=== قاموس قرآن ===
(بر وزن عِنَبْ) سنگهائی که روی هم میچینند برای نشان دادن راه در بیابانها (نهایه) جمع آن آرام است. و اَرْم (بر وزن عقل) به معنی خوردن، پوسیدن. فانی شدن است «اَرَمَ ما علی المائده: اَکَلَه، اَرَمَ المالُ: فنی، اَرَمَ ای بلی و صار رمیما» [فجر:3-6]: با تدبر در آیه شرفه روشن میشود که «اِرَمْ» بدل اشتمال است از «عاد» و عاد چنانچه میدانیم قوم هوداست. ترجمه این دو آیه چنین میشود: آیا ندانستی که پروردگارت با قوم عاد با بنای ستوندار که نظیر آن در سرزمینها ساخته نشده بود، چه کرد؟ اگر«عاد» ذکر نمیشد معنی آیه تمام بود ولی معلوم نمیشد این بنا یا شهر متعلق به کدام قوم است. پر روشن است که «ارم» عمارت مخصوص و یا شهری با شکوه بود. که نظیر آن تا آن روز ساخته نشده بود، و نیز این دو آیه، از ویران شدن آن در اثر غضب خداوندی، خبر میدهد. در شرح و تفسیر «ارم» افسانهی به کتب اسلامی راه یافته که ریشه آن به وَهَب بت مُنَبِّه میرسد و کعب الاحبار یهودی بر آن صحّه گذاشته است. لازم است به آن اشاره شود. وهب بن منّبه گوید: عبداللّه بن ابی قلابه، برای پیدا کردن شتر خود در صحراهای عدن میگشت ناگاه به شهری رسید، اطراف آن قلعه بود، عبداللّه گمان کرد که در آنجا کسی هست، وارد قلعه شد، دو درب بسیار بزرگ دید، که با یاقوتهای سفید و سرخ مُرَصّع بودند کاخهائی دید که بالای آن غرفههای دیگر که از طلا و نقره و لوء لوء و یاقوت بنا شده بودند... و کاخها با لئالی و مشک و زعفران مفروش (شن ریزی) شده بود، چشمههایی از نقره دید که آب آنها از آفتاب روشنتر بود... از لوء لوء و زعفران و مشک آنجا مقداری برداشت و بیرون آمد. قضیّه این شخص به معاویه رسید، او را احضار کرد و او آنچه دیده بود باز گفت، معاویه گفت: تا کعب الاحبار را حاضر کردند و از وی در این باره توضیح خواست، کعب گفت: آری آن بهشت شدّاد است و چنین و چنان بود و در زمان تو مردی که دارای فلان صفات است در طلب شتر خود به آل نجا وارد خواهد شد. سپس به عبداللّه بن ابی قَلابه که در آنجا بود نگاه کرد و گفت: به خدا قسم این همان مرد است (مجمع البیان بطور اختصار) این افسانه چنان که دیدیم از وهب بن منّبه است و کعب الاحبار آن را تصدیق میکند، حال این دو نفر بر اهل تحقیق روشن است، در کتاب سیری در اسلام وضع آن دو را ضمن بحث جاعلین حدیث، آشکار کردهام. این شهر در کجای دنیاست، کدام کاوشهای علمی و زیر زمینی، وجود آن را تأیید میکند؟ در آن روزگار: آن همه طلا و نقره و... از کجا جمع شده بود؟! زمخشری در کشّاف از وهب نام نبرده و میگوید: چنین روایت شده، سپس تصدیق کعب در محضر معاویه را نقل میکند، مجلسی رحمة اللّه آنرا در بحار ج 11 ص 367 ط جدید، بدون رد و قبول از کمال الدین مرحوم صدوق از مردی بنام ابو وائل نقل کرده است. ناگفته نماند: ابو وائل شخصی مجهول الهّویّه است و در رجال مدح و قدحی ندارد. بنظر میآید که این شخص، قضیّه را از وهب و یا کسی که از وهب شنیده نقل کرده است. صدوق علیه الرحمه آنرا در کمال الدین باب 54 از ابی و وائل نقل نموده ولی آنرا قبول ندارد و در آخر همان باب میگوید: این قضایا که نقل کردم اعتمادی به آنها ندارم، ولی میبینم که خصمم قبول دارد برای الزام او ایراد میکنم. و در ذیل افسانه بهشت شداد میگوید اگر بشود گفت که در روی زمین همچو بهشت نادیده هست و کسی جای آنرا نمیداند، ولی از طریق خبرها میگویند: هست، پس چرا وجود و غیبت امام عصر «علیه السلام» را از طریق اخبار قبول ندارد، با آنکه خبر بهشت شداد از ابی وائل است ولی اخبار قائم «علیه السلام» از حدیث رسول و ائمه طاهرین «علیه السلام».!!! در تفسیر بیضاوی و صافی و مجمع البحرین بطور اشاره بی آنکه نامی از وهب و کعب برده شود این افسانه نقل شده است. ابن کثیر شامی در تفسیر خود، بعد از اشاره به آن میگوید: این از خرافات اسرائیلی است. مسعودی در مروج الذهب (ج 2 ص 368) گوید: بسیاری از دانایان گفتهاند: این داستان از خرافات است. فرید وجدی در دائرة المعارف گفته: آنچه گفتهاند: ارم شهری بود از طلا و نقره، نه نصّی دارد نه مبتنی بدلیلی است. جرجی زیدان در تاریخ تمدن اسلام (ج 1 ص 12 ترجمه) آورده: این جزافه گوئیها مبتنی بر اساس نبوده و حدّاقل آن است که پارهای از همارات قوم عاد و ثمود با جواهرات گرانبها و تزیین میشده. از قرآن مجید، فقط این اندازه بدست میآید که بنای «ارم» در آن روزگار بی نظیر برده است، امّا بهشتی و شهری به آن طمطراق افسانهای بیش نیست، در خاتمه این نکته را ناگفته نگذاریم که در این باره هر چه جستجو کردیم، حدیثی از رسول خدا و ائمه «علیه السلام» هر چند ضعیف هم باشد نقل نشده است، و من این مطلب را در کتاب سیری در اسلام مفصّل و روشنتر آورده ام.