الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۲۰۲۶

ابو علي الاشعري عن الحسن بن علي بن عبد الله عن عبيس بن هشام قال حدثنا صالح القماط عن ابان بن تغلب عن ابي عبد الله ع قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۶, ۴۰۳ از ابان تغلب، از امام صادق (ع) که فرمود: مردم چهار دسته‏اند، گفتم: قربانت، چه هستند؟ فرمود: ۱- مردی که ایمانش داده و قرآنش ندادند. ۲- مردی که قرآنش داده و ایمانش ندادند. ۳- مردی که قرآنش داده و ایمانش هم دادند. ۴- مردی که نه قرآن به او داده شده و نه ایمان. گوید: گفتم: قربانت، حال آنها را برایم شرح کن، فرمود: آنکه ایمان داده شده و قرآن نمی‏داند، چون میوه (خرماخ) ای است که شیرین است و بو ندارد و اما آنکه قرآن می‏داند و ایمان ندارد چون مورد است که خوش‏بو است و تلخ مزّه است و اما آنکه هم قرآن به او داده شده و هم ایمان چون ترنج است که خوش‏بو و خوش مزّه است و اما آنکه نه ایمان به او داده شده و نه قرآن، چون حنظل است (هندوانه ابو جهل) تلخ است و بو ندارد. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۴۰۷ ابان تغلب از امام صادق علیه السّلام حدیث کند که فرمود: مردم بر چهار گونه هستند، من عرضکردم: فدایت شوم آنها کیانند؟ فرمود: یکی مردی که ایمان دارد ولی قرآن باو داده نشده، (دیگر) مردی که قرآن را دارد ولی ایمان ندارد، (سوم) مردی که هم قرآن را باو داده‏اند و هم ایمان را، (چهارم) مردیکه نه قرآن را دارا است و نه ایمان دارد، عرضکردم: قربانت گردم برای من حال اینها را بیان و شرح فرمائید، فرمود: اما آنکه ایمان دارد ولی قرآن بدو داده نشده چون میوه (یا خرما) ایست که مزه‏اش شیرین است ولی بو ندارد، و اما آن کس که قرآن را دارا است ولی ایمان ندارد چون برگ درخت مورد است که بویش خوش ولی مزه‏اش تلخ است، و اما آن کس که هم قرآن را دارا است و هم ایمان دارد چون ترنج است که هم خوشبو است و هم خوش مزه، و اما آن کس که نه قرآن باو داده شده و نه ایمان مانند هندوانه بو جهل است که نه بو دارد و مزه‏اش نیز تلخ است. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۶۱۹ ابو علی اشعری، از حسن بن علی بن عبداللَّه، از عبیس بن هشام روایت کرده است که گفت: حدیث کرد ما را صالح قمّاط، از ابان بن تغلب، از امام جعفر صادق علیه السلام که فرمود: «مردمان چهار قسم‏اند». عرض کردم که: فدای تو گردم! ایشان کیانند؟ و چه صفت دارند؟ فرمود: «یکی مردی است که ایمان به او عطا شده، و قرآن به او عطا نشده، و دیگر مردی است که قرآن به او عطا شده، و ایمان به او عطا نشده، و سیم مردی است که قرآن به او عطا شده، و ایمان نیز به او عطا شده، و چهارم مردی است که نه قرآن به او عطا شده، و نه ایمان». ابان گفت که: عرض کردم: فدای تو گردم! حال ایشان را از برای من تفسیر و بیان فرما؟ فرمود: «امّا آنکه ایمان به او عطا شده و قرآن به او عطا نشده است، داستانش چون داستان خرما است که مزه آن شیرین است و هیچ بو ندارد، و امّا آنکه قرآن به او عطا شده و ایمان به او عطا نشده، داستانش چون داستان ریحان و مُورْد است که بوی آن خوش و مزه‏اش تلخ است، و امّا آنکه قرآن و ایمان، هر دو به او عطا شده، داستانش چون داستان ترنج است که بوی و مزه آن، هر دو خوش است، و امّا کسی که نه ایمان به او عطا شده و نه قرآن، داستانش چون داستان حنظل است که مزه‏اش تلخ است و آن را هیچ بویی نیست».