کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۳۰۳
امام صادق (ع) فرمود: به راستی فاطمه بنت اسد مادر امیر المؤمنین (ع) نخستین زنی بود که به سوی رسول خدا (ص) هجرت کرد و از مکه به مدینه با پای پیاده آمد و از خوشرفتارترین مردم بود نسبت به رسول خدا (ص) شنید که رسول خدا (ص) میفرماید:
به راستی مردم روز رستاخیز برهنه محشور شوند چون روزی که از مادر زایند گفت: وای از این رسوائی، رسول خدا (ص) فرمود:
من از خدا میخواهم که تو را با جامه محشور کند، و از آن حضرت شنید که از فشار قبر یاد میفرمود، فریاد زد: وای از ناتوانی من رسول خدا (ص) به او فرمود: من از خدا درخواست میکنم که تو را کفایت کند و از فشار قبر آسوده کند.
روزی بر رسول خدا (ص) گفت: من میخواهم این کنیز خود را آزاد کنم، در پاسخش فرمود: اگر چنین کنی خدا به هر عضوی از او عضوی از تو را از دوزخ آزاد کند، و چون بیمار شد بر رسول خدا (ص) وصیت کرد و سفارش کرد که خادم او را آزاد کند، زبانش بند آمده بود به اشاره با رسول خدا (ص) سخن میکرد و رسول خدا (ص) وصیتش را پذیرفت، در این میان که روزی رسول خدا (ص) نشسته بود، امیر المؤمنین (ع) گریان نزد او آمد، رسول خدا (ص) فرمود: برای چه گریه میکنی؟ عرض کرد:
مادرم فاطمه مرد، رسول خدا (ص) فرمود: به خدا و مادر من هم، و شتابان برخاست تا وارد بر او شد و نگاهی به او کرد و گریست و سپس به زنها دستور داد او را غسل دهند و فرمود: چون از غسل او فارغ شدید کاری نکنید تا به من اعلام کنید، چون فارغ شدند به او اعلام کردند و آن حضرت یکی از پیراهنهای خود را که به تن میپوشید داد تا او را در آن کفن کنند و به مسلمانان فرمود: چون در کار فاطمه دیدید من کاری میکنم که پیش از آن با مردهای نکردم سبب آن را از من بپرسید.
چون زنان از غسل و کفن او فارغ شدند، رسول خدا (ص) آمد و جنازه او را بر دوش گرفت و زیر جنازه او بود تا او را به قبرش رسانید و او را در کنار قبرش نهاد و خود وارد قبرش شد و در آن خوابید و سپس برخاست و با دست خود او را گرفت و در قبرش نهاد و بر او سرازیر شد و مدتی طولانی با او راز میگفت: و به او میگفت: پسرت، پسرت، (پسرت).
سپس از قبرش برآمد و خشت بر آن چید و آن را ساخت سپس روی قبرش افتاد و شنیدند که میفرمود: لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، بار خدایا من او را به تو میسپارم، سپس برگشت و مسلمانان به آن حضرت گفتند: ما دیدیم شما کارهائی کردید که پیش از امروز نکرده بودید، فرمود: امروز آخرین قسمت احسان ابی طالب را از دست دادم، مطلب این است که اگر نزد این فاطمه چیزی بود، مرا نسبت بدان بر خود و فرزندانش مقدم میداشت.
من روزی از قیامت یاد کردم و از این که مردم در آن برهنه محشور میشوند، گفت: وای از این رسوائی من، من ضمانت کردم که خدا او را با تن پوشیده محشور سازد، من از فشار قبر یاد کردم، گفت: وای از ناتوانی من، و من ضمانت کردم که خدا او را آسوده
سازد، من او را در پیراهنم کفن کردم و در گورش خوابیدم برای این، و بر او سرازیر شدم و به او تلقین کردم آنچه از او پرسش میشد، زیرا از او پرسش شد از پروردگارش و پاسخ گفت: و پرسش شد از ولی و امامش، و زبانش بند شد، من به او گفتم:
پسرت، پسرت، (پسرت).
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۳۴۷
امام صادق علیه السلام فرمود: فاطمه بنت اسد مادر امیر المؤمنین نخستین زنی بود که پیاده از مکه بمدینه بسوی پیغمبر (ص) مهاجرت کرد و از همه مردم نسبت بپیغمبر مهربانتر بود، از پیغمبر شنید که میفرمود:
مردم روز قیامت برهنه مادر زاد محشور شوند، پس گفت: وای از این رسوائی! پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله باو فرمود: من از خدا میخواهم که ترا با لباس محشور کند، و نیز از آن حضرت شنید که فشار قبر را یاد آور میشد. فاطمه گفت: وای از ناتوانی!، پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله باو فرمود: من از خدا میخواهم که تو را در آنجا آسوده دارد.
روزی برسول خدا صلی اللَّه علیه و آله عرضکرد: من میخواهم این کنیز خود را آزاد کنم، حضرت باو فرمود: اگر چنین کنی، خدا در برابر هر عضوی از او یک عضو ترا از آتش دوزخ آزاد کند، پس چون بیمار شد، بپیغمبر صلی اللَّه علیه و آله وصیت کرد و سفارش نمود خادمش را آزاد کند و زبانش بند آمده بود، لذا بپیغمبر اشاره کرد و پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله وصیتش را پذیرفت. پس روزی پیغمبر نشسته بود که امیر المؤمنین علیه السلام گریان وارد شد. پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله باو فرمود: چرا گریه میکنی؟ گفت: مادرم فاطمه وفات کرد. پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله فرمود: بخدا مادر من هم بود، پس با شتاب برخاست تا بر او وارد شد و چون باو نگریست گریان شد. آنگاه بزنها دستور داد غسلش دهند.
و فرمود: چون از غسلش فارغ شدید، کاری نکنید تا بمن خبر دهید، آنها چون فارغ شدند، آن حضرت را آگاه ساختند. رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله پیراهنی را که در زیر میپوشید و ببدنش میچسبید بیکی از آنها داد تا در آن کفنش کنند، و بمسلمانان فرمود: هر گاه دیدید من کاری کردم که پیش از این نکرده بودم، از من بپرسید چرا این کار کردی؟.
چون زنان از غسل و کفنش، بپرداختند، پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله در آمد و جنازه را روی دوش کشید و همواره زیر جنازه بود تا بقبرش رسانید، سپس جنازه را گذاشت و خود داخل قبر شد و در آن دراز کشید، آنگاه برخاست و جنازه را با دست خود گرفت و داخل قبر کرد، سپس خم شد و مدتی طولانی با او سر گوشی میکرد و میفرمود: پسرت، پسرت [پسرت] پس برخاست و روی قبر را هموار کرد، و باز خود را بروی قبر انداخت و مردم میشنیدند که میفرمود: «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ بار خدایا! من او را بتو میسپارم» آنگاه مراجعت فرمود.
مسلمین عرضکردند: شما را دیدیم کارهائی کردید که پیش از این نکرده بودید؛ فرمود: امروز مهربانی ابو طالب را از دست دادم، فاطمه اگر چیز خوبی نزدش بود، مرا بر خود و فرزندانش مقدم میداشت، من از روز قیامت یاد کردم و گفتم: مردم برهنه محشور شوند، او گفت: وای از این رسوائی، من ضامن شدم که خدا او را با لباس محشور کند و از فشار قبر یادآور شدم. او گفت: وای از ناتوانی، من ضمانتش کردم که خدا کارگزاریش کند، از این جهت او را در پیراهنم کفن کردم و در قبرش خوابیدم و سر بگوشش گذاردم و آنچه از او میپرسیدند تلقینش کردم. چون او را از پروردگارش پرسیدند جواب داد و چون از پیغمبرش پرسیدند جواب داد اما چون از ولی و امامش پرسیدند، زبانش بلکنت افتاد، من گفتم: پسرت، پسرت [پسرت].
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۵۶۳
علی بن محمد بن عبداللَّه، از سَیّاری، از محمد بن جمهور، از بعضی از اصحاب ما، از امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمود: «فاطمه بنت اسد، مادر امیر المؤمنین علیه السلام، اوّل زنی بود که به سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله هجرت نمود از مکّه به سوی مدینه پای پیاده، و از همه مردمان نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله مهربانتر بود. بعد از آن، از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنید که میفرمود: مردم در روز قیامت برهنه محشور میشوند؛ چنانچه از مادر متولّد شدهاند. فاطمه گفت: واسواتاه؛ ای داد از رسوایی و بد حالی، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود که: من از خدا میخواهم که تو را پوشیده محشور گرداند. و از آن حضرت شنید که: فشار قبر را ذکر میفرمود، گفت: وا ضعفاه؛ ای داد از ضعف و ناتوانی، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود که: من از خدا سؤال میکنم که این فشار را از تو دفع کند. و فاطمه روزی به رسول خدا صلی الله علیه و آله عرض کرد که: من اراده دارم که همین کنیزک خود را آزاد کنم، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود که: اگر چنین کنی، خدا به هر عضوی از او، عضوی از تو را از آتش دوزخ آزاد گرداند.
و چون فاطمه بیمار شد، رسول خدا صلی الله علیه و آله را وصیّ خود گردانید و امر کرد که آن حضرت کنیزک او را آزاد گرداند. و زبانش در بند شد که نمیتوانست سخن گوید، پس شروع کرد به اشاره کردن و به سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله اشاره میکرد (به اشاره که مطلب از آن فهمیده میشد) و رسول خدا صلی الله علیه و آله وصیّت او را قبول فرمود.
بعد از آن در بین آنکه رسول خدا صلی الله علیه و آله روزی نشسته بود، ناگاه امیر المؤمنین به خدمت آن حضرت آمد و آن حضرت گریه میکرد، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: چه چیز تو را میگریاند؟
عرض کرد که: مادرم فاطمه وفات کرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: به خدا سوگند که فاطمه، مادر من بود. و آن حضرت برخاست و میشتافت تا داخل شد در خانهای که فاطمه بود. پس به سوی فاطمه نگریست و گریست و زنان را امر فرمود که: او را غسل دهند. و فرمود که: چون از غسل او فارغ شوید، از پیش خود کاری مکنید تا آنکه مرا اعلام کنید.
چون فارغ شدند، آن حضرت را به این امر اعلام کردند، پس یکی از پیراهنهای خویش (و بنابر بعضی از نسخ کافی، بهترین پیراهنهای خویش) را که تالی تن مبارکش بود (و آن را میپوشید بیآنکه چیزی در میانه آن و جسد شریفش حائل و مانع باشد)، به ایشان داد و ایشان را امر فرمود که: فاطمه را در آن کفن کنند. و به مسلمانان فرمود که: چون مرا ببینید که چیزی را به عمل آورم که پیش از آن، آن را به عمل نیاورده باشم، مرا سؤال کنید که چرا آن را کردم و چون از غسل و کفن فاطمه فارغ گردیدند، رسول خدا صلی الله علیه و آله داخل شد و جنازه او را بر دوش خویش گذاشت و متصّل در زیر جنازه او بود تا او را بر سر قبرش رسانید. بعد از آن، جنازه را بر زمین گذاشت و در قبر داخل شد و در آن خوابید، پس برخاست و فاطمه را بر روی دستهای خویش گرفت تا او را در قبر گذاشت و زمانی طولانی بر او نگون گردیده، سرِ خویش را به پایین کرده با او راز میگفت و به او میفرمود که: پسرت، پسرت، پس بیرون آمد و قبر او را هموار کرد.
بعد از آن، بر قبر او نگون گردید و از آن حضرت شنیدند که میگفت: لا اله الّا اللَّه اللّهمّ انّی استودعها ایّاک (و بنابر بعضی از نسخ، استودعک ایّاها)، یعنی: «نیست خدایی مگر خدا.
خداوندا، به درستی که من فاطمه را به تو میسپارم». پس برگشت و مسلمانان به آن حضرت عرض کردند که: ما تو را دیدیم که چیزی چند را به فعل آوردی که پیش از این روز، آنها را نکرده بودی. حضرت فرمود که: امروز نیکی ابوطالب را گم کردم و احسانش از من بریده شد.
به درستی که فاطمه چنان بود که چیزی که در نزد او بود، مرا بر خود و فرزندان خود به آن بر میگزید (که خود نمیخورد و به فرزندان خود نمیداد و به من میخورانید)، و من در حال حیات او قیامت را ذکر کردم و گفتم که: مردم برهنه محشور میشوند، گفت: واسواتاه، پس من از برای او ضامن شدم که خدا او را پوشیده محشور گرداند. و فشار قبر را ذکر کردم، گفت:
واضعفاه، پس من از برای او ضامن شدم که خدا آن را از او دفع کند، و برای همین او را به پیراهن خود کفن کردم و در قبرش خوابیدم و بر او نگون شدم و آنچه را که از آن سؤال میشد، به او فهمانیدم و به زبانش دادم.
پس به درستی که او را از پروردگارش سؤال کردند و آنچه بایست بگوید، گفت و از رسولش او را سؤال کردند، او را جواب داد، و از ولی و امام خود سؤال شد، اضطراب و تشویشی بر او مستولی شد و نتوانست جواب دهد، گفتم: امام، پسر تو است، امام، پسر تو است» (و من میگویم که جواب نگفتن فاطمه، یا به جهت شرم بوده، یا حکمت در آن، اظهار امامت فرزندش امیر المؤمنین علیه السلام).