من لايحضره الفقيه - جلد ۴، حدیث ۶۸۲

ما رواه فراس عن الشعبي عن ابن عباس انه قال :

‏محمد جواد غفاری, من لا یحضره الفقیه - جلد ۶ - ترجمه علی اکبر و محمد جواد غفاری و صدر بلاغی, ۱۷۲ فراس، از شعبی، از ابن عبّاس روایت کرده است که او گفت: «علیّ بن ابی طالب علیه السّلام در باره شش برادر و یک جدّ برای من نوشت که او را مانند یکی از ایشان قرار ده، و نامه مرا محو کن» و بر این گونه علیّ علیه السّلام او را با ایشان هفتمین قرار داده است. و اینکه امر کرده است تا نامه را محو کند، بدان جهت است که خوش نمیداشته که بعلّت مخالفت با کسانی که پیش از او میبوده‏اند مورد سرزنش واقع شود. ولی این روایت حجّتی برای فضل بن شاذان نیست، زیرا این خبر تنها این مطلب را ثابت میکند که جدّ چون در جمع برادران واقع شود بمنزله فردی از آن جمع است، و ثابت نمیکند که او همیشه و در همگی موارد بمنزله برادر است، و ثابت نمیکند که هر جا برادر ارث ببرد او نیز ارث میبرد، و هر جا برادر از شمار ورثه ساقط شود او نیز ساقط میگردد. و مخالفین ما روایت کرده‏اند که عمر پسر پسرش درگذشت، و او را و دو برادرش را بجای گذاشت، پس عمر از زید بن ثابت در این باره سؤال کرد، و زید گفت: چنین بنظرم میرسد که ترکه او بصورت سه بخش درآید، پس عمر قول زید را بپذیرفت، و خود را که جدّ بود بجای برادر گرفت. و امّا ابن مسعود- رضی اللَّه عنه- در باره برادری أبوینی و برادری پدری و جدّ گفت: ترکه متوفّی میان برادر ابوینی و جدّ بالمناصفه تقسیم می‏شود، و برادر پدری بهره‏ای ندارد، و او در اینجا جدّ را بجای برادر گرفته است، چنان که گوئی متوفّی دو برادر ابوینی و یک برادر پدری بجا نهاده است، و این قول از سوی ابن مسعود که پدر را بجای برادر تلقّی کرده با قول ما موافق است. و اگر مردی برادر و خواهری مادری، و جدّ و جدّه‏ای مادری، و خواهری ابوینی، و برادری پدری بجای گذارد، برادر و خواهر مادری، و جدّ و جدّه مادری ثلث مال را بطور تساوی به ارث میبرند، و ما بقی آن برای خواهر ابوینی است، و برادر پدری از شما ورثه ساقط می‏شود. و اگر برادران و خواهرانی مادری، و جدّ و جدّه‏ای مادری، و برادران و خواهرانی أبوینی و جدّ و جدّه‏ای پدری، و برادران و خواهرانی پدری بجای گذارد، ثلث مال متعلّق ببرادران و خواهران مادری، و جدّ و جدّه مادری است که مرد و زن آن را بتساوی قسمت میکنند، و ما بقی آن ببرادران و خواهران ابوینی، و جدّ و جدّه پدری تعلّق دارد که بقاعده «لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ» میان ایشان قسمت می‏شود، و برادران و خواهران پدری از شمار ورثه ساقط میشوند. و اگر زنی، و برادری مادری، و جدّی مادری، و برادری پدری بجای گذارد، ربع مال متعلّق به زن، و ثلث آن متعلّق ببرادر مادری و جدّ مادریست که بالسّویّه قسمت میکنند، و ما بقی متعلّق به برادر پدری است. و اگر زنی شوهرش، و پسر پسرش، و جدّ، و برادران و خواهرانی ابوینی را بجای گذارد، ربع ترکه او برای شوهر، و سدس آن برای جدّ، و ما بقی برای پسر پسر است، و برادران و خواهران از شمار ورثه ساقط میشوند. و اگر زنی شوهر و والدین و جدّش- پدر مادرش- را بجای گذارد، نصف مال او برای شوهر، و ثلث آن برای مادر است، و نصف این ثلث گرفته می‏شود، و بجدّ تحویل میگردد، و آن، سدس از همگی مالست، و پدر نیز سدس مال را به ارث میبرد. و اگر مرد پدر و مادرش، و جدّ پدری و جدّ مادری را بجای گذارد، سدس ترکه او برای مادر، و همچنین سدس آن‏ برای جدّ مادری، و نصف آن برای پدر، و سدس آن برای جدّ پدری او است. و اگر مردی پدرش، و جدّش- پدر مادرش- را بجای گذارد، مال برای پدر است. و اگر مردی مادرش، و جدّش- پدر پدرش- را بجا گذارد، مال متعلّق بمادر او است، زیرا جدّ- پدر پدر- سدسی بعنوان «طعمه» از مال پسرش دریافت میکند، و همچنین جدّ- پدر مادر- سدسی برسم طعمه از مال دخترش می‏برد. و اگر مرد، زنش، و أبوینش، و جدّش- پدر پدرش- و جدّش- پدر مادرش- را بجا گذارد، ربع مال متعلّق به زن، و سدس آن متعلّق به مادر و سدس دیگر متعلّق به جدّ- پدر مادر- و سدس دیگر متعلّق به پدر پدر است. و بقیّه میراث متعلّق به پدر است. و اگر زن شوهرش، و پدر و مادرش، و جدّش- پدر پدرش- و جدّش- پدر مادرش- را بجا گذارد، نصف مال متعلّق بشوهر، و سدس آن متعلّق بمادر، و سدس دیگر متعلّق به جدّ- پدر مادر- و سدس دیگر متعلّق به پدر است، و جدّ- پدر پدر- ارث نمی‏برد. و از بردن ارث محروم است. و این، موردی است که جدّ- پدر پدر- با بودن پدر، در آن ارث نمیبرد، و علّت این امر اینست که میراث جدّ سدس از مال پسرش برسم طعمه است، و در این مورد که پسرش جز سدس به ارث نبرده جدّ از طعمه ساقط می‏شود. و اگر زنی شوهرش، و پدر و مادرش، و جدّش- پدر پدرش- و جدّش- پدر- مادرش- و برادران و خواهرانی پدری، یا ابوینی را بجای گذارد، در این صورت نصف ترکه برای شوهر، و سدس آن برای مادر، و سدس دیگر برای جدّ- پدر پدر- و ما بقی برای پدر است، و جدّ- پدر مادر- از شمار ورثه ساقط می‏شود، و این موردیست که جدّ- پدر مادر- با بودن مادر در آن مورد ارث نمیبرد. و علّت این امر اینست که برادران و خواهران پدر و مادری، یا پدری مادر را از ثلث محجوب ساخته‏اند، و آن را به سدس بدل کرده‏اند، و بدین جهت چون مادر بجز سدس دریافت نمیکند، پدرش از دریافت طعمه از مال او ساقط می‏شود. و اگر آن زن جدّی یا جدّه‏ای پدری یا مادری، و عمو یا عمّه‏ای، یا خالی یا خاله‏ای، بجای گذارد، در این صورت مال متعلّق بجدّ یا جدّه است، و عمّ و عمّه و خال (دائی) و خاله از شمار ورثه ساقط میشوند، و در صورت بودن جدّ، و برادر، و خواهر، و پسر برادر، و پسر خواهر، و دختر برادر، و دختر خواهر، هیچ گاه عمو و عمّه، و خال و خاله، و پسر عمو و پسر عمّه، و پسر دائی و پسر خاله‏ای ارث نمیبرند. و فرزندان برادر، و فرزندان خواهر، اگر چه در نسلهای بعدی واقع شده باشند، برای بهره گرفتن از میراث، از عموها و عمّه‏ها، و خالوها و خاله‏ها سزاوارترند، و لا قوّة الّا باللَّه.