده ، و جمله «اللّه يخلق ما يشاء» در اين مقام است که عجز و ناتوانى زائيده از تعجب را از خداى تعالى نفى کند، و جمله «اذا قضى ...» در اين مقام است که دشوار بودن خلقت فرزندى بدون پدر را از خداى تعالى نفى نموده ، از چنين توهمى جلوگيرى نمايد.
وَ يُعَلِّمُهُ الْکِتَب وَ الْحِکمَةَ وَ التَّوْرَاةَ وَ الانجِيلَ
الف و لام در کلمه «الکتاب » و کلمه «الحکمه » الف و لام جنس است و ما در سابق گفتيم که منظور از کتاب آن وحيى است که براى رفع اختلاف مردم نازل شد.
«کان الناس امة واحدة فبعث اللّه النبيين مبشرين و منذرين و انزل معهم الکتاب بالحق ليحکم بين الناس فيما اختلفوا فيه و ما اختلف فيه ... من الحق باذنه ...
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۰۹
و منظور از حکمت ، آن معرفتى است که براى اعتقاد و عمل آدمى مفيد باشد. و بنابراين پس اگر در آيه مورد بحث تورات و انجيل را بر کتاب و حکمت عطف کرده ، نبايد اشکال کرد که مگر تورات و انجيل کتاب نيستند و مگر مشتمل بر حکمت و دستورات نافع براى اعتقاد و عمل نمى باشند؟ براى اينکه اين عطف از باب ((ذکر فرد» بعد از «ذکر جنس » است ، به خاطر رساندن اهميتى که در فرد هست .
پس کسى نپندارد که الف و لام در «الکتاب » الف و لام استغراق است ، يعنى آيه مى خواهد بفرمايد که خداى تعالى تمامى کتب آسمانى را به عيسى (عليه السلام ) تعليم داده ، براى اينکه اين توهم با آيه زير نمى سازد که فرموده : «و لما جاء عيسى بالبينات ، قال : قد جئتکم بالحکمه ، و لابين لکم بعض الذى تختلفون فيه ، فاتقوا اللّه و اطيعون » که بيانش گذشت .
مراد از «تورات » «انجيل » در قرآن کريم
اما بايد ديد که منظور از تورات چيست و قرآن کريم از اين اسم چه کتابى را در نظر دارد؟ آن کتابى که در ميقات در الواحى که قرآن کريم در سوره اعراف داستانش را آورده و به موسى نازل کرد؟ و يا اين اسفارى که فعلا در دست يهود است ، (به قول بعضى ها به مطاعن انبيا شبيه تر است تا به کتاب آسمانى «مترجم ») قطعا منظور قرآن کريم از کلمه تورات اين اسفار نيست ، براى اينکه خود يهوديان هم اعتراف دارند بر اينکه سند اين اسفار به زمان موسى (عليه السلام ) منتهى نمى شود و سلسله سند در فترت و فاصله بين بخت نصر (يکى از پادشاهان بابل ) و کورش (يکى از ملوک فارس ) قطع شده ، چيزى که هست قرآن کريم تمامى مطالب تورات موجود در عصر رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله ) (که ما نمى دانيم تا اين عصر چه مقدار ديگرش تحريف شده ) را رد ننموده و آن را بطور کلى مخالف تورات اصلى ندانسته ، هر چند که به دلالت خود قرآن کريم از تحريف هم به دور نمانده ، چون دلالت آيات قرآن بر اينکه تورات بازيچه دست تحريف شده ، روشن است .
از قرآن کريم چنين فهميده مى شود که انجيل (که به معناى بشارت است ) يک کتاب
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۱۰
بوده و بر عيسى بن مريم (عليهماالسلام ) نازل شده و وحيى بوده مختص به آن جناب ، چون فرموده : «و انزل التورية و الانجيل من قبل هدى للناس »، و نفرموده اناجيل اربعه ، پس اين انجيل هاى چهارگانه : متى ، مرقس ، لوقا، و يوحنا کتابهائى هستند که بعد از جناب عيسى (عليه السلام ) تاليف شده اند.
و نيز آيات قرآن دلالت دارد بر اينکه احکام دينى هر چه هست در تورات بوده و انجيل تنها بعضى از احکام ناسخ را آورده ، يکى از آن آيات ، آيه : ۵۰ از آيات مورد بحث است که مى فرمايد: «مصدقا لما بين يدى من التورية ، و لا حل لکم بعض الذى حرم عليکم .»
و نيز آيه زير است که مى فرمايد: «و آتيناه الانجيل فيه هدى و نور، و مصدقا لما بين يديه من التورية ، و هدى و موعظه للمتقين ، و ليحکم اهل الانجيل بما انزل اللّه فيه »، و بعيد نيست که از اين آيه استفاده شود که در انجيل غير احکام ناسخ يعنى احکامى که احکام تورات را نفى مى کند، احکام اثباتى هم بوده باشد.
و باز آيات قرآنى دلالت دارد بر اينکه انجيل مشتمل بوده بر بشارت از آمدن خاتم الانبياء (صلى اللّه عليه و آله )، همچنانکه تورات نيز مشتمل بر آن بوده ، چون قرآن کريم مى فرمايد: «الذين يتبعون الرسول النبى الامى الذى يجدونه مکتوبا عندهم فى التورية و الانجيل ».
وَ رَسولاً إِلى بَنى إِسرءِيلَ
ظاهر اين عبارت اين است که عيسى (عليه السلام ) تنها مبعوث بر بنى اسرائيل بوده است همچنانکه از آيات راجع به حضرت موسى (عليه السلام ) هم بر مى آيد که آن جناب نيز تنها مبعوث بر بنى اسرائيل بوده و از سوى ديگر در بحثى که در ذيل آيه : «کان الناس امه واحدة فبعث اللّه النبيين » داشتيم ، اثبات کرديم که عيسى هم مانند موسى از انبياى اولوا العزم بوده که بر تمامى اهل دنيا مبعوث شده اند.
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۱۱
و ليکن اين اشکال و ناسازگارى ، به بيانى که ما در ذيل آن آيه داشتيم حل مى شود، در آنجا گفتيم فرق است ميان «رسول » و نبى ، نبوت منصب بعثت و تبليغ است و رسالت سفارت خاصه اى است که دنبالش ضامن اجرائى هست و آن عبارت است از قضاى الهى و داورى خدائى بين مردم يا به بقا و نعمت و يا به هلاکت و زوال نعمت ، همچنانکه آيه زير آن را افاده نموده و مى فرمايد: «و لکل امه رسول فاذا جاء رسولهم قضى بينهم بالقسط.»
و به عبارتى ديگر نبى انسانى است که از طرف خداى تعالى مبعوث مى شود براى اينکه احکام دين را براى مردم بيان کند و اما رسول عبارت است از انسانى که مبعوث مى شود براى اداى بيانى خاص که دنبالش يا هلاکت است اگر آن را رد کنند و يا بقا و سعادت است اگر آن را قبول کنند، همچنانکه اين معنا از گفتگوئى که قرآن کريم از رسولانى چون نوح و هود و صالح و شعيب و ديگر رسولان با قوم خود حکايت نمود کاملا به دست مى آيد.
بعثت حضرت عيسى (ع ) عموميت داشته ، هر چند رسالت او به سوى بنىاسرائيل بوده است
و وقتى مطلب از اين قرار باشد لازم نيست که رسالت يک رسول به سوى قومى معين بعثت به سوى همان قوم باشد و لا غير، بلکه ممکن است رسالتش به سوى قومى خاص باشد، ولى بعثت و نبوتش به سوى تمامى بشر باشد، همچنانکه در موسى و عيسى (عليهماالسلام ) چنين بود.
و شواهدى که از قرآن کريم بر اين معنا وجود دارد يکى دو تا نيست ، از آن جمله در مورد رسالت موسى به سوى فرعون مى فرمايد: «اذهب الى فرعون انه طغى »، و در عين حال مى بينيم ساحران فرعون به موسى ايمان آوردند و گفتند: «آمنا برب هرون و موسى » و بطورى که از ظواهر آيات بر مى آيد ايمانشان هم قبول شده ، با اينکه از بنى اسرائيل نبودند و درباره دعوت قوم فرعون با اينکه از بنى اسرائيل نبودند فرموده : «و لقد فتنا قبلهم قوم فرعون ، و جاء هم رسول کريم ».
و نظير اين آيات در دلالت بر عموميت بعثت آن جناب ايمان آوردن امت هاى بسيارى از غير بنى اسرائيل ، قبل از بعثت رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله ) به آن جناب است ، مانند مردم
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۱۲
روم و امت هاى بزرگى از غربى ها، از قبيل : فرانسويان و اطريش و بورسا و انگلستان و امت هائى از شرقيين ، چون نجران به وى گرويده بودند با اينکه از بنى اسرائيل نبودند و قرآن کريم در هيچ آيه اى که سخن از نصارا دارد ديده نمى شود که روى سخن را متوجه خصوص نصاراى بنى اسرائيل کرده باشد، بلکه اگر مدح مى کند عموم نصارا را مدح مى کند و اگر مذمت هم مى کند عموم را مذمت مى کند.
انى قد جئتکم بايه من ربکم ، انى اخلق لکم من الطين ... و احيى الموتى باذن اللّه ))
در اين آيه نسبت خلقت را به عيسى (عليه السلام ) داده ، و اين تعبيرى است سؤ ال انگيز که مگر عيسى خالق است ؟ در پاسخ بايد دانست که کلمه «خلقت » به معناى بوجود آوردن از عدم نيست بلکه به معناى جمع آوردن اجزاى چيزى است که قرار است خلق شود و لذا در جاى ديگر فرموده : «فتبارک اللّه احسن الخالقين ».
و کلمه «اکمه » به معناى کسى است که از شکم مادر بدون چشم متولد شده باشد، گاهى هم به کسى اطلاق مى شود که چشم داشته و سپس نابينا شده است .
راغب مى گويد: مى توان گفت : «فلانى ديدگانش اکمه شد به حدى که چشم هايش سفيدگرديد» و کلمه «ابرص » به معناى کسى است که دچار برص شده و «پيسى » (که يک بيمارى پوستى است ) گرفته .
و از اينکه فرمود: «و احيى الموتى »، يا بطور صريح و يا بطور اشاره فهميده مى شود که عيسى (عليه السلام ) يک بار و دو بار مرده زنده نکرده ، بلکه متعدد اين کار را کرده است .
معجزات عيسى (ع ) مستند به اذن خدا بوده است و عيسى (ع ) در صدور آن آيات استقلالىنداشته است
و همچنين سياق جمله «باذن اللّه » مى فهماند که صدور اين آيات معجره آسا از عيسى (عليه السلام ) مستند به خداى تعالى و اذن او است . و خود آن جناب مستقل در آن و در مقدمات آن نبوده و اين جمله را در آيه شريفه تکرار کرد تا اشاره کند به اينکه نسبت به تذکر آن اصرار دارد، چون جاى اين توهم بوده که مردم آن جناب را در زنده کردن مردگان مستقل بپندارند و در نتيجه به الوهيت آن جناب معتقد گشته و گمراه شوند و براى اعتقاد خود استدلال کنند به آيات معجزه آسائى که از آن جناب صادر شده ، و لذا عيسى (عليه السلام ) بعد از هر معجره اى که از آن خبر
ترجمه تفسير الميزان جلد ۳ صفحه : ۳۱۳
مى دهد کلام خود را مقيد مى کند به مشيت و اذن خداى تعالى ، از خلقت خود خبر مى دهد خبر خود را مقيد مى کند به اذن خدا، از مرده زنده کردنش خبر مى دهد مقيدش مى کند به اذن خدا. و در آخر، کلام خود را با اين جمله ختم مى کند که : «ان اللّه ربى و ربکم فاعبدوه هذا صراط مستقيم ».
معجزات حضرت عيسى (ع ) در خارج ، از آن جناب صادر مى شده است
و ظاهر ايککه فرمود: «انى اخلق لکم ...» اين است که اين معجزات در خارج از آن جناب صادر مى شده ، نه اينکه از باب صرف تحدى و احتجاج خواسته است بفرمايد: من چنين و چنان مى کنم ، چون اگر منظور صرف حرف بوده و خواسته عذر خصم را قطع و حجت را تمام کند، جا داشت کلام خود را به قيدى که اين معنا را افاده کند مقيد سازد، مثلا بفرمايد: اگر از من بخواهيد مرده را زنده مى کنم و امثال اين عبارات .
علاوه بر اينکه آيات زير که حکايت خطاب خداى تعالى به عيسى (عليه السلام ) در روز قيامت است ، بطور کامل دلالت مى کند بر اينکه اين معجزات از آن جناب سرزده ، مى فرمايد: «اذ قال اللّه يا عيسى بن مريم ، اذکر نعمتى عليک و على والدتک - تا آنجا که مى فرمايد - و اذ تخلق من الطين کهيئه الطير باذنى ، فتنفخ فيها فتکون طيرا باذنى و تبرى الاکمه و الابرص باذنى ، و اذ تخرج الموتى ...».
اين را گفتيم که تا بطلان گفتار بعضى از مفسرين روشن شود که گفته اند: نهايت چيزى که از آيه شريفه استفاده مى شود اين است که خداى سبحان چنين سرى به عيسى بن مريم داده بود، و او هم در مقام احتجاج و به منظور اتمام حجت فرموده که دليل نبوت من اين است که اگر از من اين معجزات را بخواهيد انجام مى دهم و اما اينکه همه اين معجزات و يا بعضى از آنها را انجام داده ، آيه شريفه دلالتى بر آن ندارد.
رده:تفسیر المیزان
آیات این صفحه
آیه ۴۲ سوره آل عمرانآیه ۴۳ سوره آل عمرانآیه ۴۴ سوره آل عمرانآیه ۴۵ سوره آل عمرانآیه ۴۶ سوره آل عمرانآیه ۴۷ سوره آل عمرانآیه ۴۸ سوره آل عمرانآیه ۴۹ سوره آل عمرانآیه ۵۰ سوره آل عمرانآیه ۵۱ سوره آل عمرانآیه ۵۲ سوره آل عمرانآیه ۵۳ سوره آل عمرانآیه ۵۴ سوره آل عمرانآیه ۵۵ سوره آل عمرانآیه ۵۶ سوره آل عمرانآیه ۵۷ سوره آل عمرانآیه ۵۸ سوره آل عمرانآیه ۵۹ سوره آل عمرانآیه ۶۰ سوره آل عمران