کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۲۱۷
ابو عبیده حذاء گوید: از امام باقر (ع) پرسیدم از استطاعت و گفتار مردم در باره آن شروع به پاسخ کرد و این آیه را خواند (۱۱۸ سوره هود) «همیشه اختلاف دارند جز آنکه خدایش ترحم کند و برای آن، آنها را آفریده» ای ابا عبیده، مردم در رسیدن به حق مختلفند و همه هلاکند، گوید: گفتم: قول او: «جز آنکه ترحم کند».
فرمود: آنان شیعههای ما باشند که برای رحمت خود آفریده و همین معنی قول او است که: «برای آن، آنها را آفریدستشان» می فرماید: آنها را آفرید برای فرمانبری از امام رحمت که میفرماید (۱۵۶ سوره اعراف): «و رحمت من فرا گرفته هر چیزی را» میفرماید:
علم امام است که چون از علم او است هر چیزی را فرا گرفته است که آنان شیعه ما هستند.
سپس خدا فرموده است: «محققاً بنویسیم آن رحمت خود را برای آن کسانی که پرهیز کنند» یعنی از ولایت و پیروی غیر امام حق و از طاعت او سپس فرموده است (۱۵۷ سوره اعراف): «دریابند او را نوشته در نزد خودشان در کتاب تورات و انجیل (مقصود پیغمبر (ص) است و وصی او و قائم (ع) فرمان دهد آنها را به معروف (وقتی ظهور کرد) و نهی کند آنها را از منکر (منکر انکار فضل امام است و دانسته آن را رد کردن) و حلال کند بر ایشان طیبات را (یعنی فرا گرفتن علم را از اهلش) و حرام کند بر آنها خبائث را (گفته مخالف را) و بنهد از دوش آنها بار سنگین را که به دوش دارند (و این بار سنگین گناهانی است که قبل از معرفت فضل امام مرتکب بودند) و زنجیرهای گرانی که بر دوش داشتند (و آن همان گفتارشان بود نسبت به ترک فضل امام که مأمور بدان نبودند، و چون فضل امام را شناختند و فهمیدند خداوند بار سنگین را از دوش آنها بنهاد که همان گناهانشان بود، سپس نسبت آنها را بیان کرده و آنها را معرفی نموده و فرموده): «آن کسانی که ایمان آوردند (یعنی به امام) و او را تأیید کردند و یاری نمودند و پیروی کردند نوری را که همراه او فرود آمده است، آنان همان رستگارانند».
یعنی آن کسانی که از پرستش جبت و طاغوت اجتناب کردند، جبت و طاغوت فلان است و فلان و فلان و عبادت پیروی مردم است نسبت به آنها، باز خدا فرموده است (۵۴ سوره زمر): «باز گردید به سوی پروردگار خود و تسلیم او شوید» و سپس به آنها پاداش داده و فرموده است (۶۴ سوره یونس): «برای آنها است مژده در زندگی دنیا و آخرت» و امام به آنها مژده دهد به قیام قائم و ظهور او و کشتن دشمنانشان و به نجات در آخرت و ورود بر محمد (ص) و خاندان راست گویش بر سر حوض.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۳۰۴
ابو عبیده حذاء گوید: از امام باقر علیه السلام راجع باستطاعت «۱» و گفتار مردم در آن باره پرسیدم حضرت این آیه را تلاوت نمود: «مردم پیوسته مختلف خواهند بود (از لحاظ عقیده)، جز آنکه را پروردگارت ترحم کند (و براه حق هدایتش فرماید) و ایشان را برای ترحم آفریده- ۱۱۹ سوره ۱۲-» و فرمود: ای ابا عبیده! مردم در رسیدن بقول حق مختلفند و همگی در هلاکتند (حق را کنار گذاشته از باطلها پیروی میکنند). من عرضکردم: خدا میفرماید «جز کسیرا که پروردگارت ترحم کند؟» فرمود
__________________________________________________
(۱) استطاعت مربوط بمسأله جبر و تفویض است که در جلد اول ص ۲۲۵ گذشت،
آنها شیعیان ما هستند و خدا آنها را برای رحمتش آفریده، از این رو فرمود: «ایشان را برای ترحم آفرید» یعنی برای اطاعت امام آفرید و امام همان رحمتی است که خدا میفرماید: «رحمت من همه چیز را فرا گرفته ۱۵۶ سوره ۷-» آن رحمت علم امامست و علم امام که مأخوذ از علم خداست همه چیز را فراگرفته آنها شیعیان ما هستند (که علم امام آنها را فراگرفته و دیگران چون از علم امام بهرهئی نبرند، آنها را فرا نمیگیرد).
سپس خدای تعالی فرماید: «رحمت خدا را برای کسانی که پرهیز کنند مقرر میدارد» یعنی از ولایت و طاعت غیر امام پرهیز کنند، سپس فرماید: «او را نزد خود در تورات و انجیل نوشته مییابند» مقصود از او پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله و وصیش و امام قائم است «که ایشان را امر بمعروف میکنند (زمانی که قیام فرماید) و از منکر «۱» بازشان میدارد» و منکر «۲» کسی است که فضیلت امام را نپذیرد و منکر شود «و چیزهای پاکیزه را برای ایشان حلال میکند» چیز پاکیزه بدست آوردن علم است از اهلش «و پلیدیها را بر ایشان حرام میکند» پلیدیها گفتار مخالفین است «و بار سنگین را از گردنشان بنهد» و آن گناهانی است که پیش از شناختن فضیلت امام در میانش بودند «و بند و زنجیرهائی که بر دوش داشتند» و زنجیرها همان سخنانی است که در باره ترک فضیلت امام میگفتند، در صورتی که بآن دستور نداشتند، پس چون فضیلت امام را شناختند، بار گران را از دوششان بنهد و بار گران همان گناهست.
سپس خدای تعالی آنها را معرفی کرده و فرموده است: «کسانی که باو (یعنی بامام) ایمان آورده و گرامیش داشته و یاریش کردهاند و از نوری که همراه او نازل شده پیروی کردهاند ایشان رستگارانند- ۱۵۷
__________________________________________________
(۱) منکر (بصیغه اسم مفعول) بمعنی کار زشت است.
(۲) منکر (بصیغه اسم فاعل) بمعنی انکارکننده و انجام دهنده کار زشت است.
سوره ۷-» یعنی کسانی که از پرستش جبت و طاغوت دوری گزیدند و جبت و طاغوت. فلان و فلان و فلان است و پرستش اطاعت مردم است از ایشان.
باز خدا فرماید: «بسوی پروردگار خود باز گردید و تسلیم او شوید- ۵۴ سوره ۳۹-» سپس ایشان را پاداش داده و فرموده: «بشارت در زندگی دنیا و آخرت برای آنهاست- ۶۴ سوره ۱۰» و امام ایشان را بقیام و ظهور حضرت قائم و بکشته شدن دشمنانشان و نجات در آخرت و ورود بر محمد صلّی اللَّه علی محمد و آله الصادقین بشارت دهد.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۴۶۷
چند نفر از اصحاب ما روایت کردهاند، از احمد بن محمد، از ابن ابی نصر، از حَمّاد بن عثمان، از ابو عبیده حذّاء که گفت: سؤال کردم از امام محمد باقر علیه السلام از توانایی بنده و گفته مردم که میگویند: بنده، مجبور است. پس این آیه را تلاوت فرمود که: «وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفِینَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ وَ لِذلِکَ خَلَقَهُمْ» «۳»، یعنی: «و همیشه مردم با هم اختلاف دارند، مگر آن کسانی که پروردگار تو ایشان را رحم فرمود، و از برای همین، ایشان را آفریده». و حضرت فرمود که: «ای ابو عُبیده، مردم در برخوردن سخن و فهمیدن آن، مختلفاند و همه ایشان، __________________________________________________
(۳). هود، ۱۱۸. هلاک خواهند شد».
راوی میگوید که عرض کردم: کی مقصود است از قول آن جناب: «إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ»، فرمود که: «ایشان، شیعیان مایند، و خدا از برای رحمت خود ایشان را آفریده و همین معنی قول آن جناب است که: «وَ لِذلِکَ خَلَقَهُمْ»، میفرماید که: «ایشان را آفرید از برای فرمانبرداری امام، که رحمتی است» که در باب آن میفرماید: «وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ»، یعنی: «و رحمت من به هر چیزی رسیده است». و حضرت فرمود که: «خدا میفرماید که: امام، مردم را تعلیم داده و علم او که از علم خدا است، فرا گرفته هر چیزی را که مراد از آن، شیعیان ما است.
بعد از آن فرموده که: «فَسَأَکْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ» «۱»، یعنی: «پس زود باشد که بنویسم و ثابت گردانم آن رحمت را از برای آنان که پرهیز میکنند»، و حضرت فرمود: «یعنی: از ولایت غیر امام و طاعت او. پس فرموده: «یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِیلِ» (و در باب اینکه ائمه، نور خدای تعالیاند، مذکور شد تا آخر آنچه در اینجاست. و اگر چه ظاهر این است که ضمیر یَجِدُونَهُ به رسول نبی امّی که در پیش مذکور است، برگردد، لیکن امام علیه السلام فرموده که) یعنی: پیغمبر صلی الله علیه و آله و وصی و قائم را «یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ» (و ظاهر این است که قائم، عطف بر نبی و وصی نباشد، بلکه مبتدا باشد و ما بعد آن خبر و معنی این باشد که:) قائم ایشان را امر به معروف میکند، چون قائم و ظاهر شود، «وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ» (و در قرآن، منکَر به فتح کاف است و ظاهر این حدیث، کسر آن است؛ زیرا که میفرماید:) و منکر کسی است که فضل امام را انکار کند، و جاحد آن باشد» (و بعضی گفتهاند: که چون منکَر به فتح کاف، مستلزم منکِر به کسر کاف بود، لهذا منکَر را به منکِر تفسیر فرمود)
«وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ»، و حضرت فرمود که: «طیبات، فرا گرفتن علم است از اهل آن، «وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ»، و خبائث، گفتار کسانی است که مخالف حق باشند .... «وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ» (و ظاهر این است که قرائت حضرت، چون بعضی از قراء، «إِصْرَهُمْ» باشد؛ زیرا که میفرماید:) و آنها گناهانی است که در آنها و مشغول آنها بودند، پیش از معرفت ایشان به فضل امام، و «وَ الْأَغْلالَ الَّتِی کانَتْ عَلَیْهِمْ»، و اغلال، آن چیزی است که پیوسته میگفتند از آنچه به آن مأمور نشده بودند؛ از ترک کردن فضل امام، و چون فضل امام را شناختند، خدا
__________________________________________________
(۱). اعراف، ۱۵۶.
اصْر ایشان را از ایشان وضع فرمود. و إصر، یعنی: گناه است، و این گناهِ همه گناهان است (چه، منشأ همه، همین است و چون آمرزیده شود، همه آمرزیده شوند).
پس نسب ایشان را بیان فرموده و فرموده که: «الَّذِینَ آمَنُوا» (و در قرآن «فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ» است و ضمیر، بِهِ، راجع به امام است)، یعنی: ایمان آوردند به امام «وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» «۱»، یعنی: آنان که دوری گزیدند ز جبتِ و طاغوت (که آنها را عبادت کنند). و جبت و طاغوت، فلان و فلان و فلان (...) اند. و عبادت آنها، فرمانبرداری مردم است از برای ایشان.
بعد از آن فرموده که: «أَنِیبُوا إِلی رَبِّکُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ» «۲». (و این آیه در سوره زمر است و در صدر آن، واو نیز هست)، و ترجمه آن این است که: «و رجوع نمایید (از شرک و سائر معاصی و به جدّ و جهد تمام، متوجه شوید) به سوی پروردگار خویش، و گردن نهید و انقیاد نمایید او را» (در هر چه امر فرماید به شما). پس جزای ایشان را بیان فرموده و فرموده که: «لَهُمُ الْبُشْری فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَةِ» «۳»». (و این آیه، در سوره یونس است، و در قرآن وَ فِی الْآخِرَةِ با لفظ فی است) و معنی آن این است که: «از برای ایشان (یعنی: مؤمنان پرهیزگار) بشارت و مژدگانی است در زندگانی دنیا و در آخرت».
و حضرت فرمود که: «امام، ایشان را بشارت میدهد به قیام قائم و به ظهور آن حضرت، و به کشتن دشمنان ایشان، و به نجات در آخرت، و وارد شدن بر محمد و آل او که راستگویانند بر لب آب حوض کوثر». __________________________________________________
(۱). اعراف، ۱۵۷.
(۲). زمر، ۵۴.
(۳). یونس، ۶۴.