الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۷۷۵

محمد بن الحسن و علي بن محمد عن سهل بن زياد عن محمد بن سليمان الديلمي عن بعض اصحابنا عن المفضل بن عمر عن ابي عبد الله ع قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۴۳۹ امام صادق (ع) فرمود: چون مرگ حسن بن علی فرا رسید، فرمود: ای قنبر، ببین بر در خانه مؤمنی جز از آل محمد (ص) هست؟ گفت: خدا و رسولش و زاده رسولش از من داناترند، فرمود: محمد بن علی را نزد من دعوت کن، من خدمت او شتافتم، فرمود: پیشامدی شده است؟ گفتم: به زودی ابو محمد را اجابت کن، او بند نعل خود را نبسته شتافت و با من می‏دوید، و چون نزد آن حضرت رسید، سلام داد، امام حسن (ع) به او فرمود: بنشین که مانند تو کسی نباید از شنیدن سخنی که مرده را زنده می‏کند و زنده‏ها بدان بمیرند غایب باشد. متن وصیت امام حسن (ع) «شماها همه باید معدن علم و چراغ هدایت باشید، و با این حال محقق است که موجهای تابان روز روشن با هم تفاوت دارند و بعضی از بعضی روشنتر و تابنده‏ترند، نمی‏دانی که خداوند فرزندان ابراهیم (ع) را ائمه نمود و با این حال بعضی را برتر از بعضی ساخت به داود همان زبور را داد و می‏دانی که محمد (ص) را به چه فضیلتی‏ مخصوص کرد. ای محمد بن علی (ع) من از حسد بر تو نگرانم، خدا آن را صفت کفار دانسته و فرموده عز و جل (۱۰۹ سوره بقره): «کفار حسود از جانب خود پس از آن که حق بر آنها آشکار شد»، ای محمد: مبادا خداوند عز و جل شیطان را بر تو مسلط کند، ای محمد بن علی، من خبر ندهم از آنچه از زبان پدرت در باره تو شنیدم؟ گفت چرا، فرمود: روز جنگ بصره می‏فرمود: هر که دوست دارد در دنیا و آخرت به من نیکی کند باید به فرزندم محمد نیکی کند، ای محمد، اگر بخواهم به تو خبر دهم از زمانی که نطفه‏ای بودی در بهشت پدر می‏توانم خبر داد. ای محمد بن علی که حسین بن علی (ع) بعد از آنکه جان من رفت و روح از تنم جدا شد، امام بعد از من است و نام او به امامت نزد خدا جلّ اسمه در کتاب ثبت است، امامت او به وراثت مستقیم از پیغمبر است به اضافه‏ای از طرف خدا که وراثت از پدر و مادرش باشد، خدا دانست که شما بهترین خلق او هستید، محمد را از میان شما برگزید و محمد، علی را برگزید برای امامت و علی (ع) هم مرا برگزید برای امامت و من هم حسین (ع) را انتخاب کردم». محمد بن علی در پاسخ او گفت: تو امامی و تو وسیله منی در حضور محمد (ص) به خدا دوست داشتم پیش از آن که این سخن را از شما شنیده باشم مرده بودم، هلا در مغز من سخنی است که دلوها نتوانند آن را تا ته بکشد و بادهای تند نتوانند دگرگونش سازند چون نوشته نقطه داری در برگ کاغذ مزیّنی نقش شده و من آهنگ اظهار آن داشتم و دریافتم که کتاب منزل خدا در آن بر من پیشی گرفته و هم آنچه رسولان خدا آورنده‏اند، آن سخنی است که زبان‏ گوینده بدان بند آید و دست نویسنده در آن درماند تا به جایی که از بس مفصل قلم نایاب گردد و به جای کاغذ سفید که به آخر رسیده برگه سیاه بیاورند و باز هم حق فضل تو ادا نشده باشد و همچنین خداوند پاداش نیکوکاران دهد و لا قوة الا بالله. حسین از ما همه داناتر و بردبارتر و به رسول خدا (ص) نزدیکتر است، او پیش از آفرینش، فقیه بوده و قبل از آنکه زبان باز کند وحی الهی را خوانده است، اگر خدا کسی را بهتر می‏دانست محمد (ص) را بر نمی‏گزید و محمد (ص) علی (ع) را انتخاب کرد و علی تو را به امامت بر نشاند و تو حسین (ع) را شایسته دانستی و انتخاب کردی، ما پذیرفتیم و پسندیدیم، کیست که به غیر او رضا دهد (آن کسی که اگر به جای او دیگری را هم تو معین می‏کردی راضی بودیم و در مشکلات امور خود بدو تسلیم می‏شدیم خ ل) و کیست جز او که در مشکلات امور خود بدو تسلیم شویم. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۷۱ امام صادق علیه السلام فرمود: چون وفات حسن بن علی علیهما السلام فرا رسید بقنبر فرمود: ای قنبر! ببین پشت در، مؤمنی از غیر آل محمد علیهم السلام هست؟ عرضکرد: خدای تعالی و پیغمبر و پسر پیغمبرش آن را از من بهتر میدانند. فرمود: محمد بن علی را (که مادرش حنفیه است) نزد من آور (پس مقصود از سؤال کردن حضرت این بود که بقنبر بفرماید: من میدانم کسی جز محمد بن حنفیه آنجا نیست، او را بیاور و گفته‏اند مقصودش از مؤمن عزرائیل است، زیرا او بر در خانه ائمه اجازه میگرفت) قنبر گوید: من نزدش رفتم، چون وارد شدم، گفت: امیدوارم جز خیر پیش نیامده باشد. عرضکردم: ابا محمد را اجابت کن (که ترا میخواند) او با شتاب بدون اینکه بند کفش خود را به بندد با من دوید، چون مقابل امام رسید سلام کرد. حسن بن علی علیهما السلام باو فرمود: بنشین که مانند تو شخصی نباید از شنیدن سخنی که سبب زنده شدن مردگان و مردن زنده‏ها می‏شود، غایب باشد (آن سخن وصیت آخر عمر من است که دلهای مرده را زنده میکند و هر زنده‏ای که آن را نپذیرد، در شمار مردگان آید). شما باید گنجینه علم و چراغ هدایت باشید، زیرا برخی از نور خورشید از برخ دیگرش تابان‏تر است (پس اگر چه تو هم برادر من و حسینی، اما بدان که من و او نور تابنده‏تر خورشید وجود پدریم، با آنکه اگر چه همه بشر از یک اصلند ولی تو بواسطه انتسابت بعلی علیه السلام باید علم و کمالت از مردم دیگر تابنده‏تر باشد) مگر نمیدانی که خدا فرزندان ابراهیم را امام قرار داد ولی بعضی را بر بعض دیگر فضیلت بخشید و بداود علیه السلام زبور را داد، در صورتی که میدانی محمد صلّی اللَّه علیه و آله را بچه امتیازی برگزید (قرآن را باو فرستاد و او را باستواری بر خلق عظیم ستود). ای محمد بن علی! من از حسد تو میترسم [من از حسد تو نمی‏ترسم- بنسخه اعلام الوری-] زیرا خدا کافران را بآن وصف کرده و فرموده است: (بسیاری از اهل کتاب میخواهند) با وجود اینکه حق بر آنها روشن شده بسبب حسدی که در دل خود دارند، شما را بکفر برگردانند- ۱۰۹ سوره ۲-» در صورتی که خدای عز و جل شیطان را بر تو مسلط نساخته است ای محمد بن علی! نمیخواهی آنچه را از پدرت در باره تو شنیده‏ام بتو بگویم؟ گفت: چرا، فرمود: شنیدم پدرت علیه السلام روز جنگ بصره (جنگ جمل) میفرمود: کسی که میخواهد در دنیا و آخرت بمن نیکی کند، باید بپسرم محمد نیکی کند. ای محمد بن علی اگر بخواهم بتو خیر دهم از زمانی که نطفه‏ای بودی در پشت پدرت خبر میدهم. ای محمد بن علی! نمیدانی که حسین بن علی علیهما السلام بعد از وفات من و بعد از جدائی روحم از پیکرم، امام پس از من است و نزد خدای جل اسمه- امامت بنام او در کتاب (لوح محفوظ یا قرآن یا وصیتنامه ثبت است، امامت او از راه وراثت پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله که خدای عز و جل آن وراثت را بوراثت از پدر و مادرش هم افزوده میباشد، خدا دانست که شما خانواده بهترین خلق او هستید، لذا محمد صلّی اللَّه علیه و آله را از میان شما برگزید و محمد علی علیه السلام را انتخاب کرد و علی علیه السلام مرا بامامت برگزید و من حسین علیه السلام را برگزیدم. محمد بن علی علیه السلام عرضکرد: تو امامی و تو واسطه میان من و محمدی صلّی اللَّه علیه و آله، بخدا من دوست داشتم که پیش از آنکه این سخن را از تو بشنوم مرده باشم، همانا در سرم سخنی است که دلوها نتوانند همه آن را بکشند (آنقدر از فضیلت شما در خاطر دارم که بوصف در نیاید) و ترانه و آهنگ بادها دگرگونش نسازد (یاوه‏گوئیهای دشمنان عقیده مرا نسبت بشما سست نکند) آنها مانند نوشته سر بمهریستکه ورقش مزین و منقوش است، می‏خواهم اظهارش کنم ولی می‏بینم کتاب منزل خدا (قرآن) و کتب دیگری که پیغمبران آورده‏اند، بر من پیشی گرفته‏اند، و آن سخنی است که زبان هر گوینده و دست هر نویسنده از ادای آن عاجز است تا آنجا که قلمها تمام شود و کاغذها سیاه شود و باز هم فضیلت شما بآخر نرسد، خدا نیکوکاران را چنین جزا میدهد و هیچ نیروئی جز از خدا نیست. حسین از همه ما داناتر و از لحاظ خویشتن‏داری سنگین‏تر و از جهت قرابت برسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله نزدیکتر است او پیش از خلقتش فقیه بوده (یعنی خدا روحش را پیش از تعلق ببدن عالم و بلکه معلم ملائکه ساخت) و پیش از آنکه زبان باز کند وحی خدا را خوانده است و اگر خدا در شخص دیگری خیری میدانست، محمد (ص) را بر نمی‏گزید، پس چون خدا محمد صلّی اللَّه علیه و آله را برگزید؛ و محمد علی را انتخاب کرد و علی شما را بامامت برگزید و شما حسین را، ما تسلیم شدیم و رضا دادیم، کیست که بغیر آن رضا دهد؟ و کیست جز او که در کارهای مشکل خویش تسلیمش شویم؟!! محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۶۳ محمد بن حسن و علی بن محمد، از سهل بن زیاد، از محمد بن سلیمان دیلمی، از بعضی از اصحاب ما، از مفضّل بن عمر، از امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده‏اند که فرمود: «چون حضرت حسن بن علی علیه السلام را هنگام وفات رسید، فرمود که: ای قنبر، بنگر که آیا از پسِ درِ خویش، مؤمنی را از غیر آل محمد علیهم السلام می‏بینی؟ (و بعضی گفته‏اند که: مراد از این نظر، نظر باطنی است، نه به چشم سر؛ زیرا که قنبر از اصحاب اسرار بود). پس قنبر عرض کرد که: خدا و رسول و پسر رسول او به این امر از من داناترند. حضرت فرمود که: محمد بن علی (یعنی: ابن حنفیّه را) برای من بطلب. قنبر می‏گوید که به نزد محمد بن علی رفتم، چون بر او داخل شدم، گفت: آیا حادثه‏ای رو داده؟ و ان‏شاءاللَّه چیزی واقع نشده باشد، مگر خیر و خوبی. عرض کردم که: ابا محمد، حضرت امام حسن علیه السلام را اجابت کن که تو را طلبیده. محمد به تعجیل برخاست و با آن‏که بند نعلینش گسسته بود، آن را نبست و با من بیرون آمد و همه جا می‏دوید تا به خدمت آن حضرت رسید. چون در پیش روی آن حضرت ایستاد، سلام کرد. حضرت حسن بن علی علیه السلام به محمد فرمود: بنشین که مثل تو نباید که غایب باشد از شنیدن سخنی که مردگان به آن زنده می‏شوند، و زندگان به آن می‏میرند. شما ظرف‏های علم و چراغ‏های راه هدایت باشید. پس به درستی که روشنی روز بعضی از آن، از بعضی روشن‏تر است (چه ساعات آن تفاوت دارد). آیا نمی‏دانی که خدای تبارک و تعالی فرزندان ابراهیم را ائمّه قرار داده، و بعضی از ایشان را بر بعضی زیادتی داده؟ و داود علیه السلام را زبور عطا فرموده و می‏دانی آنچه را که محمد صلی الله علیه و آله را به آن برگزیده و مخصوص گردانیده. ای محمد بن علی، به درستی که من بر تو می‏ترسم از حسد، و جز این نیست که خدای عزّوجلّ کافران را به آن وصف نموده، پس فرموده که: «کُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ» «۱»، یعنی: «دوست داشتند بسیاری از اهل کتاب آن‏که بگردانند شما را بعد از ایمان آوردن شما، کافران (یعنی: آرزو دارند که شما را کافر گردانند به جهت حسد بردن بر شما که صادر شده از نزد نفس‏های ایشان) بعد از روشن شدن حقّ و راستی از برای ایشان». و خدای عزّوجلّ، شیطان را بر تو تسلّطی قرار نداده. ای محمد بن علی، آیا نمی‏خواهی تو را خبر دهم به آنچه از پدرت شنیدم و در شأن تو؟ محمد عرض کرد که: مرا خبر ده. فرمود که: شنیدم از پدرت علیه السلام در روز جنگ بصره که می‏فرمود: هر که دوست دارد که با من نیکی کند در دنیا و آخرت، باید که نیکی کند با محمد فرزند من. ای محمد بن علی، اگر خواهم که تو را خبر دهم و تو نطفه بودی در پشت پدرت، هر آینه تو را خبر می‏دهم. ای محمد بن علی، آیا ندانستی که حسین بن علی علیه السلام بعد از وفات من و مفارقت روح من از بدنم، امام کسی است که بعد از من است؟ و این در نزد خدای جلّ اسمه در لوح محفوظ میراثی است از پیغمبر صلی الله علیه و آله که خدای عزّوجلّ آن را در میراث پدر و مادر او صلی الله علیه و آله زیاد فرموده، و خدا دانست که شما بهترین خلق اویید. پس محمد صلی الله علیه و آله را از میانه شما برگزید و محمد صلی الله علیه و آله، علی را برگزید، و علی علیه السلام، مرا به امامت برگزید، و من، حسین علیه السلام را اختیار کردم. پس محمد بن علی، به آن حضرت عرض کرد که: تو امامی و تویی وسیله و دست‏آویز من به سوی محمد صلی الله علیه و آله. و به خدا سوگند، که هر آینه دوست می‏داشتم که جانم برود پیش از آن‏که این سخن را از تو بشنوم. و به درستی که در سر من، سخنی چند هست (یعنی: در نعت تو) چون آب شیرین که دلوهای بیان، تمام آن را بر نتواند کشید، و وزیدن بادهای خطرات نفسانی و همزات شیطانی، آن را تغییر نمی‏تواند داد، و در جلا و ثبوت، چون نوشته‏ای است که به نقطه و اعراب عجمیّت و گنگی آن رفته در مقصود، کمال ظهور داشته باشد و نوشته باشد و در پوست آهوی منّقش و مکرّر قصد می‏کنم که آن را ظاهر کنم. پس خویش را در این باب مسبوق می‏یابم که کتاب منزل (یعنی: قرآن) و آنچه رسولان و پیغمبران آن را آورده‏اند، __________________________________________________ (۱). بقره، ۱۰۹. مرا به سوی آن پیشی گرفته‏اند. و به درستی که آنچه در سر من است، سخنی است که زبان گویا به واسطه آن کلال به هم رساند (و در بعضی از نُسَخ کافی، این زیادتی نیز هست که تا به مرتبه‏ای رسد که بالمرّه از گفتن عاجز شود) و در ماند و دست نویسنده مانده گردد، به جهت بسیاری حرکت و نوشتن، که تمام قلم‏ها را به مصرف برساند تا آن‏که دیگر قلمی را نیابد که بنویسد و مردم کاغذها را از جانب این نویسنده بیاورند، در حالتی که سیاه باشد و بر همه آن، نوشته باشد، بی‏آن‏که حاشیه و ما بین السّطوری داشته باشد، و نویسنده یا کاغذ به فضل تو نرسد. (حاصل معنی آن‏که آنچه در قوه حافظه من قرار دارد در فضایل تو، نه به طوری است که چیزی تواند آن را محو کند، و هیچ زبانی یارای گفتن و هیچ دستی طاقت نوشتن آن را ندارد، و در هیچ کتابی نمی‏گنجد). و خدا نیکوکاران را چنین جزا می‏دهد و هیچ توانایی نیست مگر به خدا. و حسین علیه السلام از همه ما داناتر و حلمش از همه ما گران‏تر و به رسول خدا صلی الله علیه و آله از همه ما نزدیک‏تر است، از روی خویشی. فقیه و دانا بود، پیش از آن‏که خلق شود (یعنی: خدا جسم مبارکش را بیافریند)، و وحی خدا را خوانده بود، پیش از آن‏که به سخن در آید، و اگر خدا در کسی خوبی را می‏دانست، محمد صلی الله علیه و آله را بر نمی‏گزید، پس چون خدا محمد صلی الله علیه و آله را اختیار فرمود، و محمد صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام را اختیار نمود، و علی تو را اختیار کرد، و تو حسین علیه السلام را اختیار کردی، ما تسلیم نمودیم و راضی شدیم. کیست که به غیر آن حضرت راضی شود؟ (و بنابر بعضی از نسخ کافی کیست به غیر از آن حضرت که ما به او راضی شویم). و کیست که به وساطت او از مشکلات کار خویش سالم باشیم؟» (یعنی: ما به امامت آن حضرت خوشنودیم و در مشکلات به او پناه خواهیم برد و در مشتبهات، از او هدایت خواهیم یافت).