الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۳۵۶

محمد بن يحيي عن محمد بن الحسين عن محمد بن اسماعيل بن بزيع عن عمه حمزه بن بزيع عن ابي عبد الله ع :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۴۱۷ امام صادق (ع) در تفسیر قول خدای تعالی (۵۴ سوره ۴۳): «چون ما را به افسوس آوردند از آنها انتقام کشیدیم» فرمود: محقق است که خدای تبارک و تعالی چون ما افسوس نخورد ولی او دوستانی برای خود آفریده است که افسوس خورند و بپسندند و با اینکه آنها مخلوق و پرورده اویند، رضای آنها را رضای خود مقرر کرده و خشم آنها را خشم خود، زیرا آنها داعیان به سوی خود و رهنمای بر خویش نموده و بدین سبب این مقام را دارند و این برای آن نیست که از نافرمانی مردم زیانی به خدا رسد چنانچه به خلق می‏رسد، ولی این است مقصود از آنچه در این باره گفته شده است و به راستی که خدای عز و جل فرموده است: هر که یک دوست مرا خوار شمارد مرا به نبرد طلبیده و بدان دعوت کرده و فرموده است (۸۰ سوره ۴): «هر که فرمان رسول برد، فرمان خدا را برده» و فرموده ۱۰ سوره ۴۸): «به راستی کسانی که با تو بیعت کنند همانا با خدا بیعت کردند، دست خدا روی دست آنها است» همه اینها و آنچه بدانها ماند چنان است که من با تو گفتم و خشنودی و خشم و آنچه بدانها ماند هم مثل آنها است و اگر روا بود که افسوس و دلتنگی برای خدا رخ دهد با اینکه خدا آنها را آفریده و ایجاد کرده گوینده‏ای را می‏رسد که بگوید روزی شود که خالق جهان نیست گردد، زیرا اگر خشم و دلتنگی بر او در آیند دیگرگونی به او رخ دهد و هر چه در معرض تغییر و دیگرگونی باشد، از نیستی مصون نیست و در این صورت فرقی میان پدید آرنده و پدید شده و میان قادر و آنچه مسخر قدرت است و میان خالق و مخلوق نماند بسیار بسیار از این گفتار ناهنجار برتر است و بدور است بلکه او است که همه چیز را آفریده بی‏نیاز بدان و چون خلقت او بر پایه بی‏نیازی از مخلوق است محال است‏ که حدی و یا چگونگی در وی باشد خوب بفهم ان شاء الله. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۱۹۷ امام صادق (ع) راجع بقول خدای عز و جل (۵۴ سوره ۴۳) «چون ما را بافسوس آوردند از ایشان انتقام گرفتیم» فرمود: خدای عز و جل چون افسوس ما افسوس نخورد لیکن او دوستانی ای خود آفریده که آنها افسوس خورند و خشنود گردند. و ایشان مخلوقند و پروریدگان و خداوند خشنودی آنها را خشنودی خود و خشم آنها را خشم خود قرار داده زیرا ایشان را مبلغین خود و دلالت‏کنندگان بسوی خود مقرر داشته است و از این جهت است که آن مقامرا دارند، معنی آیه آن نیست که افسوس دامن خدای تعالی را گیرد چنان که دامنگیر مخلوق شود بلکه معنی آن چنانست که در این باره گفته است «هر که بیکی از دوستان من اهانت کند بپیکار من آمده و مرا بمبارزه خوانده است و فرموده (۸۰ سوره ۴) «هر که فرمان پیغمبر برد فرمان خدا برده است» و نیز فرموده است (۱۰ سوره ۴۸) «همانا کسانی که با تو بیعت کنند با خدا بیعت کرده‏اند و دست خدا روی دست ایشانست» تمام این عبارات و آنچه مانند اینهاست معنایش همانست که برایت گفتم و همچنین است خشنودی و خشم و غیر این دو از صفات دیگر مانند آنها، اگر بنا باشد که افسوس و دلتنگی دامن خدا را هم بگیرد در صورتی که خود او خالق و پدید آورنده آنها است روا باشد که کسی بگوید روزی شود که خدای خالق نابود گردد، زیرا اگر خشم و دلتنگی بر او درآید دگرگونی عارضش شود و چون دگرگونی عارضش شود از نابودی ایمن نباشد، بعلاوه در این صورت میان پدید آورنده و پدید شده و میان قادر و آنچه زیر قدرتست و میان خالق و مخلوق فرقی نباشد، خدا از چنین گفتار برتری بسیار دارد، او خالق همه چیز است بدون آنکه بآنها نیازی داشته باشد و چون بی‏نیاز است اندازه و چگونگی نسبت باو محالست- مطلب را بفهم ان شاء اللَّه تعالی. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۴۶۳ محمد بن یحیی، از محمد بن حسین، از محمد بن اسماعیل بن بَزیع، از عمویش حمزة بن بزیع، از امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است در فرموده خدای عزّوجلّ: «فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ» «۱»، یعنی: «پس آن هنگام که ما را سخت خشمناک و اندوهگین ساختند، از ایشان کینه کشیدیم»، که آن حضرت فرمود: «خدای عزّوجلّ اندوه نمی‏خورد و خشم نمی‏گیرد چون اندوه و خشم ما، ولیکن آن جناب دوستانی چند را از برای خود آفریده که اندوه می‏خورند و خشم می‏گیرند و خشنود می‏گردند، و ایشان آفریدگانی چنداند که خدا ایشان را پرورش داده و می‏دهد. پس خدا خشنودی ایشان را خشنودی خویش و خشم ایشان را خشم خویش گردانیده؛ زیرا که آن جناب ایشان را خوانندگان مردمان به سوی خویش و رهنمایان بر خویش قرار داده، و از برای همین، چنین بلند مرتبه شده‏اند که به مرتبه اتحاد و یگانگی رسیده‏اند. و مقصود خدا این نیست که این اندوه و خشم، به خدا می‏رسد چنانچه به آفریدگانش‏ __________________________________________________ (۱). زخرف، ۵۵. می‏رسد، ولیکن همین که مذکور شد، معنی آن چیزی است که فرموده. و در حدیث قدسی فرموده که: هر که دوستی از دوستان مرا اهانت رساند و خوار گرداند، پس به حقیقت که با من مبارزه نموده است، «۱» به جنگ با من، و مرا به سوی آن خوانده (حاصل آن‏که مُهین (مَهین)، به میدان من آمده و مرا مبارز می‏طلبد) و فرموده است که: «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ» «۲». و فرموده که: «إِنَّ الَّذِینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ» «۳»، یعنی: «به درستی که آنان که با تو بیعت می‏کنند، جز این نیست که با خدا بیعت می‏کنند. دست خدا در بالای دست‏های ایشان است» (و مراد، دست پیغمبر است که در حکم دست خدا است. چه، آن جناب منزه است از اعضا و جوارح که از صفات اجسام است). پس این و هر چه مانند این باشد، بر وجهی است که برای تو ذکر کردم. و همچنین است خشنودی و خشم خدا و غیر اینها، از هر چه باشد که به این شباهت داشته باشد در این‏که اتصاف خدا به آن روا نباشد، و اگر چنین باشد که خشم و اندوه و دلتنگی به خدا رسد، با آن‏که آن جناب همان است که اینها را آفریده و ایجاد فرموده، هر آینه جایز است از برای آن‏که این سخن را می‏گوید که بگوید که: حضرت آفریدگار در روزگاری هلاک می‏گردد، و نیست و نابود می‏شود؛ زیرا که چون خشم و دلتنگی بر او داخل گردد، تغییر مزاجی در او راه یابد، و چون تغییر در او راه یابد، بر او ایمن نمی‏توان بود از هلاکت. بعد از اینها ناخوشی دیگر لازم می‏آید که هستی دهنده از آن‏که او را هستی داده، و قادر و توانا از آن‏که بر او توانایی می‏توان داشت، و آفریدگار از آفریده شده شناخته نشود، و کسی نتواند که او و ایشان را از یکدیگر تمیز دهد. خدا برتر است از این گفتار و اعتقاد؛ برتری بزرگ. بلکه اوست که چیزها را آفریده، بی آن‏که حاجتی به آنها داشته باشد. پس هرگاه آفرینش برای احتیاج نباشد، باید که اندازه و چون و چگونگی را در باب آن جناب ممتنع و محال شمرد. پس بفهم اگر خدای تعالی خواسته باشد». __________________________________________________ (۱). و مبارزه از میان صف بیرون شدن است از برای جنگ. (مترجم) (۲). نساء، ۸۸. (۳). فتح، ۱۰.