الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۴۲۹

علي بن ابراهيم عن محمد بن عيسي عن يونس عن رجل عن زراره عن ابي جعفر ع قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۴۳۹ از زراره، گوید: به امام باقر (ع) گفتم: چه می‏فرمائید در زناشوئی با این مردم، راستی که من به این سنّ رسیدم که می‏بینی و هرگز زن نگرفتم، فرمود: چه تو را از آن مانع شده است؟ در پاسخ فرمود: گفتم: چیزی مرا مانع نشده جز اینکه می‏ترسم ازدواج با آنها حلال نباشد، برای من، شما چه دستور می‏فرمائید؟ فرمود: با اینکه جوانی چه می‏کنی، آیا شکیبائی می‏کنی؟ گفتم: کنیز برای خود می‏گیرم، فرمود: اکنون بیاور آنچه داری، به چه دلیل کنیزان را بر خود حلال می‏شماری؟ گفتم: راستی کنیز چون زن آزاد نیست که گرفتاری داشته باشد، اگر چیزی از او دیدم که مرا به شک انداخت او را می‏فروشم و از او کناره می‏کنم، فرمود: به من بگو که به چه دلیل او را بر خود حلال می‏دانی؟ گوید: پاسخی نداشتم که به او بدهم. پس به آن حضرت گفتم: پس رأی شما در زن گرفتن من چیست؟ فرمود: من باکی ندارم که زن بگیری، من گفتم: اینکه می‏فرمائید: من باکی ندارم که تو زن بگیری، دو معنی دارد: اینکه من باک ندارم تو گناهی مرتکب شوی بی‏آنکه من به تو فرمان دهم پس شما چه دستوری به من می‏دهی که آن را به فرمان شما اجراء کنم؟ در پاسخ من فرمود: رسول خدا (ص) زن گرفت و داستان زن نوح و زن لوط هم که همان بوده است که بوده، راستی که آنها (۱۰ سوره تحریم): «در زیر سرپرستی دو بنده از بنده‏های خوب ما بودند» من در پاسخ گفتم: رسول خدا (ص) به مانند من نبوده، زن زیر دست آن حضرت و به حکم او بوده است و بدین او اقرار داشته، گوید: به من فرمود: تو چه نظر داری در باره آن خیانت که در قول خدا عز و جل آمده است (۱۰ سوره تحریم): «پس خیانت کردند آن دو زن» مقصودی ندارد از آن جز هرزگی (یعنی شرک و کفر و گناه بزرگ) و حال اینکه رسول خدا (ص) به فلانی زن داد، گوید: اصلحک اللَّه! شما به من می‏فرمائید که بروم و به امر شما زن بگیرم؟ در پاسخم فرمود: اگر تو این کار را می‏کنی، بر تو باد که از زن‏های ساده و نابخرد بگیری، گفتم: زن‏های ساده و نابخرد چه کسانند؟ فرمود: پرده‏نشینان پارسا، پس گفتم: آن زنی که بر کیش سالم بن ابی حفصه است؟ فرمود: نه، گفتم: آن زنی که بر کیش ربیعة الرأی است؟ فرمود: نه. ولی تزویج کن از دخترهای جوان که زیر سرپرستی پدرانند و اظهار کفر نمی‏کنند و آنچه را هم که شما از امر مذهب می‏دانند نمی‏دانند، گفتم: جز این است که یا مؤمن هستند و یا کافر؟ در پاسخ فرمود: آن دختر روزه می‏دارد و نماز می‏خواند و از خدا می‏ترسد و با تقوی است ولی مذهب و عقیده شما را نمی‏داند، من گفتم: خدا عز و جل فرموده است (۲ سوره تغابن): «او است آن کسانی که شما را آفریده است پس برخی از شما کافرند و برخی از شما مؤمن» نه به خدا احدی از مردم نیست که مؤمن نباشد یا کافر نباشد (واسطه‏ای در میان نیست) گوید: پس امام باقر (ع) فرمود: ای زراره! قول خدا از گفته تو راست‏تر است، ندانی که خدا عز و جل می‏فرماید (۱۰۳ سوره توبه): «در آمیختند کردار شایسته را با کردار بد امید است که خدا توبه آنها را بپذیرد» چون فرمود: عسی، یعنی امید است، من گفتم: آنها هم نیستند جز مؤمن و یا کافر. گوید: پس فرمود: چه گوئی در قول خدا عز و جل (۹۸ سوره نساء): «جز مستضعفان از مردان و زنان و کودکانی که نه چاره توانند و نه راه را می‏دانند» که به ایمان رسند، من در پاسخ گفتم: آنان هم در متن واقع یا مؤمن باشند یا کافر، امام (ع) فرمود: به خدا نه مؤمن باشند و یا کافر، سپس رو به من کرد و فرمود: چه گوئی در باره اصحاب اعراف؟ من گفتم: آنان هم یا مؤمن باشند و نه کافر، اگر به بهشت روند پس مؤمن باشند و اگر به دوزخ روند کافرند، فرمود: به خدا نه مؤمن باشند و نه کافر، اگر مؤمن بودند مانند دیگر مؤمنان، به بهشت می‏رفتند و اگر کافر بودند چون دیگر کافران به دوزخ می‏رفتند ولی آنها مردمی باشند که حسناتشان با سیئاتشان برابر است و کردار سست دست آنها را کوتاه کرده است و به راستی آنان چنانند که خدا عز و جل در باره آنها فرموده است. من گفتم: آیا آنها از اهل بهشتند یا از اهل دوزخند؟ فرمود: آنها را در همان جا بنه که خدا نهاده است، گفتم: آیا در باره آنها با رجاء رأی می‏دهی؟ (یعنی کارشان با خدا است) فرمود: آری، عاقبت کارشان را با خدا می‏دانم چنانچه خدا آنها را به سرانجام نامعلوم خودشان سپرده است، اگر خواهد آنها را از رحمت خود به بهشت ببرد و اگر هم خواهد آنها را به دوزخ کشد برای گناهانشان و ستمی هم به آنها نکرده است، من گفتم: آیا کافر، به بهشت می‏رود؟ فرمود: نه، گفتم: آیا جز کافر به دوزخ می‏رود؟ فرمود: نه، جز آنکه خدا خواهد، ای زراره! من می‏گویم آنچه خدا خواهد شود و تو نمی‏گوئی آنچه خدا خواهد شود، هلا اگر تو بزرگ شوی، از این عقیده بر می‏گردی و گرههای دل تو گشوده شوند. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۱۲۲ زراره گوید: بحضرت باقر علیه السّلام عرضکردم: چه فرمائی در باره زناشوئی با این مردم (که قائل بامامت شما نیستند یعنی سنیها) زیرا من باین سن که می‏بینید رسیده‏ام و هنوز زن نگرفته‏ام؟ فرمود: چه چیز جلوگیریت کرده از ازدواج؟ عرضکردم: چیزی جلوگیریم نکرده جز این که میترسم‏ ازدواجشان بر من حلال نباشد، پس در این باره چه دستوری بمن میدهید؟ فرمود: پس توجه میکنی با اینکه جوانی؟ آیا بردباری میکنی؟ عرضکردم: کنیزها را (برای زناشوئی) میگیریم، فرمود: اکنون بیاور (آنچه در باره آنها داری، و بگو بدانم) بچه دلیل کنیزان را حلال دانی؟ عرضکردم: کنیز که همانند زن آزاد نیست اگر چیزی از او دیدم که مرا بشک انداخت او را می‏فروشم و از او کناره میگیرم، فرمود: برایم بیان کن بچه دلیل او را بر خود حلال میدانی؟ گوید: من جوابی (و پاسخی) نداشتم که بآن حضرت عرض کنم. (مجلسی (ره) گوید : علت ترس زراره از ازدواج با آنها این بود که زراره اصرار داشته که واسطه‏ای میان ایمان و کفر نیست (چنانچه پیش از این نیز بدان اشاره شد) و همه مخالفین و گر چه از فرق شیعه غیر از امامیه باشند کافر میدانسته، و احکام کفر را در دنیا و آخرت بر آنان جاری میکرده، و امام علیه السّلام در باره آمیزش کنیزان از او مطالبه دلیل کرد یعنی او هم زن کافره است و خصوص اگر اهل کتاب نباشد وطیش حرام است چنانچه نکاح کافره حرام است، پس چه فرقی میان آن دو است؟). (زراره گوید): پس بآن حضرت عرضکردم: چه فرمائی (بالاخره) ازدواج کنم (یا نه)؟ فرمود: من باکی ندارم که ازدواج کنی، عرضکردم: این که فرمودی: من باکی ندارم که ازدواج کنی دو معنی دارد: یکی اینکه میفرمائی من باک ندارم تو گناهی مرتکب شوی بی‏آنکه من بتو دستور دهم (دیگر اینکه برای من جایز است؟) پس چه دستور دهی آیا بفرمان شما این کار را بکنم؟ فرمود: رسول خدا (ص) زن گرفت، و داستان زن نوح و زن لوط (را نیز که) میدانی چه بوده (که در سوره تحریم آیه ۱۰ خداوند داستان آنها را بیان فرماید:) «و بودند در زیر سرپرستی (حباله نکاح) دو بنده از بندگان شایسته ما»؟ من عرضکردم: رسول خدا مانند من نبوده، همانا زن زیر دست او بوده: و بحکمش اقرار داشته، و بدین او اعتراف میکرده؟ گوید: بمن فرمود: در باره آن خیانت که در گفتار خدای عز و جل (در همان آیه است که فرماید): «پس خیانت‏ کردند آن دو زن» چه نظر داری؟ (آیا خداوند) مقصودی جز فاحشه (یعنی زنا) ندارد؟ (این طور نیست بلکه مقصود از خیانت شرک و کفر باطنی است و آن دو پیغمبر، آنها را بزنی گرفته بودند) و رسول خدا (ص) بفلانی (یعنی عثمان) زن داد (در صورتی که مطلب در اینجا بعکس آنچه تو در باره خود رسول خدا و زنانش گوئی بوده)؟ گوید: عرضکردم: خداوند کار شما را به نیک گرداند- (بالاخره) چه دستوری بمن فرمائی؟ آیا بروم و بدستور شما (از اینها) زن بگیرم؟ بمن فرمود: اگر این کار را میکنی بتو سفارش کنم که از زنهای بی‏تمیز و ساده بگیری، عرضکردم: زنهای بی‏تمیز و ساده کیانند؟ فرمود: پرده‏نشینان پارسا. عرضکردم: آنکه بر کیش سالم بن أبی حفصه است؟ فرمود: نه؛ عرضکردم: آنکه بر کیش ربیعة الرأی است؟ فرمود: نه. (مترجم گوید : سالم بن أبی حفصه از رؤسای زیدیه است و در روایات حضرت صادق علیه السّلام او را لعن و تکذیب و تکفیر کرده، و ربیعه فقیه اهل مدینه بوده و چون برأی خود فتوی میداده او را ربیعة الرأی نامیده‏اند). (سپس فرمود:) ولی تزویج کن دختران جوانی که در تحت سرپرستی پدرانشان هستند و اظهار کفری نکنند و اطلاعی هم از آنچه شما دانید (و اعتقاد شما بامامت ما) ندارند، عرضکردم: جز اینست که آن دختر هم یا مؤمن است و یا کافر؟ فرمود: او نماز میخواند و روزه میگیرد و از خدا میترسد ولی عقیده شما را نمیداند؟ عرضکردم: بتحقیق خدای عز و جل فرموده است: «او است آنکه شما را آفرید پس برخی از شما کافر است و برخی مؤمن» (سوره تغابن آیه ۲- مقصود زرارة این است که مردم از این دو دسته خارج نیستند) نه بخدا سوگند کسی از مردم نیست که نه مؤمن باشد و نه کافر (و واسطه‏ای در بین نیست؟) گوید: حضرت باقر علیه السّلام فرمود: ای زراره گفتار خداوند از گفته تو راست‏تر است، آیا دیده‏ای گفتار خدای عز و جل را که فرماید: (سوره توبه آیه ۱۰۲) «در آمیختند کردار نیک را با کردار بد امید است که خداوند توبه آنها را بپذیرد» (زراره گوید): همین که فرمود: «عسی»: امید است که» من عرض کردم: آنها هم نیستند جز مؤمن و یا کافر (یعنی زراره صبر نکرد تا امام علیه السّلام آیه را تمام کند و عقیده خود را تکرار کرد) گوید: پس فرمود: چه گوئی در گفتار خدای عز و جل: (سوره نساء آیه ۹۸) «مگر مستضعفان (ناتوانان) از مردان و زنان و کودکانی که نه چاره توانند و نه راه برند، که بایمان رسند؟ عرضکردم: آنها هم نیستند جز مؤمن یا کافر، فرمود، بخدا، سوگند آنها نه مؤمنند و نه کافر، سپس رو بمن کرد و فرمود: چه گوئی در باره اصحاب اعراف؟ (اعراف نام دیواری است میان بهشت و جهنم چنانچه از روایات و تفاسیر استفاده شود و پیش از این نیز گذشت) عرضکردم: آنها هم نیستند جز مؤمن و یا کافر، اگر ببهشت روند مؤمنند و اگر بدوزخ روند کافرند، فرمود: بخدا سوگند نه مؤمنند و نه کافر و اگر مؤمن بودند ببهشت میرفتند چنانچه دیگر مؤمنان ببهشت میروند، و اگر کافر بودند بدوزخ میرفتند چنانچه دیگر کافران بدوزخ روند، ولی آنها مردمی هستند که کارهای نیک و کارهای بد آنها برابر است، و کردار نیک آنها را (ببهشت) نرساند و حال اینها چنانست که خدای عز و جل فرموده. پس من عرضکردم: آیا ایشان از اهل بهشتند یا از اهل دوزخ؟ فرمود: آنها را واگذار همان جا که خدا واگذارده (یعنی کارشان با خدا است) عرضکردم: آیا کار آنها را بتأخیر اندازی (که خدا هر چه خواهد با آنها انجام دهد)؟ فرمود: آری من هم بتأخیر اندازم چنانچه خداوند بتأخیر انداخته، اگر بخواهد بسبب رحمت خود آنها را ببهشت برد، و اگر خواهد بسبب گناهانشان بدوزخشان کشد و ستمی هم بآنها نکرده، عرضکردم: آیا کافری ببهشت میرود؟ فرمود: نه، عرضکردم: آیا بجز کافر کسی بدوزخ رود، فرمود: نه، جز آنکه خدا بخواهد، ای زراره من میگویم آنچه خدا خواهد. (همان شود) و تو نمیگوئی آنچه خدا خواهد، هر آینه اگر تو بزرگ شوی از این حرف برگردی و خشمت (نسبت بمخالفان) فرو نشیند (یا عقده‏های دلت باز شود). محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۱۶۵ علی بن ابراهیم، از محمد بن عیسی، از یونس، از مردی، از زراره، از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که گفت: به آن حضرت عرض کردم که: چه می‏فرمایی در باب نکاح کردن با مردمان؛ زیرا که من به این سن رسیده‏ام که می‏بینی، و هرگز زن نگرفته‏ام. فرمود که: «چه چیز تو را از این منع می‏کند». عرض کردم که: چیزی مرا منع نمی‏کند، غیر از آنکه می‏ترسم که نکاح ایشان از برای من حلال نباشد. پس به چه چیز مرا امر می‏فرمایی؟فرمود که: «چه کار می‏کنی و تو جوان و برنایی؟ آیا صبر می‏کنی؟» عرض کردم که: کنیزان را فرا می‏گیرم. فرمود که: «اکنون بیاور آنچه داری. پس کنیزان را به چه حلال می‏داری؟» عرض کردم: زیرا که کنیز، به منزله زن آزاد نیست. اگر مرا به چیزی در شک افکند، و کاری بکند که موجب قلق و اضطراب من باشد، او را می‏فروشم و از او دوری می‏گزینم. فرمود: «پس مرا خبر ده که به چه چیز او را حلال داشته‏ای؟» زراره می‏گوید که: پس در نزد من جوابی نبود. بعد از آن، به آن حضرت عرض کردم که: چه صلاح می‏دانی؟ آیا زن بگیرم؟ فرمود که: «پروا ندارم از آنکه تو این را به فعل آوری». عرض کردم که: مرا خبر ده از معنی گفتار خویش، که پروا ندارم از آنکه تو این را به فعل آوری؛ زیرا که این قول، دو وجه دارد. آیا می‏فرمایی که: پروا ندارم از آنکه گنهکار شوی، بی‏آنکه من تو را به آن امر کنم؟ و لهذا، مرا امر نمی‏فرمایی که این را به امر تو به فعل آورم «۱». تتمّه حدیث، پس حضرت به من فرمود که: «رسول خدا صلی الله علیه و آله زن گرفت. و به حقیقت که از امر زن نوح و زن لوط بود، آنچه بود، و شد، آنچه شد. به درستی که این دو زن، در تحت فرمان دو بنده شایسته از بندگان ما بودند» «۲». زراره می‏گوید که: پس من عرض کردم که:رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باب، به منزله من نیست. جز این نیست که آن زن (یعنی عایشه یا غیر او)، در زیر دست آن حضرت بود، و او به حکم آن حضرت اقرار داشت، و به دین آن‏ __________________________________________________ (۱). و احتمال دارد که معنی این باشد که، پس مرا به چه چیز امر می‏فرمایی؟ آیا این را به امر تو به فعل آورم؟ و زراره، وجه دیگر را به جهت ظهور آن عرض نکرد، و آن، این است که: این فعل ضرری ندارد. (مترجم) (۲). و حضرت، این را از آیه سوره تحریم اقتباس فرموده، و نظم آیه چنین است که: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذینَ کَفَرُوا امْرَاةَنُوحٍ وَامْرَاةَ لُوطٍ کانَتا تَحْتَ عَبَدَیْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَیْنِ فَخانَتاهُما»، تا آخر آیه. یعنی: «بیان کرد خدا داستانی را از برای آنان که کافر شدند؛ یعنی داستان واعِله، زن نوح، و داستان واهله، زن لوط. بودند این هر دو زن، در زیر فرمان دو بنده از بندگان ما، که شایستگان بودند در جمیع امور، پس خیانت کردند به آن دو بنده». (مترجم) حضرت اعتراف می‏نمود. زراره می‏گوید که: حضرت به من فرمود که: «چه می‏بینی از خیانت، در قول خدای عز و جل: «فَخانَتاهُما» «۱». و خدا از این خیانت، غیر از فاحشه و زنا، چیزی را قصد نمی‏فرماید» «۲». تتمّه روایت: «و رسول خدا صلی الله علیه و آله، دختر را به زن فلان داد». زراره می‏گوید که: عرض کردم: خدا تو را به اصلاح آورد! مرا به چه چیز امر می‏فرمایی؟ آیا بروم و به فرمان تو زن بگیرم؟ به من فرمود که: «اگر می‏کنی، بر تو باد که بُلَهای از زنان را بگیری». عرض کردم که: بلهاء چیستند؟ و چه صفت دارند؟ فرمود که: «صاحبان پرده‏ها؛ یعنی زنان مخدّره عفیفه» «۳». زراره می‏گوید که: پس من عرض کردم که: آیا مصداق آن کسی است که بر دین سالم بن ابی حفصه «۴» باشد؟ فرمود: «نه». عرض کردم که: کسی است که بر دین ربیعة الرّای «۵» باشد؟ فرمود: «نه»، و حضرت فرمود: «ولیکن مصداق آن، زنان نوجوانند که تازه به حدّ بلوغ رسیده باشند، و کفر را برپا نکنند، و آنچه را که شما می‏شناسید، نشناسند». عرض کردم: پس آیا زن، از این دو قسم درمی‏گذرد، که یا مؤمنه باشد یا کافره؟ فرمود که: «روزه می‏گیرد و نماز می‏کند و از خدای عز و جل پرهیز می‏کند، و نمی‏داند که امر شما چیست؟» عرض کردم که: خدای عز و جل فرموده است که: «هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ فَمِنْکُمْ کافِرٌ وَ مِنْکُمْ مُؤْمِنٌ» «۶». نه، به خدا سوگند که هیچ‏یک از مردمان نیست که نه مؤمن باشد و نه کافر. زراره می‏گوید که: حضرت باقر علیه السلام فرمود که: «فرموده خدای عز و جل، از گفتار تو راست‏تر است. ای زراره! آیا قول خدای عز و جل را دیده‏ای که می‏فرماید: «خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللَّهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ» «۷»؛ یعنی: (و گروهی دیگر از متخلّفان که غیر منافقانند، اعتراف کردند به گناهان خود و به آنها مقر شدند، و به معاذیر دروغ از تخلّف اعتذار نکردند، چنان که اهل نفاق کردند) آمیختند کردار نیک را با کاری دیگر که بد بود. شاید آنکه خدا توبه ایشان را بپذیرد، و بر ایشان رجوع‏ __________________________________________________ (۱). تحریم، ۱۰. (۲). و اکثر مفسّرین، از این معنی اباء و امتناع دارند. و از ابن عبّاس نقل کرده‏اند که گفت: این خیانت از ایشان، به زنا نبود؛ بلکه به نفاق و کفر بود، چنان که تفصیل آن در تفاسیر مذکور است. (مترجم) (۳). و اهل لغت، بلهاء را به زن بی‏عقل تفسیر کرده‏اند. (مترجم) (۴). و سالم بن ابی‏حفصه، زیدی مذهب، و از جمله رؤسای ایشان بوده، و حضرت صادق علیه السلام او را لعنت‏فرموده. (مترجم) (۵). و ربیعه، پسر عبد الرحمان مدنی است. (مترجم) (۶). تغابن، ۲. (۷). توبه، ۱۰۲. کند به مغفرت و آمرزش». زراره می‏گوید که: [حضرت فرمود]: «چون فرمود: عسی؛ یعنی شاید»، گفتم که: ایشان نیستند، مگر مؤمنان یا کافران. زراره می‏گوید که: فرمود: «پس چه می‏گویی در قول خدای عز و جل: «إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا یَسْتَطِیعُونَ حِیلَةً وَ لا یَهْتَدُونَ سَبِیلًا» «۱»؛ یعنی: به سوی ایمان» (چنان که گذشت). پس من عرض کردم که: ایشان نیستند، مگر مؤمنان یا کافران. فرمود: «به خدا سوگند که ایشان، نه مؤمن‏اند و نه کافر». بعد از آن، رو به من فرمود که: «چه می‏گویی در اصحاب اعراف ...» تا آخر آنچه در باب اوّل اصحاب اعراف می‏آید «۲». __________________________________________________ (۱). نساء، ۹۸. (۲). و چون از اینجا تا آخر حدیث، محض تکرار بود، لهذا حواله نمود به آنکه ذکرش در آنجا، به جهت عقد باب از برای آن، اولی و انسب می‏نمود. (مترجم)