حدیث امام جعفر صادق (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْحُجَّة بَابُ أَنَّ الْأَرْضَ کُلَّهَا لِلْإِمَامِ ع
کتاب الحجة · روایت شده از امام جعفر صادق عليه السلام
سند
محمد بن اسماعيل عن الفضل بن شاذان و علي بن ابراهيم عن ابيه جميعا عن ابن ابي عمير عن حفص بن البختري عن ابي عبد الله ع قال :
إِنَ جَبْرَئِيلَ ع كَرَى بِرِجْلِهِ خَمْسَةَ أَنْهَارٍ وَ لِسَانُ اَلْمَاءِ يَتْبَعُهُ اَلْفُرَاتَ وَ دِجْلَةَ وَ نِيلَ مِصْرَ وَ مِهْرَانَ وَ نَهْرَ بَلْخٍ فَمَا سَقَتْ أَوْ سُقِيَ مِنْهَا فَلِلْإِمَامِ وَ اَلْبَحْرُ اَلْمُطِيفُ بِالدُّنْيَا لِلْإِمَامِ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۱۵۷
امام صادق (ع) فرمود: به راستی جبرئیل با پای خود پنج نهر را در میآورد و زبانه آب به دنبال او بود:
۱- فرات ۲- دجله ۳- نیل مصر ۴- مهران ۵- نهر بلخ هر چه را آب دهند یا از آن آب داده شود از آن امام (ع) است با دریای گرد دنیا.
سری بن ربیع گوید: ابن ابی عمیر چیزی را با هشام برابر نمیدانست و از رفتن نزد او روزی خود داری نمیکرد و سپس از او قطع رابطه کرد و با او مخالفت نمود و سببش این بود که ابی مالک حضرمی یکی از یاوران هشام بود و میان او و ابن ابی عمیر در باره مسألهای از امامت ستیزهای شد.
ابن ابی عمیر گفت: همه دنیا از امام است یعنی ملک او است و او بدان از آنها که آن را در تصرف دارند اولی است.
ابو مالک گفت: چنین نیست، املاک مردم از خود آنها است جز آنچه را خدا حکم کرده از امام باشد از فیء و خمس و غنیمت که از امام است و آن را هم نیز خدا خود بیان کرده که در کجا صرف کند و با آن چه کند.
در این باره به نظر هشام بن حکم رضایت دادند و هشام به سود ابی مالک بر علیه ابن ابی عمیر قضاوت کرد، ابن ابی عمیر خشم کرد و پس از آن ترک هشام نمود.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۲۷۱
امام صادق علیه السلام فرمود: جبرئیل علیه السلام با پای خویش پنج نهر حفر کرد که زبانه آب در پی آن میآمد (تا نهر کنده شد آب جاری گشت): فرات و دجله و نیل مصر و مهران و نهر بلخ، پس آنچه آب دهد، و از آنها آب خورد (ماده آب جهان و زمینهای آب گیر) از آن امام است و دریای فراگیرنده دنیا (آبهائی که خشکی را فرا گرفته است) از آن امامست.
* سری بن ربیع گوید: ابن ابی عمیر کسی را (در علم و فضل) برابر هشام بن حکم نمیدانست و روزی از رفتن نزد او باز نمیایستاده، تا آنکه با او اختلافی پیدا نمود و از او قطع رابطه کرد، و علتش این بود که میان ابو مالک حضرمی که با هشام رابطه داشت با ابن ابی عمیر در موضوعی راجع بامامت مشاجره شد ابن ابی عمیر گفت: تمام دنیا ملک امامست و او از کسانی که دنیا را بتصرف دارند، سزاوارتر است و ابو مالک گفت: چنین نیست، أملاک مردم متعلق بخود آنهاست، مگر آنچه را که بحکم خدا از آن امام گشته است مانند فیء و خمس و غنیمت که متعلق بامامست و آن را نیز خدا دستور داد که امام علیه السلام بکی باید بدهد و چگونه مصرف کند.
این مشاجره را نزد هشام بن حکم بردند و هر دو باو راضی شدند، هشام موافق ابو مالک و مخالف ابن ابی عمیر رأی داد، لذا ابن أبی عمیر خشمگین شد و پس از آن با هشام قطع رابطه کرد.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۴۰۱
محمد بن اسماعیل، از فضل بن شاذان و علی بن ابراهیم، از پدرش هر دو روایت کردهاند، از ابن ابی عمیر، از حفصَ بن بختری از امام جعفر صادق علیه السلام که فرمود: «جبرئیل به پای خویش پنج نهر کند، و زبانه آب در پی او میآمد و آنها: فرات و دجله و نیلِ مصر و مهران و نهر بلخ است. پس، آنچه را که این نهرها آب دهند، یا از اینها آب داده شود، مال امام است و همچنین است دریایی که دور دنیا را فرا گرفته است» (یعنی دریای محیط).
علی بن ابراهیم، از سندی بن ربیع روایت کرده است که گفت: ابن ابی عمیر هیچ چیز را با هشام بن حکم برابر نمیکرد و چنان بود که روزی، نه، روزی، به دیدن او راضی نمیشد، بلکه هر روزه به نزد او میآمد. پس از او بریده شد و به دیدن او نمیرفت و با او مخالفت ورزید، و سببش این بود که ابو مالک حضرمی که یکی از رجال هشام بود و از او روایت مینمود، در میانه او و ابن ابی عمیر در باب چیزی از امر امامت، منازعه واقع شد. ابن ابی عمیر میگفت که: همه دنیا از برای امام علیه السلام است به طریقه ملکیّت، و امام به آن سزاوارتر است از آنها که این، در دنیا در دست ایشان است. و ابو مالک چنین میگفت که: ملکهای مردم از برای ایشان است، مگر آنچه خدا از برای امام به آن حکم فرموده باشد؛ از غنیمت و خمس که از برای اوست. و اینکه خدا از برای امام قرار داده نیز از برایش بیان فرموده که آن را در کجا بگذارد، و به آن به چه کیفیت رفتار نماید. پس، ابن ابی عمیر و ابو مالک، به هشام بن حکم راضی شدند که در میانه ایشان حَکَم باشد. و به نزد هشام رفتند و هشام برای ابو مالک بر ابن ابی عمیر حکم کرد و گفت: حق با ابو مالک است. پس، ابن ابی عمیر، غضب کرد و بعد از آن، از هشام دوری نمود.