من لايحضره الفقيه - جلد ۴، حدیث ۳۱۴

حدیث امام محمّد باقر (ع) در کتاب من لا يحضره الفقيه جلد ۴ کِتَابُ الدِّيَات‏‏‏ بَابُ مَا يَجِبُ فِيهِ الدِّيَةُ وَ نِصْفُ الدِّيَةِ فِيمَا دُونَ النَّفْس‏

کتاب الديات · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام

سند
و روي ابن محبوب عن جميل بن صالح عن ابي عبيده الحذا قال :

سَأَلْتُ‏ أَبَا جَعْفَرٍ ع‏ عَنْ رَجُلٍ ضَرَبَ رَجُلاً بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ عَلَى رَأْسِهِ ضَرْبَةً وَاحِدَةً فَأَجَافَهُ حَتَّى وَصَلَتِ اَلضَّرْبَةُ إِلَى دِمَاغِهِ فَذَهَبَ عَقْلُهُ فَقَالَ إِنْ كَانَ اَلْمَضْرُوبُ لاَ يَعْقِلُ مِنْهَا اَلصَّلاَةَ وَ لاَ يَعْقِلُ مَا قَالَ وَ لاَ مَا قِيلَ لَهُ فَإِنَّهُ يُنْتَظَرُ بِهِ سَنَةً فَإِنْ مَاتَ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اَلسَّنَةِ أُقِيدَ بِهِ ضَارِبُهُ وَ إِنْ لَمْ يَمُتْ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اَلسَّنَةِ وَ لَمْ يَرْجِعْ إِلَيْهِ عَقْلُهُ أُغْرِمَ ضَارِبُهُ اَلدِّيَةَ فِي مَالِهِ لِذَهَابِ عَقْلِهِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ فَمَا تَرَى عَلَيْهِ فِي اَلشَّجَّةِ شَيْئاً فَقَالَ لاَ لِأَنَّهُ إِنَّمَا ضَرَبَهُ ضَرْبَةً وَاحِدَةً فَجَنَتِ اَلضَّرْبَةُ جِنَايَتَيْنِ فَأَلْزَمْتُهُ أَغْلَظَ اَلْجِنَايَتَيْنِ وَ هِيَ اَلدِّيَةُ وَ لَوْ كَانَ ضَرَبَهُ ضَرْبَتَيْنِ فَجَنَتِ اَلضَّرْبَتَانِ جِنَايَتَيْنِ لَأَلْزَمْتُهُ جِنَايَةَ مَا جَنَتِ اَلضَّرْبَتَانِ كَائِناً مَا كَانَتَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِيهِمَا اَلْمَوْتُ فَيُقَادَ بِهِ ضَارِبُهُ وَ تُطْرَحَ اَلْأُخْرَى‏ قَالَ وَ إِنْ ضَرَبَهُ ثَلاَثَ ضَرَبَاتٍ وَاحِدَةً بَعْدَ وَاحِدَةٍ فَجَنَيْنَ ثَلاَثَ جِنَايَاتٍ أَلْزَمْتُهُ جِنَايَةَ مَا جَنَيْنَ اَلثَّلاَثُ اَلضَّرَبَاتِ كَائِنَاتٍ مَا كُنَّ مَا لَمْ يَكُنْ فِيهِنَّ اَلْمَوْتُ فَيُقَادَ بِهِ‏ ضَارِبُهُ قَالَ وَ إِنْ ضَرَبَهُ عَشْرَ ضَرَبَاتٍ فَجَنَيْنَ جِنَايَةً وَاحِدَةً أَلْزَمْتُهُ تِلْكَ اَلْجِنَايَةَ اَلَّتِي جَنَتْهَا اَلْعَشْرُ اَلضَّرَبَاتِ كَائِنَةً مَا كَانَتْ مَا لَمْ يَكُنْ فِيهَا اَلْمَوْتُ‏

ترجمه
‏محمد جواد غفاری, من لا یحضره الفقیه - جلد ۵ - ترجمه علی اکبر و محمد جواد غفاری و صدر بلاغی, ۵۱۴ ابو عبیده حذّاء گوید. از امام باقر علیه السّلام پرسیدم: مردی با دیرک چادر بر سر دیگری کوفته بنحوی که سر را شکافته و به مخ رسیده است و مضروب عقلش را از دست داده است، حکم چیست؟ فرمود: اگر مضروب نماز را نمی‏فهمد و آنچه می‏گوید و میشنود نمی‏فهمد، تا یک سال انتظار کشند، اگر در خلال این مدّت درگذشت، ضارب را قصاص می‏کنند، و اگر نمرد و عقلش بازنگشت ضاربش را به دادن دیه مأخوذ دارند برای آنکه مضروب عقلش را از دست داده است، گوید: به‏ آن حضرت عرض کردم راجع به دیه شکافی که در سر او ایجاد کرده چه می‏فرمائید؟ فرمود: دیه‏ای ندارد زیرا که او یک ضربت زده و آن یک ضربت دو جنایت ببار آورده است که من او را به جنایت بزرگتر ملزم ساختم و آن تمام دیه بوده، و چنانچه دو ضربت می‏زد و دو جنایت ببار می‏آمد من ناگزیر هر دو را بر او لازم میشمردم مگر اینکه در آنها مرگ بود که در آن صورت قصاص را معیّن می‏کردم و آن دیگری رها بود، و فرمود: اگر سه بار ضربت وارد آورده و سه جنایت ببار آورده بود، دیه هر سه را هر چه بود بر او لازم میدانستم مگر اینکه در آنها پیش آمد مرگ می‏شد که آنگاه قصاص را برای ضارب لازم میکردم، و فرمود: اگر ده ضربت می‏زد و همه یک جنایت ببار می‏آورد، همان یک جنایت را بر او لازم میدانستم که با ده بار زدن ایجاد کرده هر آنچه که بود تا مادامی که مرگ پیش نمی‏آید.

راویان