→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۴۲۸
حدیث امام جعفر صادق (ع) در کتاب الکافي جلد ۲ کتاب الإيمان و الکفر بَابُ الضَّلَال
کتاب الإيمان و الکفر · روایت شده از امام جعفر صادق عليه السلام
سند
علي بن ابراهيم عن ابيه عن ابن ابي عمير عن عبد الرحمن بن الحجاج عن هاشم صاحب البريد قال :
كُنْتُ أَنَا وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَ أَبُو اَلْخَطَّابِ مُجْتَمِعِينَ فَقَالَ لَنَا أَبُو اَلْخَطَّابِ مَا تَقُولُونَ فِيمَنْ لَمْ يَعْرِفْ هَذَا اَلْأَمْرَ فَقُلْتُ مَنْ لَمْ يَعْرِفْ هَذَا اَلْأَمْرَ فَهُوَ كَافِرٌ فَقَالَ أَبُو اَلْخَطَّابِ لَيْسَ بِكَافِرٍ حَتَّى تَقُومَ عَلَيْهِ اَلْحُجَّةُ فَإِذَا قَامَتْ عَلَيْهِ اَلْحُجَّةُ فَلَمْ يَعْرِفْ فَهُوَ كَافِرٌ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ سُبْحَانَ اَللَّهِ مَا لَهُ إِذَا لَمْ يَعْرِفْ وَ لَمْ يَجْحَدْ يَكْفُرُ لَيْسَ بِكَافِرٍ إِذَا لَمْ يَجْحَدْ قَالَ فَلَمَّا حَجَجْتُ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَقَالَ إِنَّكَ قَدْ حَضَرْتَ وَ غَابَا وَ لَكِنْ مَوْعِدُكُمُ اَللَّيْلَةَ اَلْجَمْرَةُ اَلْوُسْطَى بِمِنًى فَلَمَّا كَانَتِ اَللَّيْلَةُ اِجْتَمَعْنَا عِنْدَهُ وَ أَبُو اَلْخَطَّابِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ فَتَنَاوَلَ وِسَادَةً فَوَضَعَهَا فِي صَدْرِهِ ثُمَّ قَالَ لَنَا مَا تَقُولُونَ فِي خَدَمِكُمْ وَ نِسَائِكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ أَ لَيْسَ يَشْهَدُونَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ قُلْتُ بَلَى قَالَ أَ لَيْسَ يَشْهَدُونَ أَنَ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ ص قُلْتُ بَلَى قَالَ أَ لَيْسَ يُصَلُّونَ وَ يَصُومُونَ وَ يَحُجُّونَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَيَعْرِفُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ قُلْتُ لاَ قَالَ فَمَا هُمْ عِنْدَكُمْ قُلْتُ مَنْ لَمْ يَعْرِفْ هَذَا اَلْأَمْرَ فَهُوَ كَافِرٌ قَالَ سُبْحَانَ اَللَّهِ أَ مَا رَأَيْتَ أَهْلَ اَلطَّرِيقِ وَ أَهْلَ اَلْمِيَاهِ قُلْتُ بَلَى قَالَ أَ لَيْسَ يُصَلُّونَ وَ يَصُومُونَ وَ يَحُجُّونَ أَ لَيْسَ يَشْهَدُونَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَيَعْرِفُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ قُلْتُ لاَ قَالَ فَمَا هُمْ عِنْدَكُمْ قُلْتُ مَنْ لَمْ يَعْرِفْ هَذَا اَلْأَمْرَ فَهُوَ كَافِرٌ قَالَ سُبْحَانَ اَللَّهِ أَ مَا رَأَيْتَ اَلْكَعْبَةَ وَ اَلطَّوَافَ وَ أَهْلَ اَلْيَمَنِ وَ تَعَلُّقَهُمْ بِأَسْتَارِ اَلْكَعْبَةِ قُلْتُ بَلَى قَالَ أَ لَيْسَ يَشْهَدُونَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ ص وَ يُصَلُّونَ وَ يَصُومُونَ وَ يَحُجُّونَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَيَعْرِفُونَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ قُلْتُ لاَ قَالَ فَمَا تَقُولُونَ فِيهِمْ قُلْتُ مَنْ لَمْ يَعْرِفْ فَهُوَ كَافِرٌ قَالَ سُبْحَانَ اَللَّهِ هَذَا قَوْلُ اَلْخَوَارِجِ ثُمَّ قَالَ إِنْ شِئْتُمْ أَخْبَرْتُكُمْ فَقُلْتُ أَنَا لاَ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ شَرٌّ عَلَيْكُمْ أَنْ تَقُولُوا بِشَيْءٍ مَا لَمْ تَسْمَعُوهُ مِنَّا قَالَ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُدِيرُنَا عَلَى قَوْلِ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۴۳۷
از هاشم صاحب پست، گوید: من با محمد بن مسلم و ابو الخطاب گردهم بودیم، أبو الخطاب به ما گفت: چه گوئید در باره کسی که امر امامت را نشناسد؟ من گفتم: هر که امر امامت را نشناسد، کافر است، أبو الخطاب گفت: کافر نیست تا حجّت بر او تمام شود و چون حجت بر او اقامه شود و آن را نپذیرد پس او کافر است، محمد بن مسلم گفت: سبحان اللَّه! اگر نپذیرد، انکار هم نکند، چرا کافر باشد؟ هر گاه انکار نکند کافر نیست، گوید: به حج رفتم خدمت امام صادق (ع) رسیدم و این موضوع را به او گزارش دادم، فرمود: تو حاضری و آن طرف غایبند، موعد شما امشب نزد جمره وسطی در منی باشد (که در حضور همه مسأله مطرح شود)، چون شب شد همه نزد او گرد آمدیم، أبو الخطاب و محمد بن مسلم هم بودند و آن حضرت بالشی گرفت و به سینه نهاد (به رسم عرب که بالش بر سینه نهند و بر آن تکیه دهند) سپس به ما فرمود: در باره خدمتکاران و زنان و خاندان خود چه گوئید؟ آیا اقرار به یگانگی خدا ندارند؟ گفتم: چرا، فرمود: محمد (ص) را رسول خدا ندانند؟
گفتم: چرا، فرمود: نماز نمیخوانند و روزه نمیگیرند و حج نمیکنند؟ گفتم: چرا، فرمود: آنچه را شما عقیده دارید میفهمند و معتقدند؟ گفتم: نه، فرمود: آنها در نزد شما چه وضعی دارند؟
گفتم: هر که امر امامت را نشناسد کافر است، فرمود: سبحان اللَّه!
آیا این مردمی که در راهها و سر آبها هستند دیدی؟ گفتم: آری، فرمود: نیست که نماز میخوانند و روزه میدارند و حج میروند؟
نیست که خدا را یگانه میدانند و محمد (ص) را رسول خدا میدانند؟ گفتم: آری، فرمود: میفهمند آنچه را شما عقیده دارید؟
گفتم: نه، فرمود: آنها نزد شما چه حالی دارند؟ گفتم: هر که این امر امامت را نداند کافر است.
فرمود: سبحان اللَّه! تو خانه کعبه را نبینی و آن همه طوافکنندگان بر آن را و اهل یمن را و اینکه همه به پرده کعبه چسبیدند؟
گفتم: چرا، فرمود: همه نمیگویند: اشهد ان لا اله الّا اللَّه و اشهد ان محمداً رسول اللَّه و نماز میخوانند و روزه میدارند و به حج میروند؟ گفتم: چرا، گفت: اینها میدانند آنچه را شماها عقیده دارید؟ گفتم: نه، فرمود: در باره آنها چه گوئی؟ گفتم: هر که این امر امامت را نداند کافر است، فرمود: سبحان اللَّه! این عقیده خوارج است، سپس فرمود: اگر بخواهید به شما خبر دهم، من گفتم: نه، پس فرمود: هلا برای شما بد است که چیزی را بگوئید تا از ما نشنوید، گوید: من پنداشتم که او ما را به گفته محمد بن مسلم میچرخاند.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۱۲۰
هاشم صاحب برید گوید: من با محمد بن مسلم و أبو الخطاب گرد هم بودیم پس ابو الخطاب بما گفت:
چه گوئید در باره کسی که امر امامت را نشناسد؟ من گفتم: هر که آن را نشناسد کافر است، ابو الخطاب گفت:
کافر نیست تا حجت بر او اقامه شود و چون حجت بر او اقامه شد و آن را نپذیرفت آنگاه کافر است، محمد بن مسلم باو گفت: سبحان اللَّه اگر نپذیرد و انکار هم نکند کافر است؟ اگر انکار نکند کافر نیست، گوید (این جریان گذشت تا بحج رفتیم) همین که حج کردم خدمت حضرت صادق علیه السّلام شرفیاب شدم و جریان را خدمتش عرضه داشتم، فرمود: تو اکنون هستی ولی آن دو غایبند موعد شما (هر سه) امشب نزد جمره وسطی در منی باشد.
گوید: همین که شب شد من و محمد بن مسلم و أبو الخطاب خدمتش رفتیم، پس حضرت بالشی برداشت و بسینه نهاد (و بر آن تکیه زد) سپس بما فرمود: شما در باره خدمتکاران و زنان و خاندان خود چه گوئید؟
آیا شهادت و گواهی بیگانگی خدای یگانه ندهند؟ عرضکردم: چرا، فرمود: آیا گواهی ندهند که محمد (ص) رسول (و فرستاده) خدا است؟ عرضکردم: چرا، فرمود: آیا نماز نمیخوانند، و روزه نمیگیرند، و حج نمیکنند؟ عرضکردم: چرا، فرمود: آیا آنچه شما بر آنید (از شناسائی امام و امر امامت) آنها میشناسند و میفهمند؟ عرضکردم: نه، فرمود: آنها در نظر شما چگونه هستند؟ عرضکردم: هر که امر امامت را نشناسد کافر است.
فرمود: سبحان اللَّه: آیا اینان که سر راهها (ی مکه و غیر آن) و کنار آبها (ی چاه و غیره منزل کردهاند) ندیدهای؟ عرضکردم: چرا، فرمود: آیا نیست که اینها نماز میخوانند و روزه میگیرند و حج میکنند؟ آیا نیست که گواهی دهند که معبودی جز خدای یگانه نیست و محمد (ص) رسول خدا است؟
عرضکردم: چرا، فرمود: آنچه شما برآنید (از أمر امامت) میدانند؟ عرضکردم: نه، فرمود: آنها در نزد شما چگونه هستند؟ عرضکردم: هر که این امر امامت را نشناسد کافر است.
فرمود: سبحان اللَّه: آیا تو خانه کعبه و طوافکنندگان آن و اهل یمن و آویختن آنها را بپرده کعبه ندیدهای؟ عرضکردم: چرا، فرمود: آیا گواهی ندهند که معبودی جز خدای یگانه نیست و محمد (ص) رسول خدا است و [آیا] نماز نخوانند و روزه نگیرند و حج نکنند؟ عرضکردم: چرا، فرمود: آیا آنچه شما بر آیند (از امر امامت) میدانند؟ عرضکردم: نه، فرمود: در باره انها چه گوئید؟ عرضکردم: هر که نشناسد (امر امامت را) او کافر است.
فرمود: سبحان اللَّه: این گفتار خوارج است، سپس فرمود: اگر بخواهید آگاهتان کنم؟ من عرضکردم: نه، پس فرمود: همانا برای شما بد است که چیزی را تا از ما نشنیدهاید بگوئید، گوید: من فهمیدم که حضرت ما را بگفتار محمد بن مسلم وامیدارد.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۱۶۱
علی بن ابراهیم، از پدرش، از ابن ابی عمیر، از عبد الرحمان بن حجّاج، از هاشم صاحب برید روایت کرده است که گفت: من و محمد بن مسلم و ابو الخطّاب، با هم مجتمع بودیم. پس ابو الخطّاب به محمد بن مسلم گفت که: چه میگویید در باب کسی که این امر- یعنی امامت- را نشناسند. من گفتم که: هر که این امر را نمیشناسد، کافر است.
ابوالخطّاب گفت که: کافر نیست، تا آنکه حجّت بر او اقامه شود؛ پس چون حجّت بر او اقامه شود و بعد از آن نشناسد، کافر است. پس محمد بن مسلم به ابوالخطّاب گفت: سبحان اللَّه! او را چه میشود که چون شناسند و انکار نکند، کافر باشد؟ و کافر نیست، چون انکار نکند؟
هاشم میگوید که: پس چون به حج رفتم، بر امام جعفر صادق علیه السلام داخل شدم و آن حضرت را به این امر خبر دادم. فرمود که: «تو حاضر شدهای و ایشان غائباند، ولیکن زمان وعده شما، امشب است، در نزد جمره وسطی در منی» پس چون شب شد، من و ابوالخطّاب و محمد بن مسلم، در نزد آن حضرت جمع شدیم؛ پس بالشی را فرا گرفت و آن را در سینه خود گذاشت. بعد از آن، به ما فرمود که: «در باب خدمتکاران و زنان و فرزندان و کسان خود چه میگویید؟ آیا گواهی نمیدهند که خدایی نیست، مگر خدا؟» عرض کردم:بلی، گواهی میدهند. فرمود که: «آیا گواهی نمیدهند که محمد، رسول خدا صلی الله علیه و آله است؟» عرض کردم: بلی، گواهی میدهند. فرمود که: «آیا نماز نمیکنند و روزه نمیگیرند و حج را به جا نمیآورند؟» عرض کردم: بلی، همه اینها را میکنند. فرمود: «پس آنچه را که شما برآنید، میشناسند؟» عرض کردم: نه. فرمود: «پس ایشان، در نزد شما چه حکم دارند؟» عرض کردم که: هر که این امر را نشناسد، کافر است.
فرمود: «سبحان اللَّه! آیا آنها که در این راهها و آنها که بر سر آبها میباشند، ندیدهای؟» عرض کردم: بلی، دیدهام. فرمود: «آیا نماز نمیکنند و روزه نمیگیرند و حجّ را به جا نمیآورند؟ آیا گواهی نمیدهند به اینکه غیر از خدا، خدایی نیست؟ و به اینکه محمد، رسول و فرستاده خدا است؟» عرض کردم: بلی. فرمود: «پس میشناسند، آنچه را که شما بر آنید؟» عرض کردم: نه. فرمود: «پس ایشان، در نزد شما چه حکم دارند؟» عرض کردم که:هر که این امر را نشناسد، کافر است.
فرمود: «سبحان اللَّه! آیا خانه کعبه و طواف در دور آن، و اهل یمن و چسبیدن ایشان را به پردههای کعبه، ندیدهای؟» عرض کردم: بلی، دیدهام. فرمود: «آیا گواهی نمیدهند به اینکه خدایی غیر از خدا نیست، و به اینکه محمد، رسول خدا است؟ و آیا نماز نمیکنند و روزه نمیگیرند و حجّ نمیگذارند؟» عرض کردم: بلی، همه اینها، از ایشان صادر میشود. فرمود: «پس میشناسند، آنچه را که شما بر آنید؟» عرض کردم: نه. فرمود: «پس در حقّ ایشان چه میگویید؟» عرض کردم که: هر که این امر را نشناسد، کافر است.
فرمود: «سبحان اللَّه! این قول، قول خارجیها «۱» است». بعد از آن فرمود: «اگر خواهید، شما را خبر دهم؟» عرض کردم که: من نمیخواهم. فرمود: «بدانید و آگاه باشید! که بد است از برای شما و شما را زیان میرساند، آنکه به چیزی قائل شوید، مادامی که آن را از ما نشنیده باشید». هاشم میگوید که: پس من گمان کردم که آن حضرت ما را میگرداند- و بنا بر بعضی
__________________________________________________
(۱). یعنی خوارج که نگاهی سختگیرانه به دین داشتند و ارتکاب گناه را موجب کفر میدانستند.
از نسخ کافی: میخواهد که ما را بر سر گفتار محمد بن مسلم فرود آورد-
راویان