=== قاموس قرآن ===
(به فتح میم) طبرسی ذیل آیه [بقره:262]. و [آل عمران:164]. میگوید: من در اصل به معنی قطع است و از آن است [فصّلت:8]. یعنی برای آنهاست پاداش غیر مقطوع و ابدی. منت نهادن و به رخ کشیدن نعمت را از آن منة گویند که وظیفه نعمت شده را قطع میکند (دیگر بر او لازم نیست در مقابل نعمت تشکر کند یا چیز دیگری انجام دهد) ایضاً منة به معنی نعمت است که شخص به واسطه آن از گرفتاری قطع و خارج میشود. این مطلب مورد تأیید فیومی در مصباح است و ممنون را به معنی مقطوع گفته و گوید مرگ را از آن منون گویند که قاطع زندگی است در صحاح گفته: «اَلْمَنُّ: اَلْقَطْعُ» و در قاموس آمده: «مَنَّ الْحَبْلَ: قَطَعَهُ» یعنی ریسمان را برید. راغب نسبت این معنی را به «قیل» داده و گوید: من چیزی است که با آن وزن کنند، وزن شده را موزون و ممنون گویند. منة به معنی نعمت سنگین است. منت دو جور اطلاق دارد: فعلی و قولی. منت خدا فعلی است و آن سنگین کردن بندگان با نعمت و عطیه است «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَی الْمُؤْمِنینَ» یعنی خداوند بر مؤمنان نعمت بخشید. و منت قولی که شمردن و به رخ کشیدن نعمت است قبیح میباشد مگر وقتیکه طرف کفران نعمت کند (ترجمه آزاد). آنانکه من را قطع معنی کردهاند گویند آلت وزن را از آن من گویند که جنس وزن شده با آن در مقداری قطع و تعیین میگردد. در اینجا سه مطلب هست. 1- منت در قرآن آنجا که به خدا نسبت داده شده همه به معنی انعام و نعمت دادن است مثل [آل عمران:164]. خدا بر مؤمنان نعمت بخشید آنگاه که در میان آنها پیامبری مبعوث کرد وجود پیغمبر نعمت است که خدا به مردم عطا فرموده است. [نساء:94]. ولی در آیه [حجرات:17]. ظاهراً مراد از «یَمُنُّ عَلَیْکُمْ» منت قولی است که در مقابل آنانکه اسلام خویش را به رخ آن حضرت میکشیدند و منت مینهادند میفرماید: بلکه خدا بر شما منت دارد که هدایتتان کرد. 2- منت در انسان مثل منت خدا به معنی انعام و عطیه آمده مثل [ص:39]. این عطای با حساب ماست به تو، تو هم عطا کن یا بازدار. [محمّد:4]. ریسمان را محکم کنید سپس یا احسان و آزاد میکنید و یا عوض میگیرید. ظاهراً منظور احسان و آزاد کردن است نه آزاد کردن و به رخشان کشیدن. 3- منت قولی و به رخ کشیدن که ناپسند و مبطل عمل است مثل [شعراء:22]. موسی «علیه السلام» به فرعون گفت: آن نعمتی است که چون بنی اسرائیل را برده خویش کردهای بر من منت مینهی منت همان فرعون بود که به رخ موسی کشید و گفت: «اَلَمْ نُرَبِّکَ فینا وَلیداً وَ لَبِثْتَ فینا مِنْ عُمُرِکَ سِنینَ». [حجرات:17]. بر تو منت میدهند که اسلام آوردهاند [بقره:264]. صدقات خویش را با منت و اذیت باطل نکنید رجوع شود به «حبط». * [مدثر:6]. «تَسْتَکْثِرُ» حال است از فاعل «تَمْنُن» اگر مراد منت فعلی باشد منظور آنست که احسان نکن در حالیکه آن را زیاد میدانی یعنی: لباست را پاک کن، از تزلزل و اضطراب بپرهیز، کار خوب و احسانت را زیاد مشمار، برای خدایت در کارها استقامت ورز. در المیزان مناسب سیاق میداند که مراد منت قولی باشد یعنی عمل به این دستورها را منت نگذار و زیاد نبین و متعجب نباش که تو عبدی بیش نیستی و این قدرت از جانب خداست (ترجمه آزاد). * [فصّلت:8]. «غَیْرُ مَمْنُونٍ» که به معنی غیر مقطوع و دائمی است چهار بار در قرآن آمده و همه درباره اجر آخرت است که اجر دنیوی در هر حال مقطوع است. [فصّلت:8]. [قلم:3]. [انشقاق:25]. [تین:6]. **** [طور:30]. منون چنانکه در پیش گفته شد به معنی مرگ است یعنی: یا میگویند شاعر است برای او به پیشامد مرگ منتظر باشیم که از دنیا برود، مکتبش نیز فراموش گردد، این لفظ فقط یکبار در قرآن آمده است. مَنّ بنی اسرائیل [بقره:57]. منّ و سلوی در [اعراف:160]. [طه:80]. نیز آمده است. راجع به سلوی در «سَلْو» سخن گفتهایم که پرنده بخصوصی بود و راجع به منّ هاکس در قاموس میگوید: منّ چیزی است که خدای تعالی بر بنیاسرائیل آنگاه که در دشت بودند در عوض نان برایشان نازل فرمود که در سفر خروج باب 16 بند 4 نان آسمانی خوانده شده است. نگارنده گوید: بند چهارم باب 16 سفر خروج در تورات چنین است: «آنگاه خداوند به موسی گفت همانا من نان از آسمان برای شما بارانم و قوم رفته کفایت هر روز را در روزش گیرند تا آنها را امتحان کنم که بر شریعت من رفتار میکنند یا نه». در المنار میگوید: منّ مادّه چسبنده و شیرینی است مانند عسل که از هوا بر سنگ و برگ درختان مینشیند، آن در اوّل مایع است سپس سفت و خشک میشود و مردم آن را جمع میکنند و از آنست ترنجبین. در مجمع درباره آن چهار وجه نقل کرده ماده معروفی که بر درختان مینشیند. چیزی است مانند صمغ که بر درختان مینشست و مثل عسل شیرین بود. نان نازک. همه نعمتهائی که خدا بیزحمت به بنیاسرائیل داد. در اقرب الموارد گوید: منّ هر شبنمی است که بر درخت و سنگ مینشیند و شیرین باشد و مانند عسل است و همچون صمغ میخشکد مانند سیرخشت (شیرخشت) و ترنجبین. ناگفته نماند: آمدن منّ بر بنیاسرائیل به صورت اعجاز بود لذا به اندازهای نازل میشد که احتیاج آنها را رفع میکرد و ظاهراً شیرهای مانند شیر خشت بوده است واللَّه العالم.
کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند، سپس به دنبال انفاقی که کردهاند، منت نمیگذارند و آزاری نمیرسانند، پاداش آنها نزد پروردگارشان (محفوظ) است؛ و نه ترسی دارند، و نه غمگین میشوند.
و هنگامی که با کافران (جنایتپیشه) در میدان جنگ روبهرو شدید گردنهایشان را بزنید، (و این کار را همچنان ادامه دهید) تا به اندازه کافی دشمن را در هم بکوبید؛ در این هنگام اسیران را محکم ببندید؛ سپس یا بر آنان منّت گذارید (و آزادشان کنید) یا در برابر آزادی از آنان فدیه [= غرامت] بگیرید؛ (و این وضع باید همچنان ادامه یابد) تا جنگ بار سنگین خود را بر زمین نهد، (آری) برنامه این است! و اگر خدا میخواست خودش آنها را مجازات میکرد، اما میخواهد بعضی از شما را با بعضی دیگر بیازماید؛ و کسانی که در راه خدا کشته شدند، خداوند هرگز اعمالشان را از بین نمیبرد!