→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۴۵۳
حدیث در کتاب الکافي جلد ۲ کتاب الإيمان و الکفر بَابُ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُم
کتاب الإيمان و الکفر · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام
سند
علي بن ابراهيم عن ابيه عن ابن ابي عمير عن عمر بن اذينه عن زراره عن ابي جعفر ع قال :
سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اَلْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ قَالَ هُمْ قَوْمٌ وَحَّدُوا اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ خَلَعُوا عِبَادَةَ مَنْ يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اَللَّهِ وَ شَهِدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ ص وَ هُمْ فِي ذَلِكَ شُكَّاكٌ فِي بَعْضِ مَا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ ص فَأَمَرَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ نَبِيَّهُ ص أَنْ يَتَأَلَّفَهُمْ بِالْمَالِ وَ اَلْعَطَاءِ لِكَيْ يَحْسُنَ إِسْلاَمُهُمْ وَ يَثْبُتُوا عَلَى دِينِهِمُ اَلَّذِي دَخَلُوا فِيهِ وَ أَقَرُّوا بِهِ وَ إِنَ رَسُولَ اَللَّهِ ص يَوْمَ حُنَيْنٍ تَأَلَّفَ رُؤَسَاءَ اَلْعَرَبِ مِنْ قُرَيْشٍ وَ سَائِرِ مُضَرَ مِنْهُمْ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ وَ عُيَيْنَةُ بْنُ حُصَيْنٍ اَلْفَزَارِيُ وَ أَشْبَاهُهُمْ مِنَ اَلنَّاسِ فَغَضِبَتِ اَلْأَنْصَارُ وَ اِجْتَمَعَتْ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَانْطَلَقَ بِهِمْ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص بِالْجِعْرَانَةِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَ تَأْذَنُ لِي فِي اَلْكَلاَمِ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَ إِنْ كَانَ هَذَا اَلْأَمْرُ مِنْ هَذِهِ اَلْأَمْوَالِ اَلَّتِي قَسَمْتَ بَيْنَ قَوْمِكَ شَيْئاً أَنْزَلَهُ اَللَّهُ رَضِينَا وَ إِنْ كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ لَمْ نَرْضَ قَالَ زُرَارَةُ وَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ ص يَا مَعْشَرَ اَلْأَنْصَارِ أَ كُلُّكُمْ عَلَى قَوْلِ سَيِّدِكُمْ سَعْدٍ فَقَالُوا سَيِّدُنَا اَللَّهُ وَ رَسُولُهُ ثُمَّ قَالُوا فِي اَلثَّالِثَةِ نَحْنُ عَلَى مِثْلِ قَوْلِهِ وَ رَأْيِهِ قَالَ زُرَارَةُ فَسَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ فَحَطَّ اَللَّهُ نُورَهُمْ وَ فَرَضَ اَللَّهُ لِلْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ سَهْماً فِي اَلْقُرْآنِ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۴۶۳
از زراره، گوید: از امام باقر (ع) تفسیر قول خدا عز و جل و المؤلفة قلوبهم را پرسیدم: در پاسخ فرمود: آنها مردمی بودند که خدا عز و جل را یگانه میدانستند و دست از بتها برداشته بودند و اقرار داشتند خدا یگانه معبود بر حق است و محمد (ص) رسول خدا است و آنان با این حال در برخی از آنچه پیغمبر (ص) آورده بود شک داشتند و خدا عز و جل به پیغمبرش (ص) دستور داد که با مال خود و عطا، آنها را به اسلام و مسلمانی الفت دهد تا اسلامیّت آنها پا برجا و خوب شود و بر دینی که بدان در آمدهاند و بر آن اقرار کردهاند بپایند.
و راستی که رسول خدا (ص) در جنگ حنین رؤسای عرب را از قریش و سائر قبائل مضر تألیف قلوب کرد از آن جمله ابو سفیان بن حرب و عیینة بن حصین فزاری و مانند آنها را از مردم عرب، و انصار خشمگین شدند و نزد سعد بن عباده گرد آمدند و آنان را در «جعرانه» خدمت رسول خدا (ص) رسانید (محلی است میان مکّه و طائف و هفت میلی به مکّه مانده است) و عرض کرد:
یا رسول اللَّه! به من اجازه میدهید سخن گویم؟ فرمود: آری، سعد بن عباده گفت: اگر این اموال را طبق دستوری که از طرف خدا فرود آمده است میان قوم خود تقسیم کردی، ما رضایت داریم و اگر نه، این است رضایت نداریم، زراره گوید: شنیدم که امام باقر (ع)
فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: ای گروه انصار! شما همه با گفتار سیّد و بزرگ خود سعد هم آهنگ هستید؟ گفتند: سیّد و آقای ما، خدا و رسول او است و در بار سوم گفتند: آری، ما همان قول و رأی او را داریم، زراره گفت: شنیدم امام باقر (ع) فرمود: خدا هم نور و ایمان آنها را تنزّل داد و برای مؤلفة قلوبهم در قرآن سهمی مقرر ساخت.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۱۳۶
زراره گوید: از امام محمد باقر علیه السّلام (از تفسیر) گفتار خدای عز و جل پرسیدم (که فرماید):
«وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ» (سوره توبه آیه ۶۰) فرمود: ایشان مردمی بودند که خدای عز و جل را بیگانگی شناختند و از پرستش آنچه جز خداوند پرستش شود دست برداشته بودند، و گواهی دادند که معبودی جز خدای یگانه نیست و محمد (ص) رسول خدا است، ولی با این حال در برخی از آنچه پیغمبر (ص) آورده بود شک داشتند، پس خدای عز و جل به پیغمبر خود دستور داد بوسیله مال و عطا (ی بآنها) آنان را با اسلام الفت دهد تا اسلام آنها نیکو شود، و بر این دین که بدان در آمدهاند و بدان اعتراف کردهاند پا برجا شوند، و همانا رسول خدا (ص) در جریان جنگ حنین بهمین وسیله از رؤسای عرب از قریش و سایر قبایل مضر دلجوئی کرد، و از آن جمله ابو سفیان بن حرب و عیینة بن حصین فزاری بودند، پس انصار (از این جریان) خشمگین شدند و نزد سعد بن عباده (رئیس انصار) گرد آمدند، و سعد آنها را در جعرانة (که محلی میان مکه و مدینه بود) خدمت پیغمبر (ص) آورد و عرضکرد: ای رسول خدا اجازه سخن بمن میدهید؟
فرمود: آری، پس عرضکرد: اگر این کار (که انجام دادی) یعنی این اموال که میان قوم خود قسمت کردی کاری بود که خداوند دستور داده بود ما رضایت دادیم، و اگر نه اینست ما رضایت ندهیم؟ زراره گوید: شنیدم از حضرت باقر علیه السّلام که فرمود: پس رسول خدا (ص) فرمود: ای گروه انصار آیا همه شما با گفتار بزرگ (و رئیستان) سعد هم آهنگ هستند؟ گفتند: بزرگ و سید ما خدا و رسول اوست، (و تا سه مرتبه این پرسش و جواب تکرار شد) و در مرتبه سوم گفتند: ما هم برأی و قول او هستیم (و همان را گوئیم که او گفت) زراره گوید: شنیدم حضرت باقر علیه السّلام میفرمود: پس خداوند نور ایمان آنها را (برای این حرفشان) تنزل داد، و برای «مؤلفة قلوبهم» در قرآن سهمی مقرر داشت.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۱۸۳
علی بن ابراهیم، از پدرش، از ابن ابی عمیر، از عمر بن اذینه، از زراره، از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که گفت: آن حضرت را سؤال کردم از قول خدای عز و جل: «وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ» «۲». فرمود که: «ایشان، گروهیاند که به یگانگی خدای عز و جل اقرار کردند، و از عبادت کسی که پرستیده میشود از غیر خدا، دوری کردند، و گواهی دادند به اینکه غیر از خدا، خدایی نیست، و به اینکه محمد صلی الله علیه و آله، رسول خدا است، و حال آنکه ایشان در آن، صاحبان شک بودند، که یقین نداشتند در پارهای از آنچه محمد صلی الله علیه و آله آورده بود. پس خدای عز و جل پیغمبر صلی الله علیه و آله خود را امر فرمود که: ایشان را به مال و بخشش الفت دهد، تا آنکه اسلام ایشان
__________________________________________________
(۲). توبه، ۶۰.
نیکو شود، و ثابت باشند بر دین خویش که در آن داخل شدند و به آن اقرار کردند. و به درستی که رسول خدا صلی الله علیه و آله در روز حنین، که موضعی است در میان مکّه و طائف، بزرگانی چند را از بزرگان عرب تالّف فرمود، و وضعی کرد که الفت به هم رسانند و به آن حضرت میل کنند، از قریش و سایر قبیله مضر، که از جمله ایشان، ابوسفیان، پسر حرب بود، و عینیة بن حصن فزاری، و امثال ایشان از مردمان. پس قبیله انصار غضب کردند، و در نزد سعد بن عباده جمع شدند، و سعد، ایشان را به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله برد، در جعرانه» «۱».
تتمّه حدیث «پس سعد عرض کرد که: یا رسول اللَّه! آیا مرا دستوری میدهی در سخن گفتن؟ فرمود: آری. عرض کرد که: اگر این امر، در باب این مالها که در میان قوم خود تقسیم فرمودی، چیزی باشد که خدای عز و جل آن را فرو فرستاده است، ما به آن راضی و خشنودیم. و اگر غیر از این باشد، راضی نیستیم». زراره میگوید که: شنیدم از امام محمد باقر علیه السلام که میفرمود: «رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود که: ای گروه انصار! آیا همه شما بر گفتار سیّد و بزرگ خویش، سعدید؟ عرض کردند که: سیّد ما خدا و رسول اویند؛ پس در مرتبه سیم عرض کردند که: ما بر مثل قول و رأی اوییم». زراره میگوید که: شنیدم از امام محمد باقر علیه السلام که میفرمود: «پس خدا جوش «۲» ایشان را فرو نشانید، یا در همان ساعت، آیه را فرو فرستاد، و بهرهای را از برای «مؤلّفة قلوبهم» در قرآن واجب گردانید». __________________________________________________
(۱). و جعرانه- به فتح جیم و سکون عین، و در قاموس گفته است که: و گاه است که عین آن کسر داده میشود، و راء آن مشدّد میگردد. و شافعی گفته است که: تشدید راء آن، خطا است-، موضعی است در میان مکّه و طائف، که به این نام نامیده میشود، به واسطه ریطه، دختر سعد، و ریطه، ملقّب بود به جعرانه. (مترجم)
(۲). در متن عربی «نورهم»، ولی گویی نسخه مترجم «فورهم» بوده است.
راویان