الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۱۶۳

محمد بن يحيي عن بعض اصحابه و علي بن ابراهيم عن ابيه عن هارون بن مسلم عن مسعده بن صدقه عن ابي عبد الله ع و علي بن ابراهيم عن ابيه عن ابن محبوب رفعه عن امير المومنين ع انه قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۱۶۱ امیر المؤمنین (ع) فرمود که: مبغوض‏ترین خلق در آستانه خدای عز و جل دو کسند: ۱- مردی که خدایش به خودش واگذارده و از راه راست سرگردان (خلافکار خ ل) مانده است و شیفته سخن بدعت است و روزه و نماز ورد زبان اوست، او وسیله فتنه کسانی است که در دامش افتند، از روش درست اسلاف خود گمراه است و گمراه‏کننده هر آن کس است که در زندگی و پس از مرگش به او اقتداء کند، حمال خطای دیگران است و گرو خطای خود. ۲- مردی که از نادانی در میان مردم نادان اندر است و رو به موجهای تاریک آشوب و فتنه دارد و در آن بپاید و بماند و مردم نماها او را عالم خوانند و یک روز علمی سالم نگذرانده، بامدادان شتاب کرده و از چیزی فراوان خواسته که کمش به از افزون آن است (مانند مال و جاه و علوم شعر و ادب و اوضاع دنیا که کمش لازم است و بهتر از فزون آن است که اسباب گرفتاری است) تا چون از آب بوگندو سیر شده و مطالب بیهوده گنج کرده میان مردم به مسند قضاوت قاطع نشسته، و تعهد کرده موضوعی که بر دیگری مشتبه است حل کند و اگر بر خلاف نظر قاضی پیش از خود حکم کند اطمینان ندارد که قاضی آینده حکم او را هم نقض کند چنانچه او با سلف خود رفتار کرده و چون به یک موضوع مبهم و پیچیده دچار شود یک مشت نظریات پوچ خود را برای آن آماده دارد و آن را حکم قاطع شمارد او است که شبهه و مطالب مورد تردید را چون تار عنکبوت بهم بافته و نداند که در ما وراء آن مقامی که بدان رسیده مذهب درستی هست، در قیاس چیزی به چیزی نظر خود را تکذیب نکند، و بدان اعتماد کند و چون موضوع بر او تاریک باشد به روی خود نیاورد و نادانی خود را پنهان کند، چون درک می‏کند نمی‏داند و مبادا به او بگویند نمی‏داند، به خود جرأت دهد و حکمی صادر کند، او کلید موجهای تاریک و پر مرتکب شبهات است و شناگر ماهر نادانی، و از آنچه نداند عذر نخواهد تا سالم ماند و در مسائل علمی روشن نباشد که به ضرس قاطع حکم کند تا بهره‏ای برد، روایات را چون گیاه خشک دم باد بدور ریزد، مواریث از احکام خلاف او بگریند و خونهائی که به ناحق به حکم او ریخته شود شیون کنند و فرج حرام به قضاوت او حلال شود و فرج حلال حرام گردد، از سر چشمه مقامی که بخود بسته سیراب نگشته و اهل علم حقی که از آن دم زند نیست. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۷۰ امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: مبغوض‏ترین مردم نزد خدا دو نفرند: ۱- مردیکه خدا او را بخودش واگذاشته از راه راست منحرف گشته، دلباخته سخن بدعت شده، از نماز و روزه هم دم میزند، مردمی بوسیله او بفتنه افتاده‏اند، راه هدایت پیشینیانش را گم کرده و در زندگی و پس از مرگش گمراه‏کننده پیروانش گشته، باربر خطاهای دیگری شده و در گرو خطای خویش است. ۲- مردیکه نادانی را در میان مردم نادان قماش خود قرار داده، اسیر تاریکیهای فتنه گشته، انسان نماها او را عالم گویند در صورتی که یک روز تمام را صرف علم نکرده، صبح زود برخاسته و آنچه را که کمش از زیادش بهتر است (مال دنیا یا علوم بیفائده) فراوان خواسته چون از آب گندیده سیر شد و مطالب بیفائده را انباشته کرد، بین مردم بر کرسی قضاوت نشست و متعهد شد که آنچه بر دیگران مشکل بوده حل کند، اگر با نظر قاضی پیشینش مخالفت میکند اطمینان ندارد که قاضی پس از او حکم او را نقض نکند چنان که او با قاضی پیشین کرد، اگر با مطالب پیچیده و مشکلی مواجه شود ترهاتی از نظر خویش برای آن بافته و آماده میکند و حکم قطعی میدهد شبهه‏بافی او مثل تار بافتن عنکبوتست، خودش نمیداند درست رفته یا خطا کرده، گمان نکند در آنچه او منکر است دانشی وجود داشته باشد و جز معتقدات خویش روش درستی سراغ ندارد، اگر چیزی را بچیزی قیاس کند (و بخطا هم رود) نظر خویش را تکذیب نکند و اگر مطلبی بر او تاریک باشد برای جهلی که در خود سراغ دارد آن را پنهان میکند تا نگویند نمیداند سپس گستاخی کند و حکم دهد اوست کلید تاریکیها (که در نادانی بر مردم گشاید) شبها ترا مرتکب شود، در نادانیها کورکورانه گام بردارد، از آنچه نداند پوزش نطلبد تا سالم ماند و در علم ریشه‏دار و قاطع نیست تا بهره برد. روایات را در هم میشکند همچنان که باد گیاه خشکیده را، میراثهای بنا حق رفته از او گریانند، و خونهای بناحق ریخته از او نالان، زناشوئی حرام بحکم او حلال گردد، و زناشوئی حلال حرام شود، برای جوابدادن بمسائلی که نزدش می‏آید سرشار نیست و اهلیت ریاستی را که بواسطه داشتن علم حق ادعا میکند ندارد. توضیح فرق میان این دو نفر اینست که اولی در اصول دین خرابکاری کند و بدعت گذارد و دومی مقام قضاء و فتوی را بناحق غصب کند محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۲۰۱ محمد بن یحیی، از بعضی از اصحاب خویش و علی بن ابراهیم، از پدرش، از هارون بن مسلم، از مَسعدة بن صَدقه، از امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده‏اند و علی بن ابراهیم، از پدرش روایت کرده از ابن محبوب که آن را مرفوع ساخته از امیر المؤمنین علیه السلام که آن حضرت فرمود: «از جمله دشمن‏ترین خلق به سوی خدای عزّوجلّ دو مردند: یکی مردی که خدا او را به خود واگذاشته (و امور او را به اصلاح نمی‏آورد)، و آن مرد، از راه راست میل کرده (و سرگردان است) و سخنی که بدعت باشد، پرده دلش را شکافته و به درون آن، جا گرفته (یا به واسطه دوستی آن، دل سوخته و شیفته و بیمار شده است. و این، کنایه است از شدت محبت است). و حریص شده به روزه داشتن و نماز کردن و چنین کسی، فتنه و آزمایشی است از برای آن‏که به واسطه او در فتنه افتاده و گمراه است از طریقه هدایت آن‏که پیش از او بوده، و گمراه کننده کسی است که به او اقتدا کند، و در این بدعت، او را پیروی نماید؛ خواه در وقت زندگی او باشد و خواه بعد از مرگ او. و گناهان غیر خود که او را در این بدعت تبعیت کرده‏اند، بر خواهد داشت. و خود، به گناه خود در گرو است که نمی‏تواند خود را باز رهاند. و دیگر مردی است که جهل را از مواضع مختلف فراهم آورده است در میان مردمان جاهل و اهتمام دارد به تاریکی‏های فتنه و آنها که در صورت به آدمیان شباهت دارند، و در حقیقت انسان نیستند، او را عالم می‏نامند و در این شغل، روزی درنگ نکرده که سالم باشد، و در هر روز، هر کسی را پیشی می‏گیرد به سوی جهالات و بسیار تحصیل می‏کند آنچه را که هر چه کم باشد، از آن، بهتر است از آنچه بسیار باشد تا چون سیراب شود از آب گندیده بد بو (یعنی جهالات را جمع کند آن قدر که به اعتقاد خودْ آن را کافی داند و شکمش چنان پر شود که بر آید از آنچه نفع و فایده نداشته باشد). در میان مردمان بنشیند و قاضی باشد (که در میان ایشان حکم کند) و در موضع اشتباه آنچه بر غیر او مشتبه است، خلاصه آن را بگیرد (و چیزی بگوید که مورد بحث نگردد) و اگر با قاضیی که بر او پیشی گرفته، مخالفت ورزد، ایمن نباشد از آن‏که کسی که بعد از آن می‏آید حکم او را زند، چنان که او با کسی پیش از او بوده، چنین نموده، و اگر یکی از مسایل مشکله (که فهمیدن آن دشوار باشد) بر او فرود آید، رأی در میان افتاده بی مصرف خویش را از برای آن آماده باشد، و درهم بافد، بعد از آن، به آن قطع کند و جزم به هم رساند. پس چنین کسی، از شک و آشفتگی و آمیزش شبهه‏ها، در مثل تار عنکبوت است (که به اندک چیزی نیست و نابود می‏شود)، نمی‏داند درست گفته یا خطا کرده است. و علم را در غیرآنچه می‏داند نمی‏پندارد (و یا آن را علم نمی‏شمارد و اعتقاد نمی‏کند که از پس آنچه در آن رسیده راهی باشد)، و چنان می‏داند که به اعلا درجه علم رسیده، و اگر چیزی را به چیزی قیاس کند، نظر و فکر خویش را تکذیب نکند و آن را باور دارد. و اگر امر بر او مشکل باشد، آن را بپوشاند و پنهان کند به جهت جهل خود که خود می‏داند و می‏داند که نمی‏داند تا آن‏که در باره او نگویند که نمی‏داند. بعد از آن جرأت می‏نماید و حکم می‏کند در میان مردمان. پس او کلید پوشیده‏ها و تاریکی‏ها و مشکلات است (که بسیار مشکلات به واسطه او به ظهور رسد) و بر شبهه‏ها بسیار سوار شود (به آن‏که آنها را مرتکب گردد)، و خود را در جهالت‏ها افکند و هیچ پروا نکند و دست و پا ببازالاند، «۱» و عذر نخواهد از آنچه نمی‏داند تا سالم باشد، و دندان نزند به دندان برنده تا غنیمت یابد (و این، مثل است از برای آن‏که علم را درست ندانسته و آن را محکم نساخته است). روایت‏ها را پراکنده می‏کند؛ چون پراکندن کردن باد گیاه خشک را (که آن از زمین بر می‏کند و به هر سو می‏برد. یا روایت‏ها را به هم می‏بافد؛ چنان که باد گیاه را به هم می‏پیچد. و اول اظهر است). و میراث‏ها از تقسیم او می‏گریند، و خون‏ها از دست او فریاد و فغان می‏کنند، و فرج حرام را به حکم خویش حلال می‏گرداند، و فرج حلال را به حکم خویش حرام می‏کند. نه مردی است استوار که تواند آنچه که بر او وارد می‏شود، باز گرداند (به این‏که آنچه از او می‏پرسند جواب گوید). نه سزاوار چیزی که به سبب آن، پیش دستی نموده، یا به واسطه آن مردم او را مدح کرده‏اند از آنچه ادعا نموده که علم حق را نمی‏داند». __________________________________________________ (۱). باز کند و بگشاید.