=== قاموس قرآن ===
بستن. حبس. گرفتار کردن. ناگفته نماند معنی جامع همان بستن و بسته شدن است. اسیر را از آن جهت اسیر گویند که گرفتار و بسته شده است «اُساری» جمع اسیر است یعنی گرفتار شدگان و «تَأسِرون فَریقاً» [احزاب:26] یعنی قسمتی را اسیر و گرفتار میکنید «اُسَراءِ» نیز جمع اسیر است «نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا اَسْرَهُمْ» [انسان:28] یعنی ما آنها را آفریدهایم و ترکیب وجودشان را محکم کردیم آنانکه «اَسْر» را در آیه فوق، خلقت معنی کردهاند، مرادشان باید همان اتصال و ترکیب باشد.
(بر وزن صرد) رفتن در شب. راغب گوید «السری: سیر اللیل یقال: سری و اسری» در اقرب آمده سری الرجل یعنی تمام شب را راه رفت اسری نیز مثل سری است و گوسند: اسری برای اوّل شب و سری برای آخر آن است. طبرسی ذیل آیه 65 سوره حجر گوید: اسراء شب رفتن است سری یسری سرّی و اسری اسراء دو لغت به یک معنی است اسراء در تمام قرآن با »با» تعدیه شده است مثل [طه:77]. موسی را وحی کردیم که بندگان مرا شبانگاه از مصر بیرون ببر. [هود:81] اسراء دلالت به شب رفتن دارد گویند کلمه «اللیل» برای تأکید آمده که حتماً باید شبانگاه بروید زیرا که وقت صبح بنا بود عذاب نازل شود [هود:81]. سرّی: نهریکه جاری است (راغب) [مریم:24]. از پاوینش او را ندا کرد: محزون مباش خدایت در پائین تو نهری قرار داده است. * [اسراء:1] مراد از مسجد الحرام مسجد مکّه و از مسجد اقصی کلیسای بیت المقدس است و چون سرزمین فلسطین پر آب و علف است و محصول فراوان دارد لذا «بارکْنا حَوْلَهُ» آمده و این کلمه در چند آیه دیگر تکرار شده است «لَیْلاً» منصوب است برای ظرفیّت یعنی اسراء در شب واقع شده زمخشری گوید: «لَیْلاً» و تنکیر آن با آنکه اسری به شی دلالت دارد برای بعضیّت است و اینکه مدّت اسراء قسمتی از شب بوده با آنکه فاصله آن دو محل مدت چهل شبانگاه است طبرسی گوید: به علت بعد مسافت میان آن و مکه، الاقصی گفته شده . این ایه صریح است در اینکه خداوند آن حضرت را دریک شب از مکّه به مسجد اقصی برده و علت اسراء نشان دادن قسمتی از آیات خدا بوده است «لِنُریَهُ مِنْ آیاتِنا» دیگر از اینکه از مسجد اقصی به آسمانهاعروج کرده آیه از آن ساکت است ولی روایات و اقوال علماء صریح است در اینکه آن حضرت از مسجد اقصی به آسمانها عروج فرموده و معراج از آنجا واقع شده است. جمله «لِنُرِیَهُ مِنْ آیاتِنا»که هدف اسراء را بیان میکند در سوره نجم به طرز دیگری آمده است [نجم:13-18]. یعنی پیامبر بار دیگر جبرئیل را دید آن رؤیت در نزد سدرة المنتهی بود که بهشت نزد آن است. موقعی او را دید که سدره را میپوشانید آنچه میپوشانید، چشم پیغمبر صلی اللّه علیه و اله و سلم در آن رؤیت به خطا و اشتباه نرفت (آنچه دید حقیقت بود) از آیات بزرگ پروردگار دید. این آیات را حمل بر جریان زمینی کردن مشکل است و روشن میشود که شرح حال معراج است مخصوصاً جمله «عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأوی» که ظاهراً آن بهشت موعود است در آیه اسراء که «لِنُرریَهُ مِنْ آیاتِنا» آمده اگر مراد از آیات مثلاً دیدن مقام پیامبران در بیت المقدس و دیدن طور سینا و یا دیدن اینکه خداوند او را چگونه در یک شب آن همه مسافت راه برد و یا مانند اینها باشد هیچ و اگر منظور از آن همان «لَقَدْ رَأی مِنْ آیاتِ رَبِّهِ الْکُبری» باشد، معلوم میشود که اسراء مقدمه معراج بوده است. نا گفته نماند روایات معراج از طریق شیعه و اهل سنت به قدری زیاد است که نمیشود وقوع آن را فی الجمله انکار نمود و بزرگان اسلامی در عقیده به مطلق معراج متفق القول اند. برای نمونه به تفسیر مجمع البیان، صافی، برهان، و المیزان و غیره ذیل آیه اسراء رجوع شود همچنین به بحار ج 18 طبع جدید رجوع شود که از ص 282 تا ص 410 مجموعاً 128 صفحه به این مطلب اخنصاص داده شده است. طبرسی رحمة اللّه در مجمع البیان فرموده: درباره معراج پیامبر صلی اللّه علیه و آله و سلم روایات زیادی نقل شده و بسیاری از صحابه مثل، ابن عباس، ابن مسعود، انس، جابربن عبداللّه، حذیفه، عایشهام هانی و غیر هم آن را از آن حضرت نقل کردهاند. بعضی زیاد و بعضی کم کردهاند و مجموع آنها به چهار قسم منقسم است اول آنچه یقینی است چون اخبار درباره آن متواتر و علم به صحت آن حاصل است. دوّم آنچه در ابن باره نقل شده از چیزهائیکه عقل جایز میداند و اول اسلامی از ان ابا ندارد ما نیز آن را در بیداری آن حضرت بوده نه در خوابش سوّم آنچه ظاهرش مخالف اصول است ولی میشود طوری توجیه کرد که مخالف عقل نباشد بهتر آن است که مطابق حق و دلیل تأویل شود. چهارم آنچه ظاهرش صحیح نیست و تأویل آن جز به مشقت بعید ممکن نمیباشد. بهتر آن است که آنرا قبول نکنیم. اما تولی که مقطوع به است آن است که آن حضرت فی الجمله معراج کرده است. امّا دوّمی از آن جمله است مه روایت شده آن حضرت در آسمانها گردش کرد و پیغمبران سدرة المنتهی و بهشت و جهنّم و امثال ذلک را دید. اما سوّمی نظیر آنچه نقل شده مردمانی را در بهشت دید که کتنعّم بودند و از اهل آتش کسانی را مشاهده کرد که در عذاب به سر میبردند این حمل بر آن میشود که صفت و یا نامهای آنها را دیده است. اما چهارم تظیر آنچه نقل شده آن حضرت با خدا آشکارا صحبت کرد و او را دید و با خدا ذلک از چیزهائیکه دلالت بر تشبیه دارد. مجلسی رحمة اللّه در بحار مجموع آنچه گفته شد از مجمع نقل کرده المیزان نیز ملام طبرسی را نقل کرده و تقسیم آن را پسندیده است ولی در غالب امثله آن خدشه کرده و فرموده سیر در آسمانها و دیدن انبیاء و نظیر آنها تمثیلات برزخی و یا روحی است... و در آنهابعدی نیست که احادیث مملوّ است. نا گفته نماند مفصّل ترین روایات درباره معراج، روایت علی بن ابراهیم است از پدرش از ابن ابی عمیر از هشام بن سالم از امام صادق علیه اسلام. رجال این روایت همه موثّق اند جز ابراهیم بن هاشم که هر چند توثیق نشده وای قدحی هم ندارد و از بزرگان میباشد. علماءشیعه روایات آن بزرگوار را تلقّی به قبول کردهاند. این روایت در تفسیر برهان و تفسیر صافی، و تفسیر المیزان نقل شده و علّامه مجلسی آن را در بحار از تفسیر فرات نقل کرده است. لازم است در اینجا چند مطلب را بررسی کنیم: 1- اسراء از مسجد الحرام به مسجد اقصی حتمی و صریح آیه است اگر در حقیقت معراج که آیا در خواب بوده یا در بیداری صحبت شود، اسراء جای صحبت نیست و اگر کسی بگوید که اسراء در خواب بود سخنش باطل و بی جاست زیرا رفتن به مسجد اقصی در عالم خواب چندان اهمیت ندارد که قرآن مجید با آن طمطراق بیان دارد. در روایات و تفاسیر هست که آن حضرت در همان شب بر گشت و صیح جریان را به مشرکین مکّه حکایت کرد و نشانه هائی از شتران آنها که در راه بودند بیان داشت و همانطور بود که بیان فرمود. 2- بعضی گویند معراج در خواب بود و بعضی گفتهاند روحانی بود نه جسمانی. ولی روحانی بودن آن را معنای روشنی نیست و باید گفت که روح آن حضرت از بدنش خارج شد این جز مرگ معنی ندارد و شاید مراد این عدّه انکشاف و یا نظیر عالم خواب باشد. 3- معراج آن حضرت یکی از دو جور است یا در عالم ظاهر و بیداری با قدرت خداوند به اسمانها رفته و آنچه را میبایست ببیند دیده است و آن از قدرت خداوند بعید نیست و لازم بود برای وسعت علم آن حضرت و سعه صدرش چنین جریانی پیش آید. و موضع خرق و التیام در افلاک که یگانه مستمسک ما نعین است امروز از موهومات میباشد و اینکه با کدام سرعت رفته آیا با سرعتی شبیه به سرعت نور و در آن صورت ماده قهراً مبدّل به نیرو میشود چنانکه گفتهاند و اگر با کمتر از آن رفته آن وقت این همه مسافت را در آن مدت کم چطور پیموده است؟ باید این را محوّل به قدرت و علم خدا کرد ما از علوم عالم جز اندکی بلد نیستیم. جور دیگر آن است که خداوند به چشم آن حضرت وسعت داده و در جای خود آسمانها و هر آنچه را که در روایات معراج آمده دیده است. فرض کنید کسی در ایران نشسته خداوند به دید او چنان وسعت بدهد که ممالک آمریکا و شهرها و حتی میان خانههای آنها را ببیند و این هیچ بعید نیست چنانکه در حدیث آمده که جبرئیل کربلا و محل شهادت ابا عبداللّه علیه السلام را به آنحضرت نشان داد و از مدینه آنجا را دید چنانکه سبط ابن جوزی و دیگران آن را نقل کردهاند. و محدث قمی در نفس المهموم از سبط ابن جوزی نقل میکند. عیاشی در تفسیر خود ذیل آیه اسراءؤ از هشام بن سالم از حضرت صادق علیه السلام نقل میکند: چون رسول خدا صلی اللّه علیه و اله و سلم جریان اسراء را به کفّار مکّه خبر داد کفتند از او از شهر ایله، که در وسط راه است بپرسید.. و جبرئیل آمد و گفت یا رسول اللّه سرت را بلند کن و خلاصه حدیث آنکه خداوند پستی و بلندیهای زمین را از بین برد آن حضرت ایله را آشکار دید و کفّار سؤال میکردند و آن حضرت به شهر نگاه کرده و به آنهاخبر میداد. و چنانکه در شکستن سنگ خندق و جهیدن برق از آن از فتح یمن و شام و غیره خبر دادو منافقان گفتند: تعجب نمیکنید نمیتوانید به قضای حاجت بروید این شخص میگوید: از مدینه کاخهای حیره و شهرهای مدائن را میبینم و آنهافتح خواهد شد. این سخن را طبرسی و دیگران در جریان ختدق نقل کردهاند از این قبیل چیزها در احوال آن حضرت بیشتر میتوان یافت. خلاصه آنکه هیچ بعید نیست که رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم در جای خود بنشیند و خداوند به چشم او چنان قدرت دهد که آسمانها و کرات را ببیند و چشمش اصلا اشتباه نکند «نا زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی». ولی روایات معراج وجه اول را میرسانند یعنی آن حضرت به آسمانهارفته است برای تحقیق بیشتر به روایات رجوع کنید.
ما به موسی وحی فرستادیم که: «شبانه بندگانم را (از مصر) با خود ببر؛ و برای آنها راهی خشک در دریا بگشا؛ که نه از تعقیب (فرعونیان) خواهی ترسید، و نه از غرق شدن در دریا!»