الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۷۷۶

و بهذا الاسناد عن سهل عن محمد بن سليمان عن هارون بن الجهم عن محمد بن مسلم قال سمعت ابا جعفر ع يقول :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۴۴۳ محمد بن مسلم گوید از امام باقر (ع) شنیدم، فرمود: چون حسن بن علی در بستر مرگ افتاد به حسین فرمود: برادر جانم من به تو وصیتی دارم آن را خوب حفظ کن، چون من مُردم مرا آماده ساز و به سوی رسول خدا (ص) ببر تا با او تجدید عهدی کنم و مرا نزد مادرم فاطمه (ع) برگردان و پس از آن مرا در بقیع ببر و به خاک بسپار و بدان که از طرف حمیراء (عایشه) به من، آن رسد که مردم همه می‏دانند به واسطه کینه و عداوت او با خدا و رسول خدا (ص) و دشمنی او با ما خانواده. چون حسن (ع) وفات کرد، او را بر تخته تابوتی گذاردند و به مصلای رسول خدا (ص) که در آن بر جنازه‏ها می‏خواند بردند، و نماز بر امام حسن (ع) خواندند و بعد از نماز او را به مسجد پیغمبر (ص) بردند و چون بر سر قبر رسول خدا (ص) توقف دادند، به عایشه خبر دادند که بنی هاشم امام حسن (ع) را آوردند تا نزد رسول خدا (ص) به خاک سپارند و او با شتاب سوار بر استری آمد- و او اول زن مسلمان بود که در تاریخ اسلام بر زین سوار شد- برابر امام حسین (ع) و بنی هاشم ایستاد و گفت: فرزندِ خود را از خانه من دور کنید، زیرا در این خانه به خاک نرود و حجاب رسول خدا هتک نگردد. حسین بن علی (ع) در پاسخ او فرمود: تو و پدرت از قدیم حجاب رسول خدا (ص) را دریدید و در خانه او کسی را وارد کردید که رسول خدا (ص) دوست نداشت به او نزدیک باشد، خدا ای عایشه از تو باز خواست می‏کند، برادرم به من سفارش کرده او را نزد پدرش رسول خدا (ص) برم تا با او تجدید عهدی کند و بدان ای عایشه که برادرم داناترین مردم بود به خدا و رسول خدا (ص) و داناتر بود به تأویل قرآن از این که پرده رسول خدا (ص) را بر او بدرد و به او بی‏احترامی کند زیرا خدا تبارک و تعالی فرماید (۵۸ سوره احزاب): «آیا آن کسانی که ایمان آوردید وارد خانه پیغمبر نشوید جز این که به شما اجازه داده شود» و تو مردهائی را بی‏اجازه رسول خدا (ص) در خانه او وارد کردی (مقصود ابی بکر و عمر است) با این که خدا عزّ و جلّ فرموده است (۳ سوره حجرات): «آیا کسانی که ایمان آوردید آواز خود را بر آواز پیغمبر بلندتر نکنید و روی سخن او سخنی نگوئید» و به جان خودم تو برای پدرت (ابو بکر) و برای فاروقش (عمر) در گوش رسول خدا (ص) کلنگ‏ها را به کار انداختید، با این که خدا عزّ و جلّ فرماید (۴ سوره حجرات): «به راستی آن کسانی که آواز خود را نزد رسول خدا آهسته کنند آنانند کسانی که خدا دلشان را به تقوی آزموده» به جان خودم پدرت و فاروقش با نزدیکی خودشان به رسول خدا (ص) او را آزار دهند و خود آن دو نفر آنچه را خدا از حق و حرمت رسول خدا (ص) واجب کرده رعایت نکردند، خدا حرمت مؤمنانی را که مرده‏اند مانند مؤمنان زنده مقرر نموده، به خدا ای عایشه اگر آنچه را بد داری از دفن حسن (ع) نزد پدرش رسول خدا (ص) میان ما و خدا روا بود می‏دانستی که بر غم انف تو در آن جا دفن می‏شد. سپس محمد بن حنفیه رشته سخن را به دست گرفت و گفت: ای عایشه، یک روز بر استر و یک روز بر شتر، تو از بس با بنی هاشم دشمنی نه خود را نگهداری و نه به زمین قرار داری، عایشه رو به وی کرد و گفت: ای پسر حنفیه، این‏ها زادگان فاطمه‏اند که سخن می‏کنند، تو دیگر چه می‏گوئی؟ امام حسین (ع) در جوابش گفت: محمد را به کجا دور می‏کنی از بنی فاطمه؟ با این که از سه فاطمه است: ۱- فاطمه دختر عمران بن عائذ بن عمرو بن مخزوم (زوجه عبد المطّلب و مادر عبد الله و ابی طالب و زبیر است- از مجلسی ره). ۲- فاطمه دختر اسد بن هاشم (زوجه طاهره ابو طالب و مادر امیر المؤمنین- ع-). ۳- فاطمه دختر زائده بن اصمّ بن رواحه بن حجر بن عبد معیص بن عامر (زوجه هاشم و مادر عبد المطّلب است). عایشه در جواب حسین (ع) گفت: فرزند خود را دور کنید و او را از کنار قبر رسول ببرید! شما هستید مردمی که در سخن بر طرف خود پیروز گردید، فرمود: امام حسین (ع) او را نزد قبر مادرش برد و از آنجا بیرون آورد و در بقیع به خاک سپرد. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۷۳ محمد بن مسلم گوید شنیدم امام باقر علیه السلام می‏فرمود: چون حسن بن علی علیه السلام بحالت احتضار درآمد، بحسین فرمود، برادرم! بتو وصیتی میکنم، آن را حفظ کن، چون من مردم، جنازه‏ام را آماده دفن کن سپس مرا بسوی رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله بر تا با او تجدید عهدی کنم، آنگاه مرا بجانب مادرم فاطمه علیها السلام برگردان، سپس مرا ببر و در بقیع دفن کن و بدان که از طرف حمیرا، (عایشه) که مردم از زشتکاری و دشمن او با خدا و پیغمبر و ما خاندان آگاهند، مصیبتی بمن میرسد، پس چون امام حسن علیه السلام وفات کرد و روی تابوتش گذاردند، او را بمحلی که پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله بر جنازه‏ها نماز میخواند بردند، امام حسین بر جنازه نماز گذارد و چون نمازش تمام شد داخل مسجدش بردند، چون بر سر قبر رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله نگهش داشتند، بعایشه خبر بردند و باو گفتند، بنی هاشم جنازه حسن بن علی علیهما السلام را آورده‏اند تا در کنار رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله دفن کنند، عایشه بر استری زین کرده نشست و شتافت- او نخستین زنی بود که از دوران اسلام بر زین نشست- آمد و ایستاد و گفت: فرزند خود را از خانه من بیرون برید، که نباید در اینجا چیزی دفن شود و حجاب پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله دریده شود. حسین بن علی صلوات اللَّه علیهما فرمود: تو و پدرت از پیش حجاب پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله را دریدید و تو در خانه پیغمبر کسی را در آوردی که دوست نداشت نزدیک او باشد (مقصود ابو بکر و عمر است) و خدا از این کار، از تو باز خواست میکند. همانا برادرم بمن امر کرد که جنازه‏اش را نزدیک پدرش رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله برم تا با او تجدید عهد کند، و بدان که برادر من از همه مردم بخدا و رسولش و معنی قرآن داناتر بود و نیز او داناتر از این بود که پرده رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله را پاره کند، زیرا خدای تبارک و تعالی میفرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‏اید، تا بشما اجازه نداده‏اند بخانه پیغمبر وارد نشوید- ۵۸ سوره ۳۳-» و تو بدون اجازه پیغمبر، مردانی را بخانه او راه دادی. خدای عز و جل فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‏اید. آواز خود را از آواز پیغمبر بلندتر نکنید- ۳ سوره ۴۹-» در صورتی که بجان خودم سوگند که تو بخاطر پدرت و فاروقش (عمر) بغل گوش بپیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله کلنگ‏ها زدی با آنکه خدای عز و جل فرماید: «کسانی که نزد رسول خدا صدای خود را فرو میکشند، آنهایند که خدا دلهایشان را بتقوی آزمایش کرده است- ۴ سوره ۴۹-» بجان خودم که پدرت و فاروقش بسبب نزدیک کردن خودشان را بپیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله او را آزار دادند و آن حقی را که خدا با زبان پیغمبرش بآنها امر کرده‏ بود، رعایت نکردند، زیرا خدا مقرر فرموده که آنچه نسبت بمؤمنین در حال زنده بودنشان حرام است در حال مرده بودن آنها هم حرامست، بخدا ای عایشه! اگر دفن کردن حسن نزد پدرش رسول خدا (ص) که تو آن را نمیخواهی، از نظر ما خدا آن را جایز کرده بود، میفهمیدی که او برغم انف تو در آنجا دفن میشد (ولی افسوس که کلنگ زدن نزد گوش پیغمبر از نظر ما جایز نیست) سپس محمد بن حنفیه رشته سخن بدست گرفت و فرمود: ای عایشه! یک روز بر استر مینشینی و یک روز (در جنگ جمل) بر شتر مینشینی؟! تو بعلت دشمنی و عداوتی که با بنی هاشم داری، نه مالک نفس خودت هستی و نه در زمین قرار میگیری، (در صورتی که خدا میفرماید: نفس ببدی فرمان میدهد- ۵۳ یوسف» و بزنان پیغمبر میفرماید: در خانه خود بنشینید ۳۳- احزاب). عایشه رو باو کرد و گفت: پسر حنفیه! اینها فرزندان فاطمه‏اند که سخن میگویند، دیگر تو چه میگوئی؟! حسین علیه السلام باو فرمود: محمد را از بنی فاطمه بکجا دور میکنی، بخدا که او زاده سه فاطمه است: ۱- فاطمه دختر عمران بن عائذ بن عمرو بن مخزوم (مادر ابو طالب) ۲- فاطمه بنت اسد بن هاشم (مادر امیر المؤمنین علیه السلام) ۳- فاطمه دختر زائدة بن اصم بن رواحة بن حجر بن عبد معیص بن عامر (مادر عبد المطلب) عایشه بامام حسین علیه السلام گفت: پسر خود را دور کنید و ببریدش که شما مردمی دشمنی خواهید، پس حسین علیه السلام بجانب قبر مادرش رفت و جنازه او را بیرون آورد و در بقیع دفن کرد محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۶۵ به همین اسناد، از سهل، از محمد بن سلیمان، از هارون بن جَهم، از محمد بن مسلم روایت است که گفت: شنیدم از امام محمد باقر علیه السلام که می‏فرمود: «چون حضرت حسن بن علی علیه السلام، محتضر شد، به حضرت امام حسین علیه السلام فرمود که: ای برادر من، تو را به چیزی وصیّت می‏کنم، پس آن را حفظ کن. چون من بمیرم، مرا آماده ساز به غسل دادن و غیر آن، بعد از آن مرا ببر به نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله تا به آن حضرت عهد را تازه کنم، پس برگردان مرا به سوی مادرم فاطمه علیها السلام، بعد از آن مرا برگردان و در قبرستان بقیع دفن کن. و بدان که زود باشد که از عائشه به من رسد، آنچه مردم بدانند از زشتی کردار و عداوت او با خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله و دشمنی او با ما اهل بیت علیهم السلام. و چون قبض روح مطّهر امام حسن علیه السلام شد آن حضرت را بر روی سریر گذاشتند و بردند به مصلّای رسول خدا صلی الله علیه و آله، که آن حضرت در آنجا بر مردگان نماز می‏کرد، و بر آن حضرت نماز کردند، و چون از نماز بر او فارغ شدند، جنازه را بر داشتند و در مسجد رسول صلی الله علیه و آله در آوردند، و چون آن حضرت را محاذی قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله باز داشتند، این خبر به عائشه رسید و به او گفتند که: اینها حسن بن علی علیه السلام را آورده‏اند تا آن‏که او را با رسول خدا صلی الله علیه و آله دفن کنند. پس عائشه بیرون آمد، در حالتی که پیش از همه بود و بر استر زین‏داری سوار بود- و اوّل زنی که در اسلام بر زین سوار شد او بود- بعد از آن، ایستاد و گفت که: پسر خویش را از خانه من دور کنید؛ زیرا که جایز نیست که چیزی در آن دفن شود، و بر رسول خدا صلی الله علیه و آله پرده او را نمی‏توان درید، و هتک حرمت آن حضرت روا نیست. حضرت حسین بن علی علیهما السلام به عائشه فرمود که: در چندین سال پیش از این، تو و پدرت، پرده رسول خدا را دریدید و هتک حرمت آن حضرت نمودید. و تو ای عائشه، در خانه آن حضرت کسی را داخل کردی که رسول خدا صلی الله علیه و آله نزدیکی او را دوست نمی‏داشت. و به درستی که خدا تو را از این سؤال خواهد فرمود. ای عائشه، برادر من، مرا امر فرمود که او را به پدرش رسول خدا نزدیک گردانم، تا آن‏که عهد را با او تازه کند. و بدان که برادر من، داناترین مردم بود به خدا و رسول او و داناتر بود به تأویل کتاب خدا از این‏که پرده رسول خدا را بر او بدرد؛ زیرا که خدای تبارک و تعالی می‏فرماید که: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ» «۱»، یعنی: «ای کسانی که ایمان آورده‏اید و به خدا و رسول گرویده‏اید، در میایید به خانه و اطاق‏های پیغمبر، مگر این‏که دستور و اذن از برای شما حاصل شود» (که آن حضرت شما را رخصت دهد). و تو در خانه رسول خدا مردان را داخل کردی بی‏رخصت آن حضرت، و خدای عزّوجلّ فرموده که: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ» «۲»، یعنی: «ای آنان که ایمان آورده‏اید، بلند مکنید آوازهای خود را بالای آوازهای پیغمبر» (که در حضور آن حضرت، __________________________________________________ (۱). احزاب، ۵۳. (۲). حجرات، ۲. بلندتر از آن حضرت حرف مزنید). و به جان خودم سوگند که تو برای پدرت و فاروق او (یعنی: عمر) نزد گوش رسول خدا صلی الله علیه و آله کلنگ‏ها زدی و خدای عزّوجلّ فرموده که: «إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوی‏» «۱»، یعنی: «به درستی که آنان که فرو می‏خوابانند و نرم می‏سازند آوازهای خود را (که آهسته سخن می‏گویند) در نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله (که محمد است) آن گروه آنانند که خدا امتحان فرموده و نیک آزموده دل‏های ایشان را برای پرهیزکاری». و به جان خودم سوگند، که هر آینه پدرت و فاروق او، به رسول خدا آزار رسانیدند، به سبب نزدیکی خویش به آن حضرت، و رعایت نکردند از حقّش، آنچه خدا ایشان را به آن امر فرموده بود بر زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله. و به درستی که خدا حرام گردانیده از مؤمنان و نسبت به ایشان، در حالی که مرده باشند، آنچه را که حرام گردانیده نسبت به ایشان در هنگامی که زنده باشند. و به خدا سوگند ای عائشه که، اگر آنچه تو آن را ناخوش داری از دفن حسن در نزد پدرش صلی الله علیه و آله، در میان ما و خدا روا می‏بود، هر آینه می‏دانستی که به زودی دفن می‏شد؛ و هر چند که بینی تو بر خاک مالیده می‏شد». و حضرت باقر علیه السلام فرمود که: «پس محمد بن حنفیّه به سخن در آمد و گفت: ای عائشه، یک روز بر استر سوار می‏شوی، و روزی بر شتر، پس ضبط خود نمی‏کنی و در زمین قرار نداری، و به یک جا آرام نمی‏گیری به جهت دشمنی که با بنی‏هاشم داری». حضرت فرمود که: «پس عائشه، رو به محمد آورد و گفت: ای پسر حنفیّه، اینها منسوب‏اند به فاطمه که سخن می‏گویند، پس سخن تو چیست؟ امام حسین علیه السلام به او فرمود که: چرا محمد را از فاطمی‏ها دور می‏کنی؟ پس به خدا سوگند، که از سه فاطمه متولّد شده: فاطمه بنت عمران بن عائذ بن عمرو بن مخزوم، و فاطمه بنت اسد بن هاشم، و فاطمه بنت زائدة بن أصمّ بن رواحة بن حجر بن عبد معیص بن عامر. عائشه، به حضرت امام حسین علیه السلام گفت که: پسر خود را دور کنید و او را ببرید، که شما گروهی هستید شدید الخصومت و حریص بر لجاجت». و حضرت فرمود که: «بعد از آن، امام حسین علیه السلام رفت به جانب قبر مادر بزرگوار خویش، __________________________________________________ (۱). حجرات، ۳. پس حضرت امام حسن علیه السلام را بیرون آورد، و او را در قبرستان بقیع دفن کرد».