حدیث امام محمّد باقر (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ التَّوْحِيدِ بَابُ النَّوَادِر
کتاب التوحيد · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام
سند
محمد بن يحيي عن احمد بن محمد بن عيسي عن محمد بن سنان عن ابي سلام النخاس عن بعض اصحابنا عن ابي جعفر ع قال :
نَحْنُ اَلْمَثَانِي اَلَّذِي أَعْطَاهُ اَللَّهُ نَبِيَّنَا مُحَمَّداً ص وَ نَحْنُ وَجْهُ اَللَّهِ نَتَقَلَّبُ فِي اَلْأَرْضِ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ وَ نَحْنُ عَيْنُ اَللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ يَدُهُ اَلْمَبْسُوطَةُ بِالرَّحْمَةِ عَلَى عِبَادِهِ عَرَفَنَا مَنْ عَرَفَنَا وَ جَهِلَنَا مَنْ جَهِلَنَا وَ إِمَامَةَ اَلْمُتَّقِينَ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۴۱۳
امام باقر (ع) فرمود: ما هستیم آن مثانی که خدا به پیغمبر خود محمد (ص) عطا کرد، ما همان وجهه خدائیم که در روی زمین میان شما میغلطیم، مائیم دیده بان خدا در خلقش و دست رحمتش که به بندگان دراز کرده، شناسد ما را هر که شناسد و نادیده گیرد ما را هر که نادیده گیرد، سوگند به پیشوائی متقیان (و پیشوائی متقیان را خ ل).
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۱۹۵
امام صادق (ع) فرمود: مائیم آن مثانی که خدا به پیغمبر ما محمد (ص) عطا فرموده است (یعنی همدوش قرآنیم که پیغمبر فرمود: دو چیز سنگین میان شما گذاشتهام) و مائیم وجه خدا که در زمین میان شما رفت و آمد کنیم مائیم دیده خدا میان خلقش (ناظر و شاهد کردار مخلوقیم) و دست باز رحمت او بر بندگانش شناخت هر که ما را شناخت (و خوشا بحالش) و پیشوائی پرهیزگاران را نشناخت هر که ما را نشناخت (و چه زیان بزرگی کرد که مرگش در پیش است و آنگاه زیان خود دریابد).
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۴۵۹
محمد بن یحیی، از احمد بن محمد بن عیسی، از محمد بن سِنان، از ابو سلّام نَخّاس، از بعضی از اصحاب ما، از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که آن حضرت فرمود:
«ماییم دوتا دوتاهایی که خدا به پیغمبر ما محمد صلی الله علیه و آله عطا فرموده».
(و مراد آن حضرت، تفسیر قول خدای تعالی است که: «وَ لَقَدْ آتَیْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ» «۲»، یعنی: «و هر آینه به حقیقت که دادیم تو را هفت از دو تا دو تاها که مکرر شدهاند، و قرآن بزرگ و بزرگوار را». و اکثر مفسرین این هفت را به هفت آیه تفسیر کردهاند، و گفتهاند که: مراد از آن، سوره حمد است؛ چه آن، هفت آیه است و لهذا آن سوره را سبع المثانی نیز میگویند. و در وجه دوئیت آن گفتهاند که، از آن راه است که در نماز لا اقل دو بار خوانده میشود، و خروج نماز وتر بر فرضی که از شفع جدا باشد، ضرری ندارد، یا به جهت آن است که اکثر الفاظ آن مکرر واقع شده، یا به جهت تکرار نزول آن است که یکبار در مکه نازل شده و یکبار در مدینه. و بنا بر آنچه آن حضرت فرموده میتواند که وجه هفت بودن ایشان، این باشد که نامهای ایشان هفت است: علی و فاطمه و حسن و حسین و محمد و جعفر و موسی- سلام اللَّه علیهم- و تتمه، مکرر است و وجه تکرار و دوئیت از اینجا معلوم میشود، یا دوئیت ایشان به اعتبار انضمام ایشان با قرآن باشد و احتمال دارد که مثانی از ثناء باشد؛ زیرا که ایشان ثنای خدا را به جا آوردند؛ چنانچه حق ثنای اوست به حسب طاقت بشری. تتمه حدیث آنکه: حضرت فرمود:) «و ماییم روی خدا و راه او (چه، خلائق به وساطت ما به خدا میرسند، و متوجه معارف الهی میشوند). و با این حال در میان شما
__________________________________________________
(۲). حجر، ۸۷.
میگردیم. و ماییم چشم خدا در میان آفریدگانش (که به واسطه ما به سوی ایشان مینگرند، نه چنانچه کند چشمان به وساطت عینک به خطوط نظر میکنند). و ماییم دست خدا که بر بندگان خویش به رحمت گشوده. میشناسیم هر که ما را شناسد، و نمیشناسیم هر که ما را نمیشناسد (و احتمال دارد که معنی این باشد که: هر که پیش از این در عالم ذرّ، ما را شناخت امروز نیز ما را میشناسد و هر که در آنجا ما را نشناخت، در اینجا نیز ما را نمیشناسد. و میتواند که مراد این باشد که: این اوصاف از برای ما ثابت است؛ خواه مردم ما را به این اوصاف بشناسند و خواه نشناسند).
و پیشوایی پرهیزگاران از برای ما است» (که اهل تقوی به ما اقتدا میکنند در امور دین. و ظاهر این است که این فقره، تصحیف باشد که امامة الیقین به امامة المتقین بدل شده باشد.
علی بن ابراهیم در تفسیر خود، همین حدیث را به سندی دیگر از آن حضرت روایت کرده از اول حدیث تا آنکه ذکر فرموده که: «هر که ما را شناسد، ما او را شناسیم. پس هر که ما را شناخت، یقین در پیش روی اوست و هر که ما را نشناسد، ما او را نشناسیم. پس هر که ما را نشناخت، آتش افروخته در پیش روی اوست». و مراد از یقین، مرگ است؛ چه آن، تحفه مؤمن است که از رنج دنیا خلاص میشود و به این شناخت منتفع میگردد و در بهشت جاودانی قرار میگیرد. و بعضی احتمال دادهاند که مراد، این باشد که این معرفت که به دلیل حاصل شده به مشاهده و عین الیقین، از برای او حاصل خواهد شد. و به قرینه مقابله، اول ظاهرتر است.
و در توحید صدوق همین حدیث به سندی دیگر مذکور است، و در آخر آن چنین است که:
«هر که ما را شناسد، ما او را شناسیم و هر که ما را نشناسد، یقین در پیش روی اوست». و معنی احتمالی بنا بر آنچه در توحید است، مناسبت تمام دارد).