→ من لايحضره الفقيه - جلد ۴، حدیث ۶۳۴
حدیث امام على (ع) در کتاب من لا يحضره الفقيه جلد ۴ کِتَابُ الْفَرَائِضِ وَ الْمَوَارِيث بَابُ إِبْطَالِ الْعَوْلِ فِي الْمَوَارِيث
کتاب الفرائض و المواريث · روایت شده از امام على عليه السلام
سند
قال الفضل و روي عبد الله بن الوليد العدني صاحب سفيان قال حدثني ابو القاسم الكوفي صاحب ابي يوسف عن ابي يوسف قال حدثنا ليث بن ابي سليم عن ابي عمرو العبدي عن ابن سليمان عن علي بن ابي طالب ع انه كان يقول :
اَلْفَرَائِضُ مِنْ سِتَّةِ أَسْهُمٍ اَلثُّلُثَانِ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَ اَلنِّصْفُ ثَلاَثَةُ أَسْهُمٍ وَ اَلثُّلُثُ سَهْمَانِ وَ اَلرُّبُعُ سَهْمٌ وَ نِصْفٌ وَ اَلثُّمُنُ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِ سَهْمٍ وَ لاَ يَرِثُ مَعَ اَلْوَلَدِ إِلاَّ اَلْأَبَوَانِ وَ اَلزَّوْجُ وَ اَلْمَرْأَةُ وَ لاَ يَحْجُبُ اَلْأُمَّ عَنِ اَلثُّلُثِ إِلاَّ اَلْوَلَدُ وَ اَلْإِخْوَةُ وَ لاَ يُزَادُ اَلزَّوْجُ عَلَى اَلنِّصْفِ وَ لاَ يُنْقَصُ مِنَ اَلرُّبُعِ وَ لاَ تُزَادُ اَلْمَرْأَةُ عَلَى اَلرُّبُعِ وَ لاَ تُنْقَصُ مِنَ اَلثُّمُنِ وَ إِنْ كُنَّ أَرْبَعاً أَوْ دُونَ ذَلِكَ فَهُنَّ فِيهِ سَوَاءٌ وَ لاَ يُزَادُ اَلْإِخْوَةُ مِنَ اَلْأُمِّ عَلَى اَلثُّلُثِ وَ لاَ يُنْقَصُونَ مِنَ اَلسُّدُسِ وَ هُمْ فِيهِ سَوَاءٌ اَلذَّكَرُ وَ اَلْأُنْثَى وَ لاَ يَحْجُبُهُمْ عَنِ اَلثُّلُثِ إِلاَّ اَلْوَلَدُ وَ اَلْوَالِدُ وَ اَلدِّيَةُ تُقْسَمُ عَلَى مَنْ أَحْرَزَ اَلْمِيرَاثَ
ترجمه
محمد جواد غفاری, من لا یحضره الفقیه - جلد ۶ - ترجمه علی اکبر و محمد جواد غفاری و صدر بلاغی, ۱۲۶
فضل گفت: و عبد اللَّه بن ولید عدنی راوی سفیان (ثوری) روایت کرده است که گفت: ابو القاسم کوفی تلمیذ أبو یوسف از أبو یوسف برای من حکایت کرد که گفت: لیث بن أبی سلیم، از أبو عمرو عبدی از ابن سلیمان «۱»، از علی بن ابی طالب علیه السّلام برای من حکایت کرد که او میفرمود: فرائض از شش سهم تشکیل میشوند: دو ثلث چهار سهم، و نصف سه سهم، و ثلث دو سهم، و ربع یک سهم و نیم، و ثمن سه ربع سهم، و هیچ کس با وجود فرزند جز پدر و مادر و زوج و زن ارث نمیبرد و مادر را جز فرزندان و برادران از ثلث محجوب نمیسازند. و سهم زوج از نصف نمیفزاید، و از ربع نمیکاهد،
__________________________________________________
(۱) ابو عمرو عبدی اشتباه است و صحیح ابو عمرو عبیدة السلمانی است که از اصحاب امیر المؤمنین است. و سهم زن از ربع افزون نمیشود، و از ثمن کاسته نمیگردد، و زنان اگر بچهار بالغ شوند، یا کمتر از آن باشند، در این باره (یک هشتم) مساوی هستند، و سهم برادران مادری بر ثلث فزونی نمیگیرد، و از سدس کاهش نمیپذیرد، و مرد و زنشان در این باره مساوی هستند، و جز ولد و والد، ایشان را از ثلث محجوب نمیسازد، و دیه بر کسانی که ارث را احراز کردهاند قسمت میشود. فضل بن شاذان گوید: «این، حدیثی صحیح بر اساس موافقت کتابست، و در این حدیث دلیلی بر این حقیقت موجود است که برادران و خواهران در صورت وجود فرزند چیزی به ارث نمیبرند، و همچنین جدّ در صورت وجود فرزند از ارث نصیبی ندارد. و نیز در این حدیث دلیلی بر این معنی وجود دارد که مادر، برادران مادری را از ارث حاجب میشود». پس اگر معترضی بگوید: چرا والد گفته، و والدة و والدین نگفته است؟ جوابش اینست که این، تعبیری جایز است، همان طور که ولد میگویند، و پسر و دختر هر دو در این تعبیر داخل میشوند، گاهی مادر والد نامیده میشود، و این در صورتیست که مادر را با پدر منضمّ سازند، همان طور که گاهی أب نامیده میشود، و این در موردیست که با أب منضمّ شود، چنان که در قول خدای عزّ و جلّ آمده است که: «و برای «ابوین» او، هر یک از آن دو را سدسی هست». و یکی از ابوین که در این آیه آمده است مادر است. و همچنین فرموده است: «وصیّت برای «والدین» و خویشاوندان نزدیکتر» و یکی از والدین مادر است. و این، مطلبی واضح و آشکار است، و سپاس خداوند راست.
راویان