→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۲۱
حدیث در کتاب الکافي جلد ۲ کتاب الإيمان و الکفر بَابُ فِطْرَةِ الْخَلْقِ عَلَى التَّوْحِيد
کتاب الإيمان و الکفر · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام
سند
علي بن ابراهيم عن ابيه عن ابن ابي عمير عن ابن اذينه عن زراره عن ابي جعفر ع قال :
سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حُنَفََاءَ لِلََّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ قَالَ اَلْحَنِيفِيَّةُ مِنَ اَلْفِطْرَةِ اَلَّتِي فَطَرَ اَللَّهُ اَلنََّاسَ عَلَيْهََا لاََ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اَللََّهِ قَالَ فَطَرَهُمْ عَلَى اَلْمَعْرِفَةِ بِهِ قَالَ زُرَارَةُ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلىََ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قََالُوا بَلىََ اَلْآيَةَ قَالَ أَخْرَجَ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرِّيَّتَهُ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ فَخَرَجُوا كَالذَّرِّ فَعَرَّفَهُمْ وَ أَرَاهُمْ نَفْسَهُ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَمْ يَعْرِفْ أَحَدٌ رَبَّهُ وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ ص كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى اَلْفِطْرَةِ يَعْنِي اَلْمَعْرِفَةَ بِأَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَالِقُهُ كَذَلِكَ قَوْلُهُ وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ اَلسَّمََاوََاتِ وَ اَلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اَللََّهُ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۴۵
از زراره از امام باقر (ع) گوید: از او پرسیدم از قول خدا عز و جل (۳۲ سوره حج): «راست رو باشید برای خدا و به او شرک نورزید» گوید: فرمود: همان فطرت یگانهپرستی است که خدا مردم را بر آن آفریده «آفرینش خدا را دیگر گونی نیست» فرمود: آنان را به معرفت خود هستی داده است، زراره گوید: و از آن حضرت پرسیدم از قول خدا عز و جل (۱۷۲ سوره اعراف): «و گاهی که بر گرفت پروردگارت از آدمیزادهگان نژادشان را از پشتشان و گواهشان ساخت بر خودشان که آیا نیستم من پروردگار شما، گفتند بلی» الآیه، فرمود: نژاد آدم را از پشت او تا به روز قیامت بر آورد، آنان چون ذرّه بیرون شدند و خود را بدانها شناساند و وانمود و اگر این نبود احدی پروردگار خود را نمیشناخت، و گوید که رسول خدا (ص) فرمود: هر نوزادی بر فطرت زاید، یعنی شناسائی اینکه خدا عز و جل آفریننده او است، چنین است قول خدا (۳۵ سوره لقمان): «و اگر بپرسی از آنان که چه کسی آسمانها و زمین را آفریده است هر آینه میگویند خدا».
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۲۰
زراره گوید، از امام باقر علیه السّلام این قول خدای عز و جل را پرسیدم: «مخلصان خدا باشید و باو مشرک نشوید- ۳۱ سوره ۲۲-» فرمود: فطرت حنیفیه (مستقیم و بیانحراف) است که خدا مردم را بر آن آفریده «آفرینش خدا را تغییری نیست» فرمود: خدا مردم را بر معرفت خود آفریده.
زراره گوید و نیز از آن حضرت این قول خدای عز و جل را پرسیدم: «و چون پروردگارت از فرزندان آدم از پشتهایشان نسلشان را برگرفت و بر خودشان گواه ساخت که مگر من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: چرا- ۱۷۲ سوره ۷-» فرمود: از پشت آدم نژادش را تا روز قیامت در آورد، و مانند مورچگان خارج شدند، سپس خود را بآنها معرفی کرد و وانمود، و اگر چنین نمیکرد، هیچ کس (در دنیا) پروردگارش را نمیشناخت، و فرمود رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرماید: هر نوزادی بر همین فطرت متولد میشود، یعنی خدای عز و جل را خالق خود میداند، همچنین است قول خدای تعالی: «اگر از آنها بپرسی، آسمانها و زمین را که آفریده؟ خواهند گفت: خدا».
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۳۵
علی بن ابراهیم، از پدرش، از ابنابیعمیر، از ابناذینه، از زراره، از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که گفت: آن حضرت را سؤال کردم از قول خدای عز و جل:
«حُنَفاءَ لِلَّهِ غَیْرَ مُشْرِکِینَ بِهِ» «۳»؛ یعنی: «در حالتی که میلکننده باشید از همه ادیان باطله به دین اسلام، از برای خدا، نه شرکآورندگان به او».
حضرت فرمود: «حنیفیّت و مسلمانی (که ملّتی است قویم، و طریقهای است مستقیم، و میل است به دین راست و طرف حق و درست)، از جمله آفرینشی است که خدا مردم را بر آن آفریده. «لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ» «۴»؛ یعنی: «هیچ تبدیل و تغییری نیست از برای خلق خدا». «۵»
و حضرت در شرح فطرت فرمود: «خدا ایشان را بر معرفت به او آفرید».
زراره میگوید: و نیز آن حضرت را سؤال کردم از قول خدای عز و جل: «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی» «۶» تا آخر آیه. یعنی: «و یاد کن چون فرا گرفت پروردگار تو از فرزندان آدم از پشتهای ایشان؛ یعنی بیرون آورد از صلبهای ایشان نسل ایشان را، و گواه گردانید ایشان را بر نفسهای ایشان»، (و ترجمه تتمّه آیه مذکور شد).
و حضرت فرمود: «بیرون آورد از پشت آدم نسل او را تا روز قیامت؛ پس ایشان بیرون آمدند چون مورچگان، و خدا خود را به ایشان شناسانید، و خود را به ایشان نمود، که او را دیدند (یعنی به چشم دل، نه به چشم سر) و اگر این نبود، کسی پروردگار خود را نمیشناخت».
__________________________________________________
(۳). حج، ۳۱.
(۴). روم، ۳۰.
(۵). یعنی دینی که حق تعالی از برای بندگان خلق فرموده، و این نهی است در صورت نفی؛ یعنی تبدیل ندهند دین خود را که از برای ایشان خلق شده، و یا معنا آن است که سزاوار نیست که آن را تغییر دهند، و یا هیچکس نیست که آن را تغییر دهد و محو و نابود گرداند. (مترجم)
(۶). اعراف، ۱۷۲.
و فرمود: «رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که متولّد میشود، متولّد میشود بر فطرت؛ یعنی معرفت به اینکه خدای عز و جل آفریننده او است. و همچنین است قول آن جناب: «وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ» «۱»» که در کتاب توحید گذشت. __________________________________________________
(۱). لقمان، ۲۵؛ زمر، ۳۸.
راویان